Kısmi Çalışan İşçi Tam Zamanlı İşe Geçebilir mi?

Kısmi süreli çalışan işçi, işyerinde uygun bir tam süreli pozisyon açıldığında bu pozisyona geçme talebinde bulunabilir. Kısmi süreli çalışan işçi, niteliklerine uygun açık bir tam süreli iş varsa geçiş talebinde bulunabilir. İş Kanunu'nun 13. maddesi, işverenin bu isteği dikkate almasını ve boş yerleri zamanında duyurmasını öngörür. Bu hüküm her başvurunun koşulsuz kabul edileceği veya işverenin yeni bir kadro yaratmak zorunda olduğu anlamına gelmez. Açık iş ve işçinin uygunluğu birlikte değerlendirilir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Hangi çalışma ilişkisi için bu kural geçerli: Kısmi süreli sözleşmede normal haftalık çalışma süresi, emsal tam süreli işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenir.
• Uygun açık yer ne anlama gelir: İşyerinde her boş pozisyon, başvuran işçi açısından uygun sayılmaz.
• Talep nasıl hazırlanmalı: Başvuruda mevcut görev, çalışılan süre ve geçilmek istenen pozisyon belirtilmelidir.
• Kabul edilirse hangi koşullar değişir: Yeni haftalık süre, günlere dağılım, ücret ve ek haklar birlikte belirlenmelidir.
• Kâğıt üzerinde kısmi, fiilen tam çalışma varsa: Fiilen yürütülen çalışmanın sözleşmedeki süreden farklı olması başka bir sorundur.

Hangi çalışma ilişkisi için bu kural geçerli?

Kısmi süreli sözleşmede normal haftalık çalışma süresi, emsal tam süreli işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenir. İşçi öğrencilik, başka sorumluluklar veya kendi tercihi nedeniyle bu düzenle çalışıyor olabilir. Sonradan tam süreli çalışmak istemesi, mevcut sözleşmeyi tek taraflı değiştirme yetkisi vermez. Talebin işverene iletilmesi ve yeni düzenin kurulması gerekir.

Kanundaki genel geçiş kuralı, tam süreliden kısmi süreliye geçme isteklerini de kapsar. Buna karşılık ebeveynlik nedeniyle kanunda ayrıca tanınan kısmi çalışma hakları ve bunların özel dönüş hükümleri ayrı incelenmelidir. Genel bir kısmi süreli sözleşmenin koşulları, doğum sonrası özel hakkı kullanan kişiye bütünüyle aynı şekilde uygulanamaz.

Uygun açık yer ne anlama gelir?

İşyerinde her boş pozisyon, başvuran işçi açısından uygun sayılmaz. Gerekli eğitim, mesleki yetkinlik, deneyim ve işin gerçek gerekleri dikkate alınabilir. Bununla birlikte yalnız kısmi süreli çalışıyor olması nedeniyle işçinin başvurusunun hiç değerlendirilmemesi, kanunun geçiş isteklerinin dikkate alınmasına ilişkin amacıyla bağdaşmaz. Değerlendirme somut pozisyon üzerinden yapılmalıdır.

İşverenin boş işleri zamanında duyurma yükümlülüğü de önemlidir. İşçi, ancak pozisyon dolduktan sonra duyuru yapıldığını düşünüyorsa ilan tarihini ve başvuru kayıtlarını saklayabilir. Kanun, bütün işyerleri için tek bir ilan panosu veya tek bir başvuru formu öngörmez. Kullanılan yöntem çalışanların boş yerlerden gerçekten haberdar olmasını sağlayacak biçimde uygulanmalıdır.

Talep nasıl hazırlanmalı?

Başvuruda mevcut görev, çalışılan süre ve geçilmek istenen pozisyon belirtilmelidir. İlgili eğitim veya deneyim somutlaştırılabilir. İşçi yalnız “artık tam zamanlıyım” diyerek ertesi gün çalışma saatini kendisi belirlememelidir. Talebin tarihi ve işverenin cevabı kayıt altına alındığında, sonradan hangi düzenin kararlaştırıldığı daha kolay anlaşılır.

