Vasi Ücret Alabilir mi? Ücret Mahkemece Nasıl Belirlenir?

Vasi, yaptığı görev için ücret isteyebilir. Yakın akrabanın vasi olması bu hakkı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak vasi ücretini kendi belirleyip vesayet altındaki kişinin hesabından dilediği tutarı çekemez. Türk Medeni Kanunu'nun 457. maddesine göre ücret, her hesap dönemi için vesayet makamı tarafından belirlenir; yönetimin gerektirdiği emek ile yönetilen malvarlığının geliri birlikte değerlendirilir. Öncelikli ödeme kaynağı vesayet altındaki kişinin malvarlığıdır. Buradan karşılanma olanağı bulunmuyorsa kanundaki koşullar çerçevesinde Hazine söz konusu olur.

Bu nedenle asıl soru yalnızca “vasiye para ödenir mi?” değildir. Hangi işlerin yapıldığı, ücretin hangi dönem için istendiği, bakım giderlerinden ayrılıp ayrılmadığı ve mahkemenin neye karar verdiği belirlenmelidir. Örneğin annesinin taşınmazlarını kiraya veren bir vasi ile tek banka hesabının rutin işlemlerini takip eden vasi için aynı ücretin uygulanması zorunlu değildir. Kanunda bütün dosyalara uygulanan sabit bir vasilik maaşı veya otomatik gelir yüzdesi bulunmaz.

Vasilik ücreti ile bakım parası aynı şey midir?

Vasilik ücreti, hukuki temsil ve yönetim görevine bağlıdır. Hastanın yemek, ilaç, ulaşım, refakat ve barınma ihtiyaçları ise ayrı giderlerdir. Bir kişinin aynı zamanda hem vasi hem fiilen bakım veren aile üyesi olması, bütün kalemleri tek başlık altında toplamasını haklı kılmaz. Mahkeme dosyasında yönetim hizmeti için talep edilen ücret ile vesayet altındaki kişi adına yapılan zorunlu harcamalar ayrı ayrı açıklanmalıdır.

Örneğin vasi, kısıtlının ilaçları için kendi cebinden ödeme yapmış olabilir. Bu ödemenin belgesi ve kimin yararına olduğu incelenir. Bunun yanında “her ay ilgilendiğim için hesabından şu kadar aldım” şeklinde belgesiz bir ücret işlemi farklıdır. Harcamanın geri ödenmesi ile görev ücretinin takdiri farklı hukuki nedenlere dayanır. Vasi, aynı emeği farklı isimlerle iki kez ücretlendirecek bir hesap sunmamalıdır.

Bu ayrım, diğer aile üyelerinin denetim talebinde de önem taşır. Hesaptan çıkan her para vasilik ücreti sayılmayacağı gibi, faturası bulunan her ödeme de otomatik olarak uygun yönetim gideri değildir. Giderin ihtiyaçla bağlantısı, makul tutarı ve mahkeme izinleri birlikte değerlendirilir. Malvarlığının yönetimi ve hesap sunma yükümlülüğü TMK 454 ve 457 kapsamında ele alınır.

Ücret talebi hangi mahkemeye yapılır?

Talep, vasilik dosyasının bulunduğu vesayet makamına sunulur. Genel sistemde vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir. Başvuruda mevcut dosya numarasının belirtilmesi, mahkemenin atama kararına ve geçmiş hesap dönemlerine ulaşmasını kolaylaştırır. Aynı kişi için farklı şehirlerde ilgisiz ücret başvuruları açmak yerine mevcut vesayet dosyasının durumu kontrol edilmelidir.

Mahkemeye “tarafıma uygun ücret verilsin” demekle yetinmek, emeğin kapsamını görünmez kılabilir. Talep edilen hesap dönemi, yapılan işlemler, yönetilen varlıklar, sağlanan gelir, kişinin ihtiyaçları ve önerilen ücret açıkça belirtilmelidir. Vasi, talep tutarını açıklayabilir; ancak mahkeme bu tutarla bağlı bir ücret sözleşmesini onaylayan makam gibi çalışmaz. Kanuni değerlendirme ölçütlerini kullanarak karar verir.

Henüz atama kararı kesinleşmeden aile içinde yapılan yardımın tamamı sonradan vasilik ücreti sayılmaz. Önce hangi tarihte vasilik görevinin başladığı, önceki işlemlerin hangi yetkiyle yapıldığı ve ücret talebinin hangi dönemi kapsadığı incelenir. Önceki dönem masrafı, vekâlet veya başka bir hukuki ilişki ileri sürülüyorsa bunun vasilik ücretinden ayrı açıklanması gerekir.

Mahkeme ücret tutarında neyi inceler?

Kanunun ilk ölçütü, yönetimin gerektirdiği emektir. Çok sayıda taşınmazın kira takibi, sözleşmelerin kontrolü, tahsilat, bakım ödemeleri, izin talepleri, resmi yazışmalar ve hesap hazırlığı aynı yoğunlukta olmayabilir. Sadece malvarlığının değerini söylemek, vasi tarafından gerçekten yürütülen işi göstermez. Büyük değerde fakat pasif bir varlık ile daha düşük değerde ancak yoğun yönetim isteyen bir işletme farklı emek gerektirebilir.

İkinci ölçüt yönetilen malvarlığının geliridir. Gelirin düzenli olup olmadığı, bakım giderlerine ne kadar kaynak ayrıldığı ve ücretin kişinin yaşamını etkileme ihtimali değerlendirilir. Vasiye ödeme yapılması, vesayet altındaki kişinin temel ihtiyaçlarını karşılamasını güçleştiren bir düzen oluşturmamalıdır. Mahkeme somut dönemi değerlendirirken hem görevin karşılığını hem korunacak kişinin menfaatini gözetir.

Ücretin önceki dönemde belirlenmiş olması, gelecekte aynı miktarın kesin uygulanacağı anlamına gelmez. Vasi yeni taşınmazların yönetimini üstlenmiş, gelir azalmış veya kişinin bakım giderleri değişmiş olabilir. Bunlar bir sonraki hesap dönemi talebinde belgelendirilmelidir. Aynı şekilde vasilik süresinin uzatılması, ücretin ayrıca incelenmesine gerek bırakmayan bir otomatik artış yaratmaz.

Aile üyesi vasi için ücret yasak mı?

Hayır. TMK 457, ücret hakkını yalnızca profesyonel olarak görev yapan veya aile dışından seçilen kişilere tanımaz. Eş, çocuk ya da kardeş vasi olduğunda da şartlara uygun ücret talep edebilir. Ancak aile bağının bulunması, kişinin yaptığı sıradan aile yardımını tümüyle ücretli vesayet işi olarak göstermesine imkân vermez. Talep hukuki temsil ve yönetim görevindeki somut emek üzerinden değerlendirilir.

Örneğin yetişkin çocuk, annesinin vasisidir ve annesiyle aynı evde yaşamaktadır. Evde ortak kullanılan elektriğin tamamının annesinin hesabına yüklenmesi, bunun üzerine belgesiz bakım bedeli ve ayrıca vasi ücreti alınması inceleme gerektirebilir. Mahkemenin takdir ettiği ücret, ortak ev harcamalarını sınırsız biçimde kısıtlının malvarlığına aktarma yetkisi vermez. Her kalemin amacı ve kimin yararına olduğu açıklanmalıdır.

Diğer yandan vasi yakınının işi yoğun olduğu için görevinden ayrılması ve dışarıdan başka bir vasi atanması, yeni kişinin istediği ücretin otomatik kabulünü sağlamaz. Atanma koşulları, görev kapsamı ve ücret takdiri ayrı konulardır. İlk atamaya ilişkin kurallar bakımından anne veya babaya vasi atanması süreci ayrıca incelenebilir.

Malvarlığı yoksa Hazine her durumda ödeme yapar mı?

Kanun, vesayet altındaki kişinin malvarlığından karşılanma olanağı bulunmamasını düzenler. Bu ifade, vasinin tek taraflı beyanıyla bir ödeme hesabı açılacağı anlamına gelmez. Dosyadaki malvarlığı ve gelir bilgileri, kişinin giderleri ve ücret kararı birlikte değerlendirilir. Vasi, ödeme kaynağına ilişkin durumu somut verilerle mahkemeye sunmalıdır.

Hazineye yöneltilen talepte bir banka hesabındaki geçici nakit azlığı ile kişinin ücret ödemeye elverişli hiçbir malvarlığına sahip olmaması aynı değildir. Taşınmaz, düzenli gelir veya başka bir hak mevcutsa bunların neden ücrete kaynak sağlayamadığı açıklanmalıdır. Buna karşılık kişinin gelirinin tamamının zorunlu bakım giderlerine gitmesi de değerlendirmede gösterilmesi gereken bir olgudur.

Mahkeme kararının hangi ödeme kaynağını gösterdiği okunmadan Hazine veya başka bir kurumdan tahsilat girişimine geçilmemelidir. Ücretin miktarı, dönemleri ve ödeme usulü hakkında belirsizlik varsa bunların dosyada giderilmesi gerekir. Kanun ücret hakkını tanır; her dosyada aynı takvimde ve aynı yöntemle yapılan standart bir kamu ödemesini garanti etmez.

Vasi ücretini kendiliğinden hesaptan çekerse ne olur?

Vasi, malvarlığını kendi malı gibi kullanamaz. Mahkemece takdir edilmemiş bir tutarın “ücret” açıklamasıyla çekilmesi, hesabın denetiminde sorgulanabilir. İşlemin tek başına banka üzerinden yapılabilmesi hukuken uygun olduğu anlamına gelmez. Mahkeme kararı, tutar ve dönem bağlantısı ile hesap kaydı bir arada bulunmalıdır.

Ücret kararı mevcutsa dahi kararın kapsamı aşılmamalıdır. Örneğin belirli dönem için verilen toplam tutarın her ay yeniden alınması veya geçmişte ödenmiş dönemin tekrar yazılması mükerrer ödeme doğurabilir. Kısıtlının hesabıyla vasinin kişisel hesabı arasındaki transferler için açık açıklama ve dönem tablosu tutulması, daha sonra yaşanacak anlaşmazlıkta işlemin nedenini gösterir.

Yakınlar böyle bir işlemden haberdar olduklarında önce ücret kararı ile hesap dönemini karşılaştırmalıdır. Vasi eylem ve işlemlerine ilişkin şikâyet, TMK 461 uyarınca vesayet makamına yapılabilir. Hesap hareketlerinin açıklanmaması hakkında vasi harcamalarının mahkeme denetimi yazısı, bu ücret konusundan ayrı olarak ayrıntılı bilgi verir.

Ücret kararına itiraz ve süre takibi

Vesayet makamının kararlarına karşı TMK 461 kapsamında tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir. Ücretin fazla veya düşük olduğu iddiasında da kararın hangi döneme ait olduğu, tebliğ tarihi ve başvuracak kişinin ilgisi belirlenmelidir. Her mahkeme başvurusunda kullanılan sürelerin aynı olduğu varsayılmamalıdır.

İtiraz, yalnızca “ücreti kabul etmiyorum” cümlesinden oluşmamalıdır. Yapılan işin kapsamı, gelir verileri, bakım giderleri, belgelendirilemeyen işlemler veya önceki dönem ödemeleri üzerinden somut gerekçe kurulmalıdır. Vasi ücretin düşük olduğunu düşünüyorsa daha önce sunmadığı emek ve işlem kayıtlarını açıklayabilir. Yakınlar ücretin kişinin ihtiyaçlarını zora soktuğunu ileri sürüyorsa bunu bütçe ve belgelerle göstermelidir.

Vasinin kusurlu yönetimiyle zarar oluşması, ücret itirazından farklıdır. TMK 467 uyarınca sorumluluk incelemesi ve koşulları varsa ayrı talepler gündeme gelebilir. Ücretin onaylanmış olması, vasiye ilerideki bütün işlemleri için sorumsuzluk sağlamaz. Tersine ücret konusunda anlaşmazlık çıkması da tek başına görevden alınma sebebinin oluştuğunu göstermez.

Başvuruya hazırlanırken kullanılacak belgeler

• Vasi atama kararı, görev süresi ve varsa uzatma kararları.
• Talep edilen dönem için işlem listesi ve tarih sırasına konmuş resmi yazışmalar.
• Malvarlığı envanteri, kira sözleşmeleri ve gelir kayıtları.
• Vesayet altındaki kişinin bakım ve sağlık giderlerini gösteren belgeler.
• Önceki ücret kararları ve yapılmış ödemelerin dekontları.
• Son hesap raporu, mahkemenin hesapla ilgili talimatları ve ilgili tebligatlar.

Bu belgeler yalnızca ücret talebini güçlendirmek için değil, kapsamını doğru belirlemek için de kullanılır. Örneğin vasi on ay görev yapmışken on iki aylık ücret isteniyorsa tarihler yeniden hesaplanmalıdır. İki vasi birlikte görev yapıyorsa iş paylaşımı ve hangi iş için kimin ücret talep ettiği açıklanmalıdır. Dosyada kişisel sağlık bilgileri bulunduğu için belgeler herkese açık ortamlarda paylaşılmamalı; mahkemeye veya yetkili dosya temsilcisine sunulmalıdır.

Üç farklı dosyada ücretin neden aynı hesaplanmadığı

İlk örnekte vesayet altındaki kişinin tek geliri emekli aylığıdır. Vasi her ay bakım kurumu ödemesini takip etmekte, yılda birkaç sağlık işlemi için izin ve yazışma yapmaktadır. Ücret değerlendirmesinde bu görevlerin sıklığı ve gerektirdiği zaman gösterilir. Aylığın yüksek olması tek başına bütün gelir üzerinden belirli bir oran istenmesini haklı kılmaz. Kişinin bakım ücretinin önemli bölümünü tüketen bir ücret talebi, korunacak kişinin ihtiyaçlarıyla birlikte incelenir.

İkinci örnekte kişinin farklı illerde kiraya verilmiş üç taşınmazı vardır. Vasi kira ödemelerini takip etmekte, sözleşmelerin sona ermesini ve bakım sorunlarını yönetmekte, mahkeme izinleri ile yıllık hesabı hazırlamaktadır. Burada yönetimin iş yükü ilk örnekten farklıdır. Ancak vasi, kiracıyla yapılan sıradan bir telefon görüşmesini aynı iş için birden çok kalem olarak sunmamalıdır. İşlem listesi yapılan hukuki yönetimi ve dönem içindeki emeği gerçeğe uygun göstermelidir.

Üçüncü örnekte vasi, kişinin malvarlığının büyük bölümünü satarak bakım giderleri için likit kaynak oluşturmuştur. Satış işlemi mahkeme izinleriyle tamamlanmış olsa bile yüksek satış bedeli, o yıl aynı oranda gelir elde edildiği anlamına gelmez. Ana malvarlığının paraya çevrilmesi ile düzenli kira veya faiz geliri ayrılmalıdır. Ücret değerlendirmesinde satış için harcanan emek, yeni malvarlığı yapısı ve kişinin ilerideki bakım ihtiyaçları birlikte gösterilir.

Hesap dönemini doğru sınırlamak

Vasilik görevi yılın ortasında başlamış olabilir. Vasi atanmadan önce kardeşin vekâletle yaptığı işlemler, sonradan atanan vasinin dönem hesabına kendi emeği gibi yazılmamalıdır. Görev başlangıcı, devir tarihi ve dosyada hesap istenen dönem ayrı ayrı kayıt altına alınır. Bir yılda iki farklı vasi görev yapmışsa ücret taleplerinin hangi zaman aralığına ait olduğu açıklanır. Böylece aynı hizmet dönemi için iki kez ödeme yapılması riski azalır.

Yıllık hesapta önceki dönemden devreden bakiye, dönem geliri, dönem gideri ve kalan varlık gösterilir. Ücret talebi bu hesapla ilişkili hazırlanır; fakat ikisi birbirinin yerine geçmez. Sadece hesabın kabul edildiğini gösteren karardan, ayrıca belirtilmemiş bir ücretin de onaylandığı sonucu çıkarılmamalıdır. Ücret kararı varsa metindeki toplam tutar ve ödeme biçimi ayrıca işlenir. Yapılmış ödemeler, yeni talepte mahsup ve dönem bilgisiyle açıklanmalıdır.

İlgilinin itirazında da bu dönem sınırı önemlidir. Geçen yıl yapılan bakım ödemesine duyulan itiraz, bu yıl için talep edilen görev ücretini her durumda hukuka aykırı yapmaz. Buna karşılık geçmişte aynı ücret zaten ödenmişse bunun belgesi yeni dönemde mükerrer talepten kaçınmak için sunulur. Dosyadaki her kararın tarihi, hangi dönemi kapsadığı ve yapılan transferler arasında ilişki kurulması gerekir.

Ücret talebini daha anlaşılır sunmak

Mahkemeye sunulacak tablo, görev başlangıcı ve dönem sonuyla başlayabilir. Sonraki satırlarda yönetilen malvarlığı, yapılan önemli işlemler, elde edilen gelirler ve zorunlu giderler sıralanır. Vasi, hangi iş için ne kadar zaman ayırdığını açıklarken kesin kaydı bulunmayan zamanı tahmini olarak göstermelidir. Resmi belgeyle doğrulanan bir işlem ile aile içi konuşmaya dayanan bir işlem birbirinden ayırt edilmelidir. Böyle bir sunum, takdirin gerçek olgular üzerinden yapılmasını kolaylaştırır.

Ücret istenen işin başka bir kişi veya meslek mensubu tarafından yapılmış olması da açıklanır. Örneğin hukuki uyuşmazlığı avukat takip etmiş, muhasebe kaydını ayrı bir hizmet sağlayıcı hazırlamış olabilir. Vasinin koordinasyon ve temsil emeği mevcut olmakla birlikte üçüncü kişiye ödenmiş bedelin aynı isim altında yeniden talep edilmemesi gerekir. Malvarlığına yüklenen bütün giderlerin ekonomik amacı ve dönemi görünür olmalıdır.

Bu düzen, ücret hakkını ortadan kaldıran bir formalite değildir. Vasilik hem korunacak kişinin menfaatini gözeten bir görev hem de gerçek emek gerektiren bir sorumluluktur. İyi hazırlanmış talep, vasinin emeğini somutlaştırırken kişinin malvarlığını gereksiz giderlerden korur. Mahkeme takdirini ilgililerin kişisel kanaatleri yerine belirli dönem, belirli iş ve belirli ödeme bilgileri üzerinden yapabilir.

Sık sorulan sorular

Vasi ücreti emekli maaşından otomatik kesilir mi?

Hayır. Ücretin dönem ve miktarı mahkeme kararıyla belirlenir. Hesaptaki emekli maaşının varlığı vasinin kendiliğinden kesinti yapmasına yetmez.

Vasi kardeşim ücret istiyor; bütün kardeşler onay vermeli mi?

Ücreti mahkeme belirler. Kardeşlerin oybirliği kanuni takdirin yerine geçmez. İlgililer somut itiraz ve belgelerini dosyaya sunabilir.

Hiç ücret talep etmedim; geçmiş dönem için başvurabilir miyim?

Geçmiş görevin kapsamı, hesap dönemleri ve önceki kararlar incelenerek talep hazırlanabilir. Geriye dönük ödemenin otomatik kabul edileceği söylenemez.

Vasi ayrıca avukat tutarsa avukatlık ücreti kendi ücretiyle aynı mı?

Hayır. Hukuki yardım gideri ve vasilik ücreti ayrı kalemlerdir. Dava açma gibi işlemlerde gereken mahkeme izni, sözleşme ve giderin kişinin menfaatine uygunluğu ayrıca değerlendirilir.

Dosyanın değerlendirilmesi

Vasilik ücretinde sağlıklı başvuru, dönem hesabının ve ücret talebinin birlikte okunmasını gerektirir. Mersin merkezde bulunan ofisimizden Türkiye'nin farklı illerindeki vesayet dosyalarının belgeleri üzerinden süreç planlanabilir. Mevcut kararın, tebliğin ve hesap raporunun incelenmesi için iletişim sayfasından başvurabilirsiniz. Dosyanın bulunduğu mahkeme ve gerekli usul işlemleri somut duruma göre belirlenir.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Resmî kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu: 397, 454, 457, 461 ve 467. maddeler.
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Türk Medeni Kanunu metni.