Vasi Atamasına İtiraz ve Vasilikten Kaçınma: On Günlük Süre Nasıl Başlar?

Vasi olarak atanan kişi, kanuni bir kaçınma sebebi varsa atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak on gün içinde vasilikten kaçınabilir. Atamanın kanuna aykırı olduğunu düşünen ilgili kişiler için ise on günlük süre, vasinin atandığını öğrendikleri günden başlar. Bu iki başlangıç aynı değildir. Türk Medeni Kanunu'nun 422. maddesindeki özel yol, sulh hukuk mahkemesi olan vesayet makamı üzerinden işletilir; itiraz uygun bulunmazsa değerlendirme denetim makamına gönderilir.

“Ailede ben seçilmedim” veya “bu görevi yapmak istemiyorum” demek her durumda yeterli değildir. Kaçınma hakkı, vasi adayının kişisel kanuni durumuna; atamaya itiraz ise seçilen kişinin göreve uygun olmamasına veya atamanın hukuka aykırılığına dayanır. İlk yapılacak iş kararı ve tebligatı bulmak, başvuranın sıfatını belirlemek ve doğru süre başlangıcını kaydetmektir.

Kaçınma ile atamaya itiraz arasındaki fark

Kaçınma, kendisine görev verilen kişinin kullandığı yoldur. Örneğin altmış yaşını dolduran bir kişi veya sürekli hastalığı nedeniyle görevi güçlükle yapabilecek bir kişi, şartlarını belgeleyerek bu görevi kabul etmeyebilir. Atamaya itirazda ise başka bir ilgili, seçilen vasinin kişinin menfaatleriyle ciddi çatışma içinde olduğunu veya kanuni bir engel taşıdığını ileri sürer.

Bir kardeş kendisinin vasi olmasını istemiş fakat başka kardeş atanmış olabilir. İlk kardeşin tercihi önemlidir; ancak mahkemenin belirlediği kişinin yerine otomatik olarak atanma hakkı doğurmaz. İtirazda korunacak kişinin bakım, temsil ve malvarlığı ihtiyaçları açısından somut sorun gösterilmelidir. Aile içi rekabetin aktarılması, hukuka aykırılık gerekçesinin yerine geçmez.

Vasi atanmasına itiraz, kişinin kısıtlanmasına itirazla da aynı değildir. Sağlık veya diğer koşullar yüzünden vesayet gerektiğini kabul eden bir yakının sadece vasi seçimine karşı çıkması mümkündür. Başvuruda “kısıtlama kalksın” ile “vasi değişsin” sonuçları karıştırılırsa inceleme kapsamı belirsizleşir. Kısıtlamanın sonradan kaldırılması hakkında vesayet sebebi ortadan kalkınca izlenecek yol farklı kurallara tabidir.

Kimler vasilikten kaçınabilir?

TMK 417, altmış yaşını dolduranları; bedensel engeli veya sürekli hastalığı nedeniyle görevi güçlükle yapabilecekleri; dörtten çok çocuğun velisi olanları; üzerinde başka vasilik görevi bulunanları ve maddede sayılan bazı kamu görevlerini yürütenleri düzenler. Bu sebeplerden biri mevcutsa başvuruda hangi bentten yararlanıldığı açıkça gösterilmelidir.

“Dörtten çok” ifadesi dört çocukla aynı değildir. Beş veya daha çok çocuğun velisi olma durumu ile yalnızca yetişkin çocuk sahibi olma birbirinden ayrılmalıdır. Benzer şekilde sağlık sorununda bir tanının ismi tek başına yeterli olmayabilir; hastalığın vasilik işini güçleştiren etkisi belirtilmelidir. Düzenli hastane tedavisi, hareket kısıtlılığı ve kişinin görevleri yerine getirme kapasitesiyle ilgili belgeler bu değerlendirmeye yardımcı olur.

Başka bir vasilik görevi bulunduğu ileri sürülüyorsa atama ve devam kararları sunulur. Görevin sona ermiş olmasıyla halen devam etmesi aynı değildir. Kanunda sayılan görevlere bağlı kaçınma sebebinde de güncel görev belgesi kullanılmalıdır. “İşim yoğun” şeklinde genel ifade, kanunda sayılan durumların birine veya ayrıca değerlendirilecek hukuki bir nedene bağlanmadan kesin kaçınma hakkı olarak sunulmamalıdır.

Bu çerçevenin kaynağı TMK 416, 417 ve 422 hükümleridir. Özellikle aynı yerleşim yerinde oturanlardan vasi atananların kabul yükümlülüğünü düzenleyen kural, isteksizliğin her dosyada yeterli sayılmamasının nedenini açıklar.

Kimlerin vasi olması kanunen mümkün değildir?

TMK 418'de kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler, korunacak kişiyle önemli menfaat çatışması veya düşmanlığı bulunanlar ve ilgili vesayet dairesi hâkimleri bakımından engeller düzenlenir. Burada kaçınma hakkından farklı olarak kişinin göreve atanmasının hukuka uygunluğu gündemdedir.

Menfaat çatışması, yalnızca geçmişte tartışmış olmak değildir. Örneğin vasi adayı, korunacak kişinin taşınmazının kendisine ait olduğunu iddia ederek dava açmış veya onun önemli bir alacağının borçlusu olabilir. Bu ilişkinin temsil görevini nasıl etkilediği açıklanır. Tek bir işlemde çatışma varsa temsil kayyımı çözümü gündeme gelebilir; bütün görev bakımından ağır çatışma bulunması farklı değerlendirme gerektirir.

Düşmanlık iddiası da tarih, olay ve belge ile somutlaştırılmalıdır. Ailenin farklı görüşlere sahip olması tek başına düşmanlık demek değildir. Korunacak kişiye yönelik tehdit, devam eden ağır çekişme, bakımın engellenmesi veya kişisel güveni sarsan olaylar ayrı ayrı gösterilir. Başvuruyu güçlendirmek için belge uydurmak veya kişinin hesaplarına izinsiz erişmek hukuka uygun bir yöntem değildir.

On günlük süre hangi tarihte başlar?

Atanan vasi için başlangıç, atama kararının kendisine tebliğidir. Başvuru hazırlığında tebliğ mazbatası, elektronik tebligat veya kullanılan diğer usule uygun bildirim kaydı incelenir. Kararın duruşmada duyulmuş olmasıyla hukuki tebliğin tamamlanmış olması her olayda aynı şekilde değerlendirilemez. Süre hesabı karar metni ve tebligat verisi üzerinden yapılmalıdır.

İlgilinin atamanın kanuna aykırılığına ilişkin başvurusunda kanun öğrenme gününü esas alır. Bu nedenle “bana resmi tebligat yapılmadı, sürem hiç başlamadı” şeklinde genel bir sonuca varılamaz. Kişinin hangi tarihte atamayı öğrendiği, dosya incelemesi, mesaj, dilekçe veya diğer belgelerle ortaya çıkabilir. Başvuran kişi öğrenme tarihini doğru açıklamalıdır.

Günle belirlenen sürelerde hesap kuralları ve son günün tatil gününe rastlaması ayrıca kontrol edilir. Usul yönünden uygulanan özel düzenleme tespit edilmeden her vesayet işlemi için iki hafta süre olduğu düşünülmemelidir. Bu yazının konusu olan ilk atamadan kaçınma ve atamanın hukuka aykırılığı iddiasında TMK 422'nin on günlük süresi önemlidir.

Başvuru nasıl hazırlanır ve nereye verilir?

Dilekçe mevcut vesayet dosyasına sunulur. Atama kararının tarihi, dosya numarası, kişinin kimliği, başvuranın ilgisi, süre başlangıcı ve hukuki gerekçe yazılır. Vasi olarak atanmış kişi kaçınma sebebini; ilgili kişi ise hukuka aykırılık sebebini belirtir. Yeni vasi önerilecekse adayın iletişim ve uygunluk bilgileri eklenebilir.

Mahkeme, kaçınma veya itiraz sebebini yerinde görürse yeni vasi atar. Yerinde görmezse görüşüyle birlikte durumu denetim makamına gönderir. Dolayısıyla özel süreç, dilekçenin hemen sonuç doğurduğu bir görev bırakma bildirimi değildir. TMK 424 uyarınca denetim makamının kararı atanmış kişiye ve vesayet makamına bildirilir; görevden alınma durumunda yeni atama yapılır.

Bir yakının başka şehirde olması, itirazını dosyaya sunmasına tek başına engel olmaz. Ancak belgenin hangi dosyaya ulaştığı ve süresinde verildiği takip edilmelidir. Yetkili vekil aracılığıyla dosya incelemesi ve başvuru yönetilebilir. Kurumlara e-posta göndermenin her durumda mahkemeye usulüne uygun dilekçe verilmesiyle eşdeğer olduğu varsayılmamalıdır.

İtiraz edildiğinde vasi görevi bırakabilir mi?

TMK 423 açık bir geçici görev düzenlemesi içerir. Kaçınan veya atamasına itiraz edilen kişi, yerine başka biri atanıncaya kadar vasiye ait görevleri yerine getirmekle yükümlüdür. Bu nedenle bakım ödemelerinin, zorunlu temsil işlemlerinin ve süreli başvuruların bir anda bırakılması kişinin zarar görmesine neden olabilir.

Örneğin vasi, kaçınma dilekçesini verdikten sonra hastane veya bakım kurumuna yapılacak zorunlu ödemeyi takip etmeyi bırakırsa kişinin ihtiyacı karşılanmayabilir. Görevin sona erdiği sanılarak banka erişim bilgilerinin aile içinde kontrolsüz paylaşılması da doğru değildir. Mahkemeden görevin güncel kapsamı ve gerekiyorsa acil tedbir hakkında açıklık sağlanmalıdır.

Bu yükümlülük, vasinin görevini sınırsız kullanabileceği anlamına gelmez. Taşınmaz satışı gibi izin gerektiren işlemler yine ilgili kurallara bağlıdır. Konu hakkında vasinin taşınmaz satışında mahkeme izni yazısı incelenebilir. İtiraz sürerken korunacak kişinin malvarlığına geri dönülmesi güç etkisi olan işlemler ayrıca değerlendirilmelidir.

On günlük süre geçtikten sonra yeni sorun çıkarsa

İlk atamaya ilişkin süreyi kaçırmak, daha sonra ortaya çıkan her türlü hukuka aykırı eylemin korunacağı anlamına gelmez. Vasinin eylem ve işlemlerine karşı TMK 461 kapsamında şikâyet; ağır savsaklama, yetkiyi kötüye kullanma, güveni sarsan davranış veya yetersizlik durumunda TMK 483 ve devamı kapsamında görevden alınma talebi değerlendirilebilir.

Bununla birlikte geçmiş ilk atamaya itiraz, güncel hesap şikâyeti ve sonradan görevden alınma aynı başvuru değildir. Yeni olayın tarihi, göreve etkisi ve talep sonucu açıkça belirtilmelidir. “Atama baştan yanlıştı” şeklindeki eski iddiayı yeni başlıkla sunmak yerine mevcut hukuki yolun koşullarını göstermek gerekir. Sonradan çıkan kişisel kaçınma veya engel nedenleri için TMK 481 de ayrıca incelenir.

Belgeler ve değerlendirme hazırlığı

• Atama kararı ve kararın tebliğine ilişkin kayıt.
• İlgilinin atamayı öğrendiği tarihi gösteren mevcut belgeler.
• Kaçınmada yaş, hastalık, velayet veya diğer vasilik görevine ilişkin belgeler.
• Menfaat çatışması veya düşmanlık iddiasını gösteren dava, sözleşme ve yazışmalar.
• Korunacak kişinin bakım ihtiyaçları ve vasi adaylarının görev yapma olanakları.
• Önerilen yeni vasiye ilişkin uygunluk ve iletişim bilgileri.

Başvuruda kişinin sağlık kayıtlarının sadece konuya ilişkin bölümleri kullanılmalı ve gereksiz kişisel veriler yayılmamalıdır. Tanık önerilecekse hangi olayı doğrudan gördüğü açıklanır. Adayın iyi veya kötü bir insan olduğuna ilişkin soyut kanaatler yerine temsil işini yapmasını sağlayan ya da engelleyen olgular gösterilir.

