Türkçe Bilen Sanık Başka Dilde Savunma Yapabilir mi?

Türkçe bilen sanık da kanunda belirtilen aşamalarda kendisini daha iyi ifade edeceğini bildirdiği başka bir dilde sözlü savunma yapabilir. CMK 202/4 bu imkânı iddianamenin anlatılması ve esas hakkındaki mütalaanın verilmesi üzerine tanır. Bu durumda tercüman, oluşturulan listeden sanık tarafından seçilir ve tercüman giderleri Devlet Hazinesince karşılanmaz. Düzenleme, Türkçeyi meramını anlatabilecek ölçüde bilmeyen kişinin zorunlu tercüman güvencesinden farklıdır. İki hakkın koşulları ve gider sonuçları birbirine karıştırılmamalıdır.

Türkçe bilmemek ile başka dilde daha iyi anlatmak

CMK 202/1, sanık veya mağdurun kendini anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmemesi halinde mahkemenin atadığı tercümanla temel noktaların çevrilmesini düzenler. Dördüncü fıkra ise ayrıca, sanığın başka bir dilde kendisini daha iyi ifade edebileceğini beyan etmesine dayanır. Kişinin günlük konuşmada Türkçe kullanabilmesi, bu ikinci imkânı tek başına ortadan kaldırmaz. Buna karşılık sırf yabancı vatandaşlık da hangi fıkranın uygulanacağını otomatik belirlemez. Gerçek dil yeterliliği ve yapılan talebin niteliği açıklanmalıdır.

Türkçe bilmeyen yabancı şüphelinin hakları incelenirken anlatılan ücretsiz tercüman güvencesi, tercih edilen dilde savunmanın bütün giderlerini Hazineye yüklemek için kullanılamaz. Öte yandan Türkçesi yetersiz bir kişinin zorunlu tercüman ihtiyacı, yalnız tercih hakkı var denilerek göz ardı edilmemelidir. Dosyada hangi hukuki sebebe dayanıldığı açık olmalıdır. Savunmanın anlaşılabilmesiyle çeviri giderinin kim tarafından karşılanacağı bağlantılı fakat ayrı inceleme konularıdır.

Her işlemde aynı kapsamda kullanılabilir mi?

Dördüncü fıkra belirli sözlü savunma aşamalarını sayar. İddianamenin anlatılmasından sonra sanığın isnada karşı açıklaması ve esas hakkındaki mütalaa üzerine savunması bu çerçevededir. Hüküm, bütün soruşturma evrakının veya dosyadaki her belgenin istenen dile çevrilmesini sağlayan sınırsız bir düzenleme olarak okunmamalıdır. Soruşturmadaki tercüman ihtiyacı ve diğer özel güvenceler kendi hükümlerine göre değerlendirilir. Yazılı dilekçe, tanık dinlenmesi ve sözlü savunmanın usulü birbirinden ayrılmalıdır.

Sanık talebini hangi dil için ve hangi savunma aşamasında kullandığını mahkemeye açıkça bildirir. Talebin duruşmaya çok az zaman kala belirsiz bırakılması uygulama sorununa yol açabilir. Bununla birlikte planlama ihtiyacı, kanundaki hakkın hiç tanınmaması için genel gerekçe oluşturmaz. Mahkemenin kararı ve tercümanın hazır bulunmasına ilişkin işlemler takip edilir. Duruşmanın gerçekleştiği gün savunmayı kimin, hangi sıfatla çevireceği önceden anlaşılır olmalıdır.

Tercüman seçimi ve ücret

Tercih edilen dildeki sözlü savunmada çeviri hizmetini, adli yargı adalet komisyonlarınca oluşturulan listeden sanığın seçtiği tercüman yerine getirir. Dili bilen herhangi bir arkadaşın salona getirilmesi, listedeki tercümanla yürütülecek usulün otomatik yerine geçmez. Seçilen kişinin ilgili dil ve görev bakımından uygunluğu kontrol edilir. Kanun bu tercümanın giderlerinin Devlet Hazinesince karşılanmayacağını açıkça belirtir. Somut ücret ve ödeme işlemi, görev ve ilgili uygulama çerçevesinde öğrenilmelidir.

Varsayımsal örnek: karmaşık olayı ana dilinde anlatmak

Bir sanığın günlük hayatında Türkçe konuştuğunu, ancak olayın ayrıntılarını başka bir dilde daha doğru aktaracağını bildirdiğini düşünelim. İddianame anlatıldıktan sonraki sözlü savunmasını bu dilde yapmak ister. Talebini açıklar ve kanundaki liste usulüne uygun tercüman seçimini ele alır. Bu olay, hiç Türkçe bilmediği için iddiayı anlayamayan kişinin durumuyla aynı değildir. Sanığın talebi, dosyadaki bütün belgelerin sınırsız çevirisini veya bütün duruşmanın ertelenmesini kendiliğinden sağlamaz.

Kanun, bu imkânın yargılamayı sürüncemede bırakmak amacıyla kötüye kullanılmasını yasaklar. Bu sınır, her farklı dil tercihinin kötü niyet sayılması anlamına da gelmez. Değerlendirme somut talep ve davranışlara dayanmalıdır. Tercümanın görevi savunmayı değiştirmek veya sanık yerine hukuki yorum yapmak değil, anlatılanı doğru aktarmaktır. Sanık, çevirinin kendi beyanını karşılamadığını düşünüyorsa hangi sözün nasıl yanlış aktarıldığını gecikmeden belirtmelidir.

Duruşma kaydında hangi noktalar görünmeli?

Dil talebi, bunun dayanağı, seçilen tercüman ve mahkemenin değerlendirmesi tutanakta anlaşılabilir olmalıdır. Tercümanın tutarı veya ifadeyi yanlış çevirmesi halinde düzeltme, somut sözcük ve bağlam üzerinden istenir. Çeviri yanlışlığının savunmaya etkisi açıklanmalı; yalnız genel memnuniyetsizlikle yetinilmemelidir. Talep hakkında verilen kararın sonraki başvuruda değerlendirilmesi gerektiğinde, bu kayıtlar hangi hakkın nasıl kullanıldığını göstermeye yarar.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — Adalet Bakanlığı — m.202/1–5; özellikle 4–5.