• Mevcut sözleşme ve haftalık çalışma düzeni belirlenir.
• Açık pozisyonun duyurusu ve aranan nitelikler saklanır.
• Uygunluğu gösteren deneyim ve belgeler başvuruya eklenir.
• Geçişin başlayacağı tarih ve yeni koşullar yazılı netleştirilir.

Kabul edilirse hangi koşullar değişir?

Yeni haftalık süre, günlere dağılım, ücret ve ek haklar birlikte belirlenmelidir. “Tam zamanlıya geçtik” denilmesi, ücret hesabının kendiliğinden anlaşılır olduğu anlamına gelmez. Ücretin aylık mı saatlik mi kararlaştırıldığı, sosyal yardımların niteliği ve işyerindeki emsal çalışanların koşulları incelenir. Geçişin hangi tarihten itibaren geçerli olduğu da hesapları etkiler.

Aynı işveren yanındaki ilişkinin yalnız çalışma süresinin değiştirilerek devam etmesi, geçmiş çalışma döneminin kendiliğinden silinmesini gerektirmez. Kısmi süreli çalışmada yıllık izin ve kıdem, eski dönemin haklara etkisini açıklar. İşçi, geçmiş alacaklarını ödendiğini görmeden genel bir vazgeçme belgesi imzalamanın sonuçlarını değerlendirmelidir.

Kâğıt üzerinde kısmi, fiilen tam çalışma varsa

Fiilen yürütülen çalışmanın sözleşmedeki süreden farklı olması başka bir sorundur. İşçinin zaten tam süreli çalıştırılması hâlinde yalnız gelecekteki boş kadroya başvuru konusu yoktur; geçmiş çalışma ve ücret kayıtlarının doğruluğu da incelenir. Puantajlar, görev çizelgeleri, giriş çıkış kayıtları ve iş yazışmaları bu ayrımı gösterebilir.

Çalışma günlerinin dağılımı hafta tatili değerlendirmesini de etkileyebilir. Kısmi süreli işçinin hafta tatili hakkı, sadece sözleşme başlığına bakılarak çözülemeyen bu konuyu ele alır. Yeni düzene geçiş, geçmiş dönemdeki bütün hesapların doğru olduğu yönünde otomatik kabul sayılmaz.

Talep reddedildiğinde işçinin doğrudan tam süreli kadroya yerleştiği veya her ret nedeniyle aynı tutarda tazminat doğduğu söylenemez. Ret gerekçesi, açık işin özellikleri ve varsa ayrımcılık iddiası ayrı değerlendirilir. Başvurular arasında farklı işlem yapılması ileri sürülüyorsa karşılaştırılabilir kişilerin ve somut koşulların gösterilmesi gerekir.

Varsayımsal örnek: Haftada belirli günlerde çalışan muhasebe personeli, işyerinde ilan edilen tam süreli muhasebe pozisyonuna başvursun. İşveren niteliklerini ve açık işi değerlendirir. Kabul hâlinde başlangıç tarihi, ücret ve saatler netleştirilir. Başvuru yapmak tek başına ertesi aydan itibaren tam süreli ücret hakkı yaratmaz; fiilî çalışma veya kurulan yeni anlaşma ayrıca incelenir.

Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)

Kısmi süreli çalışmadan tam süreliye geçiş

İş Kanunu’nun 13. maddesi, işverenin boş yerleri kısmi süreli ve tam süreli çalışan işçilere zamanında duyurmasını öngörür. Kısmi süreli çalışan işçi, nitelikleri uygun olduğu sürece tam süreli işe geçiş talebinin değerlendirilmesini isteyebilir. İşveren, kısmi süreli çalışan işçiye salt bu nedenle farklı işlem yapamaz. Kısmi süreli sözleşmelerde ücret ve diğer haklar, çalışma süresiyle orantılı olarak belirlenir.

Hukuki kaynaklar

• İş Kanunu — m.13.
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: Türkiye’de Çalışma Hayatının Geleceği — Kısmi süreli çalışma; m.13 geçiş talepleri ve boş yerlerin duyurulması.