Tebliğ ve öğrenme ayrımına ilişkin iki örnek

İlk örnekte, kişinin oğlu vasi atanmıştır. Atama kararı oğula usulüne uygun şekilde bildirilmiş, o da sürekli hastalığı nedeniyle görevi yapamayacağını ileri sürmüştür. Kaçınma başvurusunda oğlun tebliğ kaydı ve hastalığına ilişkin belgeler birlikte kullanılır. Sağlık belgesinin sonradan alınacak olması nedeniyle başvurunun süresini bekletmek yerine, mevcut gerekçe belirtilerek istenen inceleme açıklanır. Sonradan belge sunulmasının mümkün olup olmadığı ayrıca mahkeme usulü içinde değerlendirilir.

İkinci örnekte kardeş, vasi olarak atanan kişinin annesinin önemli bir taşınmazına ilişkin davada karşı taraf olduğunu dosya incelemesi sırasında öğrenmiştir. Bu kardeşin atamanın varlığını ne zaman öğrendiği, hukuka aykırılık iddiasını destekleyen çatışmanın niteliği ve hangi talebin istendiği açıklanmalıdır. Kardeşin vasi kararını zaten daha önce bildiği ortaya çıkarsa, yalnızca çatışmayı yeni öğrendiğini söylemek ilk atamaya ilişkin süreyi kendiliğinden yeniden başlatır diye kabul edilmemelidir. Güncel menfaat çatışması nedeniyle başvurulabilecek diğer yollar ayrıca incelenir.

Her iki örnekte de önemli nokta, olay anlatımının tarihler üzerinden kurulmasıdır. Atama tarihi, tebliğ tarihi, öğrenme tarihi ve başvuru tarihi ayrı satırlarda yazılabilir. Böylece başvuranın hangi hukuki yolu kullandığı anlaşılır. “Geçen hafta öğrendim” gibi belirsiz anlatım yerine mümkün olduğunca takvim günü ve öğrenme kaynağı belirtilir. Dosya erişim kayıtları veya önceki dilekçelerle çelişen tarih yazılmamalıdır.

Aday vasi önerilirken ne anlatılmalı?

Atama hukuka aykırıysa başka bir kişinin önerilmesi yararlı olabilir; ancak öneri sadece isimden ibaret olmamalıdır. Adayın yerleşim yeri, korunacak kişiyle ilişkisi, bakım sürecine katılımı, önemli işlemleri takip edebilmesi ve menfaat çatışması bulunup bulunmadığı açıklanır. Korunacak kişinin özel gereksinimleri varsa bunlar adayın koşullarıyla birlikte değerlendirilir. Dışarıdan aday gösterilmesi de aileden aday gösterilmesi de tek başına kabul veya ret nedeni olarak sunulmamalıdır.

Örneğin düzenli sağlık kontrolü gereken bir kişinin vasisinin farklı ilde bulunması, fiziksel ulaşımın nasıl sağlandığı sorusunu doğurabilir. Fakat temsil işlemlerinin bir bölümünün uzaktan yönetilmesi ve yerel bakım desteği bulunması da gerçek duruma dâhildir. Başvuruda uzaklık hakkında genel kanaat yerine randevu, ödeme, resmi yazışma ve iletişim ihtiyaçlarının nasıl karşılandığı gösterilmelidir. Mahkeme uygunluğu korunacak kişinin somut yararı açısından inceler.

Birden çok aday varsa aile içinde oylama yapılmış olması mahkemenin kararını bağlamaz. Korunacak kişinin açıklayabildiği tercihi ve TMK 415 kapsamındaki istek değerlendirilir. Bunun yanında haklı nedenler, adayın ehliyeti ve temsil kapasitesi korunur. Adaylardan birinin daha çok miras payı beklemesi veya malvarlığını daha sık kontrol etmek istemesi, tek başına uygunluk üstünlüğü oluşturmaz.

Başvuru sürerken acil işlemleri korumak

Bakım kurumuna ödeme, süresi yaklaşan dava cevabı veya yenilenmesi gereken tedavi randevusu gibi konular itiraz sürecinden bağımsız olarak devam edebilir. Dilekçede acil işin adı, son günü ve yerine getirilmemesinin kişiye etkisi gösterilebilir. Gerekiyorsa mahkemeden geçici önlem istenir. Atanan kişiye karşı duyulan itirazın, korunacak kişinin sağlık veya mülkiyet ihtiyacını askıda bırakmaması gerekir.

Görev değişikliği olursa eski ve yeni vasi arasında belge ve hesap devri düzenli yapılmalıdır. Hangi banka hesabının, sözleşmenin ve resmi yazışmanın teslim edildiği kayıt altına alınır. Kişisel internet bankacılığı şifresini aile grubunda paylaşmak gibi kontrolsüz yöntemler yerine bankanın ve mahkemenin yetkilendirme usulü izlenir. Yeni vasinin görev kapsamı ve başlangıç tarihi belirlenmeden eski kişinin bütün işlemlerden çekilmiş sayılması riskli olabilir.

İtirazın reddedilmesi de sonraki denetim olanağını ortadan kaldırmaz. Yeni vasi görevde somut hukuka aykırı bir işlem yaparsa ilgili başvuru onun eylemine yönelik hazırlanır. İlk seçime itiraz edilmiş olmasını bütün ilerideki işlemlerin yanlışlığına delil saymak veya ilk itirazın reddedilmesini bütün işlemlerin önceden onayı saymak doğru değildir. Her talebin konusu ve dayandığı olay ayrıca gösterilmelidir.

Eşin ve yakın hısımların önceliği nasıl okunur?

TMK 414, haklı sebepler engel olmadıkça ve vasilik koşulları bulunmak kaydıyla eş veya yakın hısımların öncelikle atanmasını öngörür. Bu öncelik, aile içindeki herkesin göreve eşit derecede uygun olduğu anlamına gelmez. Yerleşim yerlerinin yakınlığı ve kişisel ilişkiler ayrıca gözetilir. İtiraz eden kişi, mahkemenin bu ölçütleri hangi somut olgu bakımından yanlış değerlendirdiğini açıklayabilir. Örneğin ilgili kişinin korunacak kişiyle hiç iletişimi bulunmadığı veya temel bakım ihtiyacını takip etmediği ileri sürülüyorsa olaylar ve belgeler gösterilir. Öncelik kuralı ile adayın fiilen görev yapabilmesi birlikte incelenir.

Sık sorulan sorular

Vasilikten kaçınma dilekçesi verince banka yetkim biter mi?

Kendiliğinden sona erdiği varsayılmamalıdır. Yeni kişi atanıncaya kadar geçici görev yükümlülüğü devam eder. Kararın ve mahkeme talimatlarının kapsamı kontrol edilir.

En büyük çocuk mutlaka vasi olur mu?

Hayır. Eş ve yakın hısımların önceliği ile ilgilinin isteği değerlendirilir; uygunluk, yakınlık, kişisel ilişkiler ve haklı nedenler önemlidir. Yaş sırasına bağlı mutlak atama kuralı yoktur.

Vasi atandığımı on gün önce duydum ama karar sonra tebliğ edildi; hangi tarih esas?

Atanan kişinin kaçınmasında tebliğ; diğer ilgilinin hukuka aykırılık iddiasında öğrenme önemlidir. Başvuran sıfatı belirlenmeden tek tarih kullanılamaz.

Başka ildeki kardeşim vasi olsa itiraz edebilir miyim?

Yerleşim yerinin uzaklığı görev bakımından değerlendirilebilir; ancak başka ilde yaşamak tek başına her atamayı geçersiz kılmaz. Korunacak kişinin somut ihtiyaçları ve adayın temsil olanakları gösterilmelidir.

Türkiye genelindeki dosyalar için başvuru

Mersin merkezdeki ofisimizden, farklı illerde bulunan vesayet dosyalarındaki atama kararları ve tebligatlar incelenerek başvuru hazırlığı yönetilebilir. Karar örneği ve elinizdeki belgelerle iletişim sayfası üzerinden başvurabilirsiniz. Özellikle on günlük özel süre nedeniyle kararın hangi gün öğrenildiği veya tebliğ edildiği ilk aşamada açıkça belirtilmelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Resmî kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu: 397, 413–425, 461 ve 481–486.
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Türk Medeni Kanunu metni.