Mevsimlik İşçinin Yıllık Ücretli İzin Hakkı Var mı?

Niteliği gereği bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara, İş Kanunu'nun yıllık ücretli izne ilişkin hükümleri uygulanmaz. Ancak sözleşmeye yalnız “mevsimlik” yazılması bu istisna için yeterli değildir. İşin gerçek niteliği ve fiilî çalışma düzeni incelenir. Sürekli veya aralıklı yürütülen bir işin yalnız bu ad verilerek izin hakkı dışında bırakılması doğru değildir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• İstisna çalışanın adından değil işin niteliğinden doğar: Mevsimlik faaliyet, yılın belirli döneminde yoğunlaşan ve niteliği gereği sınırlı süre yürütülen işle bağlantılıdır.
• Kısa süreli her çalışma mevsimlik midir: Hayır. Bir projede birkaç ay çalışmak, belirli süreli sözleşme yapmak veya işyerine yıl ortasında girmek kendi başına mevsimlik iş oluşturmaz.
• Fiilen sürekli çalışmaya geçilmişse: Başlangıçta sezonluk olan iş ilişkisi daha sonra devamlı bir düzen kazanabilir.
• Sözleşmeyle daha elverişli izin verilebilir mi: İş Kanunu'nun istisnası, tarafların işçi lehine ayrıca izin kararlaştırmasını engelleyen bir yasak olarak okunmamalıdır.
• Sezon dışındaki boşluk yıllık izin sayılır mı: İş sözleşmesinin askıda olduğu veya hiç çalışma yapılmadığı her dönem, kazanılmış ücretli yıllık iznin kullanıldığı anlamına gelmez.

İstisna çalışanın adından değil işin niteliğinden doğar

Mevsimlik faaliyet, yılın belirli döneminde yoğunlaşan ve niteliği gereği sınırlı süre yürütülen işle bağlantılıdır. İşçinin aynı işverene her yıl yeniden dönmesi mümkündür. Buna rağmen her dönem ayrı işe giriş çıkış bildirimi yapılmış olması tek başına mevsimlik niteliği kanıtlamaz. Üretim, hizmet ve görevlendirme düzeni birlikte değerlendirilmelidir.

İşyerinin yıl boyunca açık olması veya bazı çalışanların sürekli çalışması da bütün personelin durumunu otomatik aynı yapmaz. İşçinin kendi görevi ve hangi dönemlerde ne yaptığı önemlidir. Buna karşılık kişi yıl boyunca farklı bölümlerde çalıştırılıyor, yalnız kısa aralarla kaydı kesiliyorsa gerçek düzenin mevsimlik olup olmadığı ayrıca araştırılır.

Kısa süreli her çalışma mevsimlik midir?

Hayır. Bir projede birkaç ay çalışmak, belirli süreli sözleşme yapmak veya işyerine yıl ortasında girmek kendi başına mevsimlik iş oluşturmaz. İşin özelliğiyle çalışma süresinin kısalığı farklı kavramlardır. Yıllık izne hak kazanmak için gereken hizmet süresiyle mevsimlik iş istisnası aynı sebeple uygulanmaz.

Kısmi süreli çalışma da mevsimlik çalışma değildir. Her hafta belirli günlerde yıl boyunca çalışan işçi, sadece az saat çalıştığı için mevsimlik sayılmaz. Kısmi süreli işçinin yıllık izin ve kıdem hakkı bu ayrımı açıklar. İşçinin sözleşme türünü doğru belirlemek, izin hesabından önce gelir.

Fiilen sürekli çalışmaya geçilmişse

Başlangıçta sezonluk olan iş ilişkisi daha sonra devamlı bir düzen kazanabilir. Böyle bir durumda bütün geçmiş ve sonraki yılları tek başlıkla değerlendirmek yerine dönemler ayrı çıkarılmalıdır. Hangi tarihte hangi işin yapıldığı, kesintilerin gerçek nedeni ve işin devam edip etmediği gösterilmelidir. Yalnız sigorta günlerinin toplamı tüm nitelendirmeyi çözmeyebilir.

Yıllık izin hükümlerinin uygulanacağı dönemler belirlenince hizmetin birleştirilmesi ve kazanılan izinler kendi kuralları çerçevesinde hesaplanır. İşin mevsimlik olduğu kabul edilen her yılı, sonradan sürekli çalışmaya geçildi diye otomatik yıllık izin yılı saymak da güvenilir değildir. Değişen çalışma biçimi ve ilgili dönemler somutlaştırılmalıdır.

Sözleşmeyle daha elverişli izin verilebilir mi?

İş Kanunu'nun istisnası, tarafların işçi lehine ayrıca izin kararlaştırmasını engelleyen bir yasak olarak okunmamalıdır. Bireysel sözleşme, toplu iş sözleşmesi veya işyerindeki bağlayıcı uygulama izin bakımından daha elverişli hak sağlayabilir. Bu nedenle yalnız kanun maddesi okunup dosya kapatılmamalı; geçerli sözleşme hükümleri de araştırılmalıdır.

Sözleşmede yazan izin, kanuni yıllık izinle aynı koşullara mı bağlı, her sezon için mi tanınmış, ücretli mi düzenlenmiş soruları cevaplanmalıdır. İşverenin bir yıl gönüllü izin vermesiyle kalıcı bir işyeri uygulamasının oluşması da aynı değildir. Önceki uygulamaların sürekliliği ve çalışanlara nasıl duyurulduğu önem taşıyabilir.

Sezon dışındaki boşluk yıllık izin sayılır mı?

İş sözleşmesinin askıda olduğu veya hiç çalışma yapılmadığı her dönem, kazanılmış ücretli yıllık iznin kullanıldığı anlamına gelmez. İzin hakkı bulunan bir çalışan yönünden iznin kullandırıldığına ilişkin kayıtlar ayrı değerlendirilir. Sezon dışındaki ücretsiz boşluğu sonradan “izin yaptın” diye adlandırmak, ücretli izin koşullarının yerine getirildiğini kendiliğinden göstermez.

Yıllık izinde başka işte çalışmanın sonuçları da ancak gerçekten yıllık izin kullanılan dönem bakımından düşünülmelidir. Askıdaki her sezon arası, bu yazıdaki izin kurallarına otomatik tabi değildir. Önce dönemin hukuki niteliği belirlenir.

• Yıllara göre çalışma günleri ve görevler çıkarılır.
• İşe giriş çıkışlarla işin gerçek devamı karşılaştırılır.
• Sözleşme, toplu sözleşme ve izin kayıtları okunur.
• İzin doğuran dönemlerle mevsimlik istisnaya giren dönemler ayrılır.

Varsayımsal örnek: Yaz sezonunda sınırlı faaliyete katılan çalışanla, aynı işletmede yaz ve kış farklı görevlerde düzenli çalışan kişi düşünelim. İkisinin formunda da “mevsimlik” yazması aynı sonucu zorunlu kılmaz. İlkinde gerçek sezonluk nitelik, ikincisinde yıl içindeki bütün görevler incelenir. İzin talebinin hesabı bu ayrım ortaya konulduktan sonra yapılır.

Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)

Hukuki kaynaklar

• İş Kanunu — m.53–54,56,59.