Vasi Banka Hesabından Yapılan Harcamaları Açıklamıyorsa Yakınlar Ne Yapabilir?

Vasi, vesayet altındaki kişinin parasını kendi parası gibi kullanamaz ve yönetimine ilişkin hesap vermek zorundadır. Harcamaların açıklanmaması veya kişinin ihtiyaçlarıyla ilgisiz para hareketleri bulunması hâlinde, ilgili yakınlar vesayet makamından inceleme isteyebilir. Aile içinde sözlü tartışmayı sürdürmek yerine hangi işlemden neden kuşku duyulduğu somutlaştırılmalıdır. Vasinin yakınlara her belgeyi doğrudan teslim etmesi ile mahkemeye hesap verme yükümlülüğü aynı hukuki mesele değildir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Hesap verme yükümlülüğü neleri kapsar: TMK’nın 454. maddesine göre vasi malvarlığını özenli bir yönetici gibi yönetir; yönetim hesabını mahkemenin belirlediği tarihlerde ve her hâlde yılda bir incelemeye sunar.
• Yakın kişi nasıl başvurabilir: TMK’nın 461. maddesi, ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişiye ve her ilgiliye vasinin eylem ve işlemlerini vesayet makamına şikâyet etme olanağı tanır.
• Mahkeme yalnız belge istemekle mi yetinir: Vesayet makamı rapor ve hesapları kabul veya reddedebilir; eksiklerin tamamlanmasını, düzeltme yapılmasını ve kişinin menfaatini koruyan önlemleri isteyebilir.
• Belge hazırlamak için kullanışlı bir yöntem: Her şüpheli işlemi tarih, tutar, alıcı, açıklama ve dayanak sütunlarıyla listelemek dosyayı anlaşılır kılar.
• Varsayımsal örnek: Vasi, korunacak kişinin hesabından her ay kendi hesabına “bakım” açıklamasıyla para gönderiyor olsun.
• Karara itiraz ve zarar talebi: Vesayet makamının şikâyet üzerine verdiği karara karşı TMK’nın 461.

Hesap verme yükümlülüğü neleri kapsar?

TMK’nın 454. maddesine göre vasi malvarlığını özenli bir yönetici gibi yönetir; yönetim hesabını mahkemenin belirlediği tarihlerde ve her hâlde yılda bir incelemeye sunar. Başlangıçtaki malvarlığı, dönem içindeki gelirler, yapılan harcamalar ve kalan bakiye arasında bağlantı kurulabilmelidir. Büyük tutarlı bir para çekimi varsa bu paranın hangi ihtiyaçta kullanıldığı belgelerle açıklanmalıdır. Yalnız “bakım için harcadım” demek her giderin doğruluğunu göstermeye yetmez.

Öte yandan bakım ve sağlık giderlerinin her ay eşit olması beklenemez. Hastaneye yatış, evde bakım veya zorunlu onarım belli dönemde gideri artırabilir. Denetimde harcamanın miktarı kadar kişinin ihtiyacıyla ilişkisi ve ödeme belgesi önemlidir. Vasiye mahkemece belirlenmiş ücret ödenmesi ayrı konudur; böyle bir karar bulunmadan kendiliğinden düzenli para ayırması aynı şekilde değerlendirilemez.

Yakın kişi nasıl başvurabilir?

TMK’nın 461. maddesi, ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişiye ve her ilgiliye vasinin eylem ve işlemlerini vesayet makamına şikâyet etme olanağı tanır. Dilekçede vesayet dosya numarası, başvuranın kişiyle ilişkisi ve inceleme istenen dönem yazılır. Şüpheli görülen havale veya nakit çekimlerinin tarihi ve tutarı biliniyorsa açıkça belirtilir. Banka kayıtlarının ve vasinin hesap raporunun mahkemece incelenmesi istenebilir.

