Ölüm Aylığına Geç Başvuru Birikmiş Parayı Kaybettirir mi?

Ölüm aylığına yıllar sonra başvurmak, aylık hakkının tamamının kendiliğinden kaybolduğu anlamına gelmez. 5510 sayılı Kanun’un 97. maddesi, ölüm halinde bağlanması gereken gelir ve aylıkların beş yıl içinde istenmeyen kısmı için zamanaşımı öngörür. Geçmişteki ödeme bölümleri ile devam eden aylığa hak sahipliği ayrı incelenir. “Beş yıl geçti, artık hiçbir başvuru yapılamaz” biçimindeki genel ifade doğru değildir.

Beş yıllık kural neyin üzerine uygulanır?

Kanun, aksine hüküm bulunmayan hallerde hakkın kazanıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde istenmeyen gelir ve aylık kısmını düzenler. Ölüm tarihi ile belirli kişinin hak sahibi olmaya başladığı tarih her dosyada aynı olmayabilir. Örneğin medeni durum veya öğrenim gibi koşullarda sonradan değişiklik olması değerlendirmeyi etkileyebilir. Önce başvurucunun hangi tarihlerde hangi şartlarla hak sahibi olduğu belirlenmelidir.

Geçmişteki bütün yılları tek toplam olarak göstermek yerine ay veya ödeme dönemi üzerinden hesap hazırlamak daha uygundur. Kurumun başlangıç tarihini hangi sebeple seçtiği ve hangi dönemleri zamanaşımı nedeniyle dışarıda bıraktığı sorulabilir. Sosyal güvenlik rejimi de önemlidir: 5510’daki hüküm, farklı kanuna tabi bütün eski kamu görevlisi dosyalarına koşulsuz biçimde taşınmamalıdır. Genel hak sahipliği şartları SGK Ölüm Aylığı Bağlamazsa Ne Yapılır? Dul ve Yetim Aylığı Başvurusu yazısında açıklanır.

Haklı sebeple başvuramayan kişi ne gösterebilir?

97. madde, Kuruma müracaat etmemenin haklı bir sebebe dayandığını genel hükümlere göre ispat edenler hakkında bu kuralın uygulanmayacağını belirtir. Bu istisna yalnız “hakkımı bilmiyordum” cümlesiyle otomatik oluşmaz. Başvuruyu gerçekten engellediği ileri sürülen olay, hangi tarihlerde sürdüğü ve kişinin durumuyla bağlantısı belgelenmelidir. Kabul edilebilirliğin değerlendirilmesi somut olayın koşullarına bağlıdır.

Uzun süreli ağır sağlık sorunu ileri sürülüyorsa yalnız tanı adı değil, kişinin başvuru yapabilmesini etkileyen dönem ve durum araştırılır. Temsil imkânı veya önceki başvurular da değerlendirmede önem taşıyabilir. Dilekçede haklı sebep iddiası açıkça yazılmalı; ilgili tıbbi, yargısal veya resmî belgeler olay kronolojisiyle sunulmalıdır. Belgesiz bir istisna varsayarak bütün birikmiş tutarın ödeneceği söylenmemelidir.

Aylık ile diğer ölüm sigortası ödemeleri farklıdır

Kanun, kısa vadeli sigorta kollarından ve ölüm sigortasından kazanılan diğer haklar için ayrıca beş yıllık hak düşmesi kuralı getirir. Bu nedenle aylık, cenaze ödeneği ve başka bir ödeme aynı hukuki süre başlığı altında düşünülmemelidir. Başvurunun hangi hakkı içerdiği açık yazılmalıdır. Zamanaşımıyla hakkın düşmesi arasındaki fark, talebin kurulmasında ve itirazın gerekçesinde önemlidir.

SGK’nın geçmişte fazla ödediği bir aylığı geri istemesi ise başka bir düzenlemedir. SGK Emekli Aylığını Geri İstiyor: Kurum Hatası ile Gerçeğe Aykırı Beyan Arasındaki Fark yazısı, Kurum hatasıyla gerçeğe aykırı beyanın yersiz ödeme hesabındaki etkisini ele alır. Hak sahibinin geç talep ettiği aylıkla SGK’nın geri istediği aylık, yalnız ikisinde de beş yıl sözcüğü geçiyor diye aynı dosya sayılmaz. Her işlemde kanuni dayanak ve hesap başlangıcı ayrı belirlenir.

Geç başvurunun dosyası nasıl hazırlanır?

Ölüm ve nüfus kayıtları, sigortalının hizmet bilgileri, başvurucunun ilgili dönemlerdeki medeni durum ve öğrenim belgeleri ile önceki başvuru kayıtları bir araya getirilmelidir. Kuruma daha önce talep verilmişse alındı numarası ve kapsamı önemlidir; yeni başvurunun ilk başvuru gibi değerlendirilmesine itiraz gerekebilir. Karar, ödeme cetveli ve tebliğ belgesi saklanmalıdır. Talepte aylığın bağlanması, geçmiş dönem hesabı ve varsa haklı sebep istisnası ayrı açıklanır. Böylece devam eden hak sahipliği ile eski dönemlere ait paranın ne kadarının istenebileceği somut olarak denetlenebilir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — Adalet Bakanlığı — m.97; m.32–35