Ayın belirli gününde maaş alan işçi, ödeme tarihi bayrama veya kanuni tatil gününe denk geldiğinde ücretin önce mi sonra mı yatırılacağını merak eder. Maaş günü resmî tatil olduğunda tek cevap, her işyerinin mutlaka bir gün önce ödeme yapması değildir. Önce ödeme günü gerçekten nasıl belirlenmiş, iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi özel bir düzenleme getirmiş mi, buna bakılır.
Türk Borçlar Kanunu'nun 93. maddesi, ifa zamanı kanunen tatil kabul edilen güne rastladığında aksine anlaşma yoksa izleyen ilk tatil olmayan günü esas alır. Bu genel kuralın yanında ücretin düzenli ve zamanında ödenmesine ilişkin iş hukuku hükümleri bulunur. Bankanın transfer planlaması, kararlaştırılmış ödeme zamanını tek başına değiştiren bir yetki değildir.
Hangi gün kararlaştırılmış?
“Her ayın beşinci günü” ile “ayın ilk beş işgünü içinde” aynı düzenleme değildir. Birincisi takvim tarihini, ikincisi ise işgünü hesabını kullanır. “Bayramdan önce ödeme yapılır” hükmü de ayrıca dikkate alınmalıdır. İşverenin geçmiş aylarda erken ödeme yapmış olması bir veri oluşturur; fakat tek seferlik avans ile bağlayıcı hâle gelmiş işyeri uygulaması ayrılmalıdır.
İşçi, bordronun düzenlenme tarihini maaşın vadesiyle karıştırmamalıdır. Ay sonunda hesaplanan ücretin sözleşme uyarınca sonraki ayın belirli gününde ödenmesi mümkün olabilir. Bununla birlikte ödeme aralığının kanuni sınırları ve sözleşmenin gerçek içeriği birlikte değerlendirilir. İşveren “bizde hep böyle” diyerek yazılı ve bağlayıcı ödeme tarihini kendiliğinden değiştiremez.
Her kapalı banka günü kanuni tatil mi?
Bankanın şubesinin kapalı olması, işyerinin çalışmaması ve kanunen tatil sayılan gün birbirinden ayrıdır. Sırf muhasebe birimi çalışmıyor diye bütün günler TBK m. 93 kapsamına sokulamaz. Hafta sonu değerlendirmesinde de somut takvim, kanuni tatil düzeni ve kararlaştırılmış ödeme yönteminin niteliği önem taşır.
Aynı bankadaki hesaplara aktarım ile farklı bankalar arasında yapılan transferlerin gerçekleşme zamanı farklı olabilir. İleri tarihli talimatın verilmesi, her durumda işçinin ücretine o anda ulaşabildiği anlamına gelmez. İşverenin takvim önceden belli olduğunda ödeme altyapısını uygun planlaması gerekir. Teknik açıklama ile hukuken ödeme borcunun yerine getirilmesi ayrı değerlendirilmelidir.
Önceki işgününde ödeme zorunluluğu var mı?
Sözleşme, toplu iş sözleşmesi veya bağlayıcı uygulama bunu öngörüyorsa erken ödeme yükümlülüğü gündeme gelebilir. Böyle bir düzenleme yoksa sadece tatil gününe rastlamış olmasından hareketle bütün işyerleri için önceki gün ödeme kuralı kurulamaz. Genel hükmün gösterdiği sonraki tatil olmayan gün, aksine anlaşma bulunmayan durumda değerlendirme başlangıcıdır.
Farazi örnekte ödeme ayın 29'una bağlanmış, o tarih kanuni tatil olarak belirlenmiş ve sözleşmede ayrıca bayram öncesi ödeme taahhüdü bulunmamıştır. İzleyen ilk tatil olmayan günün hangisi olduğu takvim üzerinden belirlenir. Başka işyerinde “tatile rastlayan ücretler önceki işgünü ödenir” yazıyorsa aynı tarihte farklı bir ödeme borcu doğabilir. İki işyerinin sonucu aynı olmak zorunda değildir.
