Satıcının Kişisel IBAN’ına Ödeme Yaptım, Fatura Vermiyor: Tüketici Haklarım Var mı?

Bir satıcının kişisel IBAN’ına ödeme yapmanız veya size fatura vermemesi, tüketici hukukundan doğan haklarınızı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Belirleyici olan, alışverişin ticari veya mesleki amaçla hareket eden satıcı ile ticari olmayan amaçla hareket eden tüketici arasında kurulmuş olmasıdır. Öte yandan iki kişinin kendi aralarında yaptığı arızi ikinci el satış her durumda tüketici işlemi değildir. Paranın gönderildiği hesap sahibi ile sözleşmedeki satıcı da aynı kişi olmayabilir. Bu nedenle fatura eksikliğini gidermeye çalışırken siparişin kiminle kurulduğu, ödemenin ne için istendiği ve malın teslim durumu belgelenmelidir.

Fatura bulunmaması sözleşmenin olmadığı anlamına gelir mi?

Tüketici işleminin varlığı yalnızca faturayla ispatlanmaz. Sipariş formu, mesajlaşma, ürün ilanı, ödeme dekontu ve teslim kaydı bir arada satışın içeriğini gösterebilir. Banka dekontu sadece bir kişiye para aktarıldığını gösteriyorsa, bu aktarımın mal bedeli olduğuna ilişkin yazışma önem taşır. Dekont açıklamasındaki ürün ve sipariş bilgisi ile satıcının ödeme talebi uyuşmalıdır. Fatura düzenlemeye ilişkin vergi yükümlülüğü, malın teslimi veya bedelin iadesi borcundan ayrı değerlendirilir.

Örneğin evde kullanmak üzere bir çamaşır makinesi alınmış ve satıcı mağaza hesabının sorunlu olduğunu söyleyerek sahibinin şahsi IBAN’ını vermiştir. Ürün modeli, fiyat, teslim adresi ve ödeme talebi yazışmalarda açıkça yer alıyorsa tüketici işlemi ispatlanabilir. Buna karşılık sadece “borç” açıklamasıyla yapılmış bir havale satış bağını daha fazla açıklamayı gerektirebilir. Dosyada mevcut belgeye yeni anlam yüklemek yerine transferin gerçek sebebi somut biçimde ortaya konulmalıdır.

Kişisel IBAN kullanan gerçek satıcı nasıl belirlenir?

İnternet sayfasındaki ticaret unvanı, sipariş teyidindeki işletme, teslim formu ve mesajlaşmadaki yetkili kişi karşılaştırılmalıdır. Şirketin çalışanına veya ortağına ödeme yapılmış olması her durumda bu kişiyi satış sözleşmesinin tarafı yapmaz. Aynı şekilde sayfada bir şirket logosu bulunması, şirketin bu satışı gerçekten üstlendiğini tek başına kesinleştirmez. Yazılı talepte hem siparişin satıcısı hem de ödemeyi kabul eden kişinin rolünün açıklanması istenebilir.

Tüketici hakem heyetine yanlış kişi aleyhine başvuru yapılması kararın alınmasını veya uygulanmasını güçleştirir. Muhatap yalnızca dekonttaki isim seçilerek belirlenmemelidir. İşletme sahibinin talimatıyla tahsilat yapıldığı, hesaba gelen paranın siparişe sayıldığı veya ürünün hangi işletme tarafından gönderildiği araştırılır. Birden fazla kişinin sorumluluğu ileri sürülecekse her biri için hukuki sebep açıklanır. Hesap sahibinin tanıdık olması da diğer delillerin yerini tutmaz.

Profesyonel satış mı, iki kişi arasında ikinci el işlem mi?

6502 sayılı Kanun’un 3. maddesindeki tanımlar burada belirleyicidir. Sürekli ürün ilanı veren, stok sunan, sipariş alan ve bu işi ticari veya mesleki faaliyet olarak yürüten kişinin şahıs hesabı kullanması, faaliyetini kendiliğinden özel satışa dönüştürmez. Buna karşılık kendi kullanılmış ev eşyasını bir defaya mahsus satan kişinin işlemi için Türk Borçlar Kanunu hükümleri gündeme gelebilir. İnternet üzerinden kurulması da her özel satışı otomatik olarak tüketici mesafeli sözleşmesi yapmaz.

Satıcının çok sayıda benzer ilanı, işletme hesabı, katalog kullanımı, teslim organizasyonu ve kendisini mağaza olarak tanıtması faaliyet niteliğini açıklayan veriler olabilir. Tüketicinin de malı hangi amaçla aldığı önemlidir. İşyerindeki üretimde kullanılacak makine ile evde kişisel kullanım için alınan cihaz aynı değerlendirmeye tabi olmayabilir. Başvuru makamı seçilmeden önce hem alıcının amacı hem satıcının sıfatı belirlenmelidir.

Ürün teslim edilmediyse ve satıcı cevap vermiyorsa

Malın hiç teslim edilmemesi, ayıpsız teslim edilmiş bir ürünün iadesinden farklıdır. Satıcının taahhüt ettiği teslim tarihi, sözleşmenin kurulduğu an ve kişiye özel üretim bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Mesafeli satışta olağan mallarda ifa süresi kural olarak otuz günü aşamaz; tüketicinin isteği veya kişisel ihtiyaçlarına göre hazırlanan mal için daha uzun süre kararlaştırılabilir. Geç teslim veya teslim etmeme sebebiyle fesih talebinin şartları bu bilgilere göre açıklanır.

