İşten Ayrılan İşçiden Eğitim Bedeli İstenebilir mi?

İşçiden eğitim bedeli istenmesi, işverenin bir kurs için ödeme yaptığını söylemesiyle kendiliğinden haklı hâle gelmez. Eğitim anlaşması, gerçek fatura, işçinin mesleki kazanımı, çalışılan süre ve ayrılış nedeni birlikte incelenir. Rutin işe uyum gideri ile özel sertifika aynı hesapta tutulmamalıdır.

İşçiden eğitim bedeli: temel koşullar

Her eğitim gideri geri alınacak borç değildir

İşveren işe uyum, zorunlu iş güvenliği veya işletmenin günlük işleyişi için eğitim vermiş olabilir. Bu giderlerin “eğitim masrafı” adıyla otomatik işçiye fatura edilmesi doğru değildir. Buna karşılık işçiye özel ve ölçülebilir bir mesleki eğitim sağlanmış, işçi bakımından kalıcı kazanım doğmuş ve makul çalışma taahhüdü açıkça kararlaştırılmışsa somut sözleşme incelenir.

Eğitim anlaşmasının imza tarihi, eğitim programı, gerçek fatura, dış eğitmen bedeli ve işverenin aldığı teşvikler önemlidir. Genel ve belgesiz bir “50.000 TL eğitim bedeli” satırı gerçek giderin kanıtı değildir.

Süre ve çıkış sebebi sonucu etkiler

İşçinin eğitim sonrası ne kadar süre çalıştığı, ayrılışın haklı sebebe dayanıp dayanmadığı ve işverenin kendisinin feshi, talebin adil olup olmadığını etkiler. Ölçüsüz cezai şart ve tek taraflı yükler TBK hükümleri bakımından ayrıca denetlenir. Eğitimden yararlanılan süre uzadıkça bütün masrafın hiç indirim yapılmadan istenmesi ayrıca tartışılabilir.

İşveren bu tutarı son ücret veya kıdem tazminatından kendiliğinden kesmek istiyorsa takas, ücretin korunması ve ispat şartları ayrıca değerlendirilir. İşçinin ayrılış belgesindeki her kalemi düşünmeden imzalaması sonradan açıklama yükünü artırır.

İtiraz için belge listesi

İmzalanan eğitim taahhütnamesinin tam nüshası, katılım sertifikası, eğitim günleri, fatura, ödeme makbuzu, işten ayrılma dilekçesi ve bordro kesintisi dosyaya konmalıdır. Talebin eğitim gideri mi, tazminat mı, cezai şart mı olduğu ayrılmalıdır.

İşçi veya işveren alacağına ilişkin dava ve bazı itiraz/menfi tespit taleplerinde 7036 sayılı Kanun kapsamında arabuluculuk dava şartı olabilir. İcra takibi geldiyse ödeme emrindeki itiraz süresi ise kendi usulüne göre işlemeye devam eder.

İlgili rehberler ve mevzuat

Bu konuyla bağlantılı olarak İşveren avansı ücretinden kesebilir mi? ve Ücretin eksik ödenmesi başlıklı açıklamalarımızı inceleyebilirsiniz. Mevzuat için Türk Borçlar Kanunu ve İş Mahkemeleri Kanunu metinlerine bakılabilir.

Somut durum ve hesap ayrımları

Örneğin işveren uluslararası sertifika programına 60.000 TL ödemiş ve iki yıl kalma şartı koymuşsa, işçinin 20 ay çalışıp ayrılması ile eğitimin ertesi günü ayrılması aynı hesap değildir. Eğitimin gerçekten işçi adına yapıldığı, sertifikanın taşınabilir mesleki yarar sağlayıp sağlamadığı ve masrafın işverence belgelendiği araştırılır. İşçinin haklı nedenle ayrılması hâlinde taahhüdün uygulanması ayrıca tartışılır.

İşveren eğitim bedeli adı altında kendi personelinin verdiği rutin oryantasyon saatlerini, kurs faturası olmadan yüksek rakamla yazmış olabilir. Günlük işin yapılması için yasal olarak zorunlu eğitimlerin maliyetini işçiye yükleyen hükümlerin geçerliliği ayrıca sorgulanır. İşçi son ücretinde kesinti fark etmişse bordro ve net ödeme tutarını, imzaladığı takas veya mahsup belgesiyle karşılaştırmalıdır. Takip geldiyse teminat sözleşmesi itirazı ile borcun miktarına itiraz usulü ayrılır.

Başvuruda belirleyici ayrıntılar

Eğitim taahhüdünde giderlerin hangi koşulda geri alınacağı açık olmalıdır. İki yıl kalma şartına karşılık hiçbir tutar veya eğitim konusu belirtilmemişse işverenin sonradan keyfî tutar belirlemesi tartışılır. İşçi birden çok farklı kursa katılmışsa her kursun gerçek bedeli, tarihi ve yükümlülük süresi ayrılmalıdır. Zaten kanun gereği işverence verilmesi gereken eğitimle işçiye özel beceri kazandıran kurs aynı değildir.

İşveren eğitimin faydasını gördüğü çalışma dönemini hesaba katmadan tüm faturayı istemişse orantılılık sorunu doğar. İşveren feshi ekonomik nedenle yaptıysa işçinin çalışma taahhüdünü tamamlayamaması kendi seçimiyle gerçekleşmemiştir. İşçinin ücret ödenmemesi nedeniyle haklı fesih iddiası varsa bu sebep ve eğitime ilişkin belge birlikte incelenir.

Banka veya icra takibinde işverence sunulan eğitim faturası şirketin ödediğini gösterse bile işçinin sözleşmeyle üstlendiği geçerli geri ödeme borcunu tek başına ispatlamaz. İşçi ise eğitimi aldıktan sonra hiç gelmediğini saklamamalı; ayrılış nedenini ve süreyi açıklamalıdır. Nihai hesapta mahsuba konu avans, bordro kesintