Vardiya Son Dakika Değiştirildi ve İşçi Gelmedi Diye Tutanak Tutuldu: Ne Olur?

Vardiya son dakika değiştirildi ve işçi yeni saate gelmedi diye devamsızlık tutanağı tutulduysa, eski çizelge ve değişikliğin bildirildiği saat birlikte incelenir. İşçinin çalışmaya hazır olması ile hiç işe gelmemesi aynı değildir. Esaslı değişiklik, devamsızlık eşiği ve fesih usulü ayrı sorulardır.

Vardiya son dakika değiştirildi: temel koşullar

Eski çizelge, yeni çizelge, tebliğ

İşveren planlanan sabah vardiyasını akşamdan gece vardiyasına çevirip işçiyi yeni saate gelmediği için devamsız göstermişse önce değişikliğin ne zaman ve nasıl bildirildiği araştırılır. Yazılı iş sözleşmesi, vardiya uygulaması, işyeri kuralları, önceki çizelgeler ve çalışmanın niteliği önemlidir. Sıradan yönetim hakkı kapsamında kalan değişiklik ile işçinin temel yaşam düzenini etkileyen esaslı çalışma koşulu değişikliği ayrılır.

İş Kanunu 22 uyarınca esaslı değişiklik yazılı bildirim ve işçinin altı işgünü içinde yazılı kabulü koşullarına bağlıdır. İşyerinin olağan vardiya dönüşümüne imza atılmış olması, her son dakika değişikliğin koşulsuz kabul edildiği anlamına gelmez. Her olayda saat, dinlenme ve ulaşım etkisi incelenir.

Devamsızlığın haklı nedeni ve tutanak

İş Kanunu 25/II-g devamsızlığa ilişkin belirli gün ve olguları arar; bir tek vardiya uyuşmazlığı otomatik haklı fesih değildir. İşçinin eski plana uygun olarak işyerine gittiğini veya yeni vardiyayı öğrenemediğini gösteren kart, konum, mesaj ve tanık delilleri önemlidir. İşverenin tuttuğu tek taraflı tutanağın içeriği ve düzenleyen kişiler incelenmelidir.

İşçi plan değişikliğini öğrendiğinde yazılı itiraz ve çalışmaya hazır olduğunu belirten bildirim yapmalıdır. Hiç haber vermeden günlerce işe gitmemek kendi iddiasını zayıflatabilir. Sağlık, çocuk bakımı ve ulaşım koşulları sözleşme ve somut olay bağlamında ayrıca değerlendirilir.

Fesih olduysa süre

İş güvencesi koşulları mevcutsa işe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvuru gerekir; anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılabilir. Ücret ve tazminat talepleri de ayrı hesaplanır.

Dosyaya orijinal ve değiştirilen vardiya ekran görüntüleri, bildirim saatleri, puantaj, tutanak, savunma istemi ve SGK çıkış bilgisi konulmalıdır. İşverenin sonradan çizelgeyi değiştirmesi ihtimaline karşı tarih bilgisi görünen kayıtlar saklanmalıdır.

İlgili rehberler ve mevzuat

Bu konuyla bağlantılı olarak İşverenin ücretsiz izin dayatması ve Haklı fesih ve kıdem başlıklı açıklamalarımızı inceleyebilirsiniz. Mevzuat için İş Kanunu ve İş Mahkemeleri Kanunu metinlerine bakılabilir.

Somut durum ve hesap ayrımları

Örnek olarak çizelge cuma günü pazartesi sabah vardiyası gösterirken pazar gece 23.00’te telefon uygulamasında gece vardiyası belirlenmiş olabilir. İşçi bildirimi uyurken kaçırmış ve sabah işe gelmişse kart okutma ile uygulamanın değişiklik geçmişi kritik delildir. İşçinin işyerine gittiği halde çalıştırılmadığı durum ile hiç gelmediği durum ayrılmalıdır.

İşveren “iki işgünü üst üste devamsızlık” iddia ediyorsa günlerin niteliği ve haklı mazeret incelenir; önceden planlı izin, rapor ve pazar çalışması hesabı sonucu değiştirebilir. Tutanakların aynı kişilerce düzenlenmesi onları tek başına geçersiz yapmaz, fakat olayın gerçekten gözlemlenip gözlemlenmediği tartışılabilir. İşçi savunmasında tartışmalı saatleri ve önceki çizelgeyi belirgin yazmalı; sadece “haksızlık yapıldı” dememelidir.

Başvuruda belirleyici ayrıntılar

Vardiya değişikliğinde gece çalışmasının kanuni sınırları, vardiyalar arası dinlenme ve iş sağlığı kuralları ayrıca incelenir. İşçi eski gündüz vardiyasına gelip işverence eve gönderilmişse bu olgu tam gün devamsızlık iddiasıyla çelişebilir. Fakat işverenin yazılı ve önceden bildirilmiş makul dönüşümlü vardiyasına hiç gelmemek farklı değerlendirilir.

İş Kanunu 25/II-g devamsızlık için arka arkaya iki işgünü, bir ay içinde iki defa tatil sonrası işgünü veya bir ayda üç işgünü gibi somut eşikleri düzenler. Hangi günün işgünü olduğu çizelgeden anlaşılır; tatil günü üzerindeki varsayımlar yanlış sonuç yaratabilir. Haklı mazeret ve bunun zamanında iletilip iletilmediği de önemlidir.

İşçinin savunmasını e-posta ile gönderdiği fakat işverenin yalnızca kendi tutanağını dosyaya koyduğu durumda gönderim kaydı saklanmalıdır. İşveren fesih yazısında devamsızlık nedeni göstermişse sonradan performans veya başka gerekçeye dönüp dönmediği kontrol edilir. İşçi fesih tarihini öğrendikten sonra işe iade arabuluculuğu süresini kaçırmadan başvurmalı; ücret ve kıdem taleplerini aynı olgularla ama ayrı şartlarla kurmalıdır.

Uygulamada farklı sonuç doğuran durumlar

İşyerinde vardiya planı haftalık yayımlanıyorsa uygulamanın önceki aylardaki düzeni önemlidir. İşçi her pazar akşamı nihai çizelgeyi kontrol etmekle yükümlü olduğunu açıkça kabul etmiş olabilir; yine de işverenin değişikliği erişilebilir biçimde yayınlayıp yayınlamadığı incelenir. Tek kişiye mesaj gönderilip telefon numarası yanlış yazıldıysa bildirimin gerçekleştiği ileri sürülemez. İşçinin kendi telefonunu güncellememesi de olaya göre dikkate alınabilir.

Devamsızlık tutanağında tarih ve saat dışında işçinin o gün planlanan görevinin ne olduğu, diğer vardiyaya gelip gelmediği ve haber verip vermediği yazmalıdır. Soyut “gelmedi” metnini aynı günkü kart kaydı veya kapı kamerası çürütebilir. İşçi hasta ise raporun hangi saatten itibaren geçerli olduğu, işverene ne zaman iletildiği ve mazeretin haklı sayılıp sayılmadığı ayrıca incelenir.

Esaslı çalışma koşulu değişikliği ile devamsızlık savunması bazen aynı dosyada birleşir. Yeni gece vardiyası işçinin sağlığına veya sözleşmedeki sabit gündüz çalışmasına aykırıysa yazılı kabul şartı gündeme gelebilir. İşçi buna itiraz ederken çalışmayı tümden reddetmeyip eski koşullarda hazır olduğunu kayda geçirmelidir. İşveren eski yerde görev vermezse bu tutum da fesih kronolojisine eklenir.

İşveren haklı nedenle derhal fesih yazısı gönderirse olay tarihi, savunma ve kısa usul süreleri incelenir. İşçi haklı neden yok dediğinde kıdem/ihbar ve işe iade talebinin her biri farklı şartlara bağlıdır. Fesih tebliği sonrası bir aylık işe iade arabuluculuğu süresi, SGK çıkış kodu sonradan düzeltilecek diye bekletilmemelidir.

Vardiya değişikliğinin telefonla bildirildiği savunuluyorsa arama kaydı yalnızca görüşme yapıldığını gösterir, konuşmanın içeriğini her zaman kanıtlamaz. Ardından gönderilen teyit mesajı veya işçinin yanıtı daha açıklayıcı olabilir. İşçinin işyerine ulaşım aracı son değişiklik nedeniyle yoksa bunu önceden bildirmesi ve alternatif önerisi somut mazeret değerlendirmesine katkı sağlar. Çizelgeyi sonradan düzenleyebilen yazılımda değişiklik kayıtlarının muhafazası özellikle önemlidir. Çalışma çizelgesinin yayımlandığı ekranın tamamı ve düzenleme zamanı görünür olmalıdır. Yalnızca kesilmiş tek ekran görüntüsü önceki vardiya satırlarını gizleyebilir; mümkünse uygulamanın değişiklik geçmişi usulüne uygun istenir.

Sık sorulan sorular

İşveren her vardiyayı işçiye sorarak mı değiştirmek zorunda?

Her değişiklik esaslı değildir; sözleşme, işin niteliği ve değişikliğin ağırlığı değerlendirilir.

Tek vardiyaya gidemedim diye kıdemsiz çıkarılabilir miyim?

Devamsızlığın kanuni koşulları ve olayın haklı sebebi araştırılmadan bu sonuç söylenemez.

Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)