Satıcıya süre, sipariş ve ödeme bilgileriyle yazılı bildirim gönderilmesi; teslim ya da uygun koşullarda bedel iadesi talep edilmesi gerekir. Ceza şikâyeti ayrıca değerlendirilebilse de her teslim gecikmesi dolandırıcılık değildir. Başlangıçtan itibaren hileli bir satış organizasyonu bulunduğuna ilişkin somut olgular varsa bunlar savcılık başvurusunun konusudur. Tüketici alacağının takibi ise ayrı yürür. Savcılığa başvurmak tek başına hesabın bakiyesini tüketiciye aktarmaz.

Faturasız üründe ayıp ve cayma hakkı

Tüketici işlemi ispatlanabiliyorsa Kanun’un 8-12. maddelerinde düzenlenen ayıplı mal hakları fatura bulunmaması nedeniyle kendiliğinden düşmez. Teslim edilen cihazın modeli veya seri numarası, garanti belgesi ve ödeme kaydı satışın konusunu belirlemeye yardımcı olur. Arızanın teslimden sonra ne zaman ortaya çıktığı kaydedilmelidir. Tüketici satın aldığı ürünü, aynı modelde başka bir cihazla karıştırmayacak biçimde tanımlamalıdır.

Mesafeli sözleşmede cayma hakkı için de satıcının “fatura kesilmedi, iade kabul etmiyoruz” cevabı tek başına hukuki gerekçe değildir. Ancak satışın mesafeli düzenleme kapsamına girip girmediği, cayma istisnası ve süreler ayrıca kontrol edilir. Bir sosyal medya mesajıyla alınmış her ürün için aynı sonuca ulaşılamaz; uzaktan satış için oluşturulmuş sistem bulunması gerekir. Ürünün kişiye özel olması, hızlı bozulması veya başka bir istisna, fatura eksikliğinden bağımsız tartışılır.

Belgeleri ve talebi birlikte düzenlemek

Dekontun banka tarafından oluşturulmuş tam sürümü, sipariş ilanının tarihli kaydı, ürün açıklaması, satıcının IBAN mesajı, teslim ve fatura talepleri bir dosyada toplanmalıdır. Mesajlar sadece ödeme cümlesinden ibaret bırakılmamalı; bağlamı gösteren önceki ve sonraki konuşmalar korunmalıdır. Kişisel veriler başvuru için gerekli ölçüde sunulmalı, karşı tarafın bilgileri sosyal medyada yayımlanmamalıdır. İlanın kaldırılması ihtimali varsa mevcut kaydın korunması geciktirilmemelidir.

Başvuruda istenen sonuç açık olmalıdır: malın teslimi, sözleşmenin sona erdirilmesi ve ödeme iadesi ya da ayıplı mala ilişkin belirli seçimlik hak. Fatura düzenlenmesinin istenmesi bunlarla karıştırılmamalıdır. 2026 yılında 186.000 TL altındaki tüketici uyuşmazlıkları hakem heyetine; bu tutar ve üzerindeki talepler ilgili istisnalar saklı kalmak üzere arabuluculuk ve tüketici mahkemesine götürülür. Tüketici işlemi olmayan özel satışlarda görev ve usul ayrıca belirlenir.

Sık sorulan sorular

Şahsi IBAN kullanan herkes özel satıcı mı sayılır?

Hayır. Faaliyetin ticari veya mesleki niteliği incelenir. Hesabın şahsi olması, düzenli satış yapan işletmenin işlemini kendiliğinden tüketici hukuku dışında bırakmaz.

Fatura yoksa hakem heyetine başvurabilir miyim?

Tüketici işlemi bulunduğu ve görev sınırı sağlandığı takdirde başvuru yapılabilir. Sipariş, ödeme ve satıcı kimliğini gösteren diğer belgeler sunulmalıdır.

Dekonttaki kişiye mi, mağazaya mı başvurmalıyım?

Sözleşmenin tarafı ile tahsilat yapan kişinin rolü belirlenmelidir. Sadece dekonttaki isimden hareketle sorumlu kişi seçmek her durumda doğru değildir.

Ürün gelmediğinde doğrudan dolandırıcılık sayılır mı?

Hayır. Teslim etmeme tek başına suçun bütün unsurlarını göstermez. Başlangıçtaki hileli davranışlar ve diğer somut bulgular ayrıca değerlendirilir.

Vergi şikâyetiyle param geri verilir mi?

Vergi incelemesi veya denetim başvurusu bireysel satış bedelinin iadesine ilişkin kararın yerine geçmez. İade alacağı için uygun hukuki başvuru ayrıca yapılır.

Hukuki dayanaklar

• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun: m. 3, 8-12, 48 ve 68.
• Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği: m. 5, 9 ve 16.

İlgili hukuk yazıları

• Sosyal medya alışverişinde satıcı kimliği
• Yanlış şirket aleyhine hakem heyeti başvurusu
• Ayıplı malda seçimlik haklar

Diğer açıklamalar için Tüketici Hukuku bölümünü inceleyebilirsiniz.

Yazar: Av. Emirhan Keskin. Mersin merkezli ofisimizde, dosya ve vekâletname şartları değerlendirilerek Türkiye genelindeki tüketici uyuşmazlıklarının hukuki yönetimi konusunda iletişim kurabilirsiniz. Açıklamalar 30 Eylül 2026 tarihinde kontrol edilmiştir; somut uyuşmazlık sözleşme ve delilleriyle birlikte incelenmelidir.