Gecikme hangi tarihten hesaplanır?
Önce hukuken geçerli vade belirlenmelidir. İşverenin ücret ödeme emrini verdiği gün, bankanın hesabı borçlandırdığı gün ve işçinin paraya erişebildiği gün ayrılabilir. İptal edilmiş veya reddedilmiş transfer, tamamlanmış ödeme gibi gösterilemez. Kısmi ödeme yapılmışsa kalan tutarın vadesi ve ödeme tarihi ayrıca incelenir.
- İş sözleşmesi ve ücret ödeme takvimi.
- Toplu iş sözleşmesindeki varsa tatil hükmü.
- Önceki ayların gerçekleşmiş banka ödeme tarihleri.
- İlgili dönemin resmî tatil takvimi.
- İşlem referansı ve hesaba geçiş bilgisi.
4857 sayılı Kanun'un 34. maddesindeki iş görmekten kaçınma şartları ile gecikmiş ücret için faiz konusu aynı değildir. Yirmi günlük düzenleme, işverenin bütün ücretleri serbestçe yirmi gün geciktirebileceği bir izin olarak okunamaz. Hakkın kullanımında gecikmenin nedeni ve diğer kanuni koşullar da araştırılır.
İşveren ödeme gününü sonradan değiştirebilir mi?
Süreklilik taşıyan ücret ödeme gününün işçi aleyhine esaslı biçimde değiştirilmesi, çalışma koşullarının değiştirilmesi hükümleri bakımından değerlendirilebilir. “Bu ay bankalar kapalı” açıklamasıyla geçici takvim uygulaması ile her ayın vadesini ileri atan yeni düzenleme aynı değildir. Çalışma koşullarındaki değişikliğin dayanağı ve usulü önemlidir.
Uyuşmazlıkta talep edilen ay, tutar ve ileri sürülen ödeme günü açık yazılmalıdır. Dava aşamasından önce işçi alacağına ilişkin arabuluculuk şartı kapsamına bakılır. Yalnızca kendi işyerindeki uygulamaya dayanılarak bütün çalışanlar için sosyal medyada kesin tarih açıklanması, sözleşme farklılıklarını gözden kaçırabilir.
Maaş bayrama denk gelirse mutlaka bir gün önce mi yatırılır?
Her durumda böyle bir zorunluluk yoktur. Özel sözleşme hükmü veya bağlayıcı uygulama ile TBK m. 93'ün genel kuralı birlikte incelenir.
Banka talimatı verildi ama para sonraki gün geçtiyse ne olur?
Talimatın niteliği, geçerli vade ve ödemenin gerçekleşme zamanı değerlendirilir. İşlem emri tek başına tamamlanmış ödeme değildir.
Yirmi gün geçmeden gecikmiş ücret sayılmaz mı?
Hayır. Kanundaki iş görmekten kaçınma şartları, ücretin vadesini genel olarak yirmi gün ertelemez.
İş sözleşmemizde önceki işgünü yazıyorsa genel kural uygulanır mı?
Geçerli özel düzenleme dikkate alınır. TBK m. 93 aksine anlaşmaya izin verdiğinden sözleşmenin açık hükmü önem taşır.
İlgili hukuki bilgiler
Maaş 20 Gün Gecikti: Çalışmaktan Kaçınma Hakkı Nasıl Kullanılır?
Fazla Mesai ve Resmi Tatil (UBGT) Ücretleri Nasıl İspatlanır?
Resmî kaynaklar
- 6098 Türk Borçlar Kanunu - TBMM kabul metni: m.93: ifa zamanının tatil gününe rastlaması ve aksine anlaşma
- 4857 sayılı İş Kanunu: TBMM kabul metni: 4857 sayılı Kanun m.32 ve34: ücret ödeme zamanı ve gecikmenin sonuçları
- Adalet Bakanlığı Arabuluculuk SSS: İşçi alacaklarında arabuluculuk
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)