Başvuranın gelecekte mirasçı olma ihtimali, korunacak kişinin bütün banka bilgilerine sınırsız erişim hakkı vermez. Veri ve belgeler yetkili usulle talep edilmelidir. Hesap şifresine izinsiz girilmesi veya kişinin sağlık kayıtlarının gereksiz paylaşılması denetim amacıyla haklılaştırılamaz. Elinizde yalnız bir tanığın anlatımı varsa bunu kesinleşmiş zimmet veya hırsızlık olgusu gibi sunmadan, araştırılmasını istediğiniz bilgi olarak aktarmak gerekir.

Mahkeme yalnız belge istemekle mi yetinir?

Vesayet makamı rapor ve hesapları kabul veya reddedebilir; eksiklerin tamamlanmasını, düzeltme yapılmasını ve kişinin menfaatini koruyan önlemleri isteyebilir. TMK’nın 483. maddesinde ağır savsaklama, yetkinin kötüye kullanılması, güveni sarsan davranışlar ve diğer görevden alma nedenleri düzenlenir. Her eksik makbuz otomatik görevden alma sonucu doğurmaz. İşlemlerin bütünü, zararın varlığı, açıklamanın güvenilirliği ve kişinin menfaatinin tehlikeye düşüp düşmediği değerlendirilir.

Gecikmenin zarar doğuracağı durumlarda geçici önlemler de gündeme gelebilir. Başvuruda “vasi değişsin” demenin yanında devam eden para çıkışı gibi acil tehlike ayrı gösterilmelidir. Menfaat çatışması varsa belirli işlem için başka bir temsilci görevlendirilmesi ihtiyacı incelenebilir. Vasinin görevden alınması geçmişte oluşan zararın hesabını kendiliğinden kapatmaz; tazminat ve varsa ceza hukuku yönü ayrıca değerlendirilir.

Belge hazırlamak için kullanışlı bir yöntem

Her şüpheli işlemi tarih, tutar, alıcı, açıklama ve dayanak sütunlarıyla listelemek dosyayı anlaşılır kılar. Aynı tabloda kişinin bilinen bakım giderleri ve düzenli gelirleri de gösterilebilir. Başka aile üyelerinin kendi cebinden yaptığı harcamalar, kişinin hesabından çıkan parayla karıştırılmamalıdır. Böylece bir masrafın iki kez gösterilip gösterilmediği veya gelirin eksik raporlanıp raporlanmadığı daha kolay incelenir.

Varsayımsal örnek

Vasi, korunacak kişinin hesabından her ay kendi hesabına “bakım” açıklamasıyla para gönderiyor olsun. Bu açıklama tek başına harcamanın hukuka aykırı olduğunu da uygun olduğunu da kanıtlamaz. Gerçekte alınan bakım hizmeti, ücret kararı, faturalar ve bakiyeler araştırılır. Aynı dönem kişinin temel ihtiyaçları karşılanmıyor ve para vasinin kişisel borcuna aktarılıyorsa dosyanın koruma yönü ağırlaşır. İnceleme somut para hareketi üzerinden yürütülmelidir.

Karara itiraz ve zarar talebi

Vesayet makamının şikâyet üzerine verdiği karara karşı TMK’nın 461. maddesindeki on günlük denetim makamına itiraz süresi, tebliğ tarihi esas alınarak izlenmelidir. Vasinin kusurlu yönetiminden doğan zarar bakımından ayrıca sorumluluk hükümleri uygulanır. Şikâyet dilekçesi vermek tek başına her tazminat süresini koruduğu anlamına gelmez. Yapılan başvurunun amacı, ilgili karar ve tebliğ belgeleri dosyada birlikte tutulmalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

İlgili açıklamalar

• Vesayet dosyasında miras işlemleri ve izinler
• Temsil yetkisinin kötüye kullanıldığı tapu işlemleri

Hukuki kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu — Bakanlık vesayet rehberindeki mevzuat bölümü — TMK m.454,457,461,464,467,483-488: hesap, ücret, şikâyet, sorumluluk ve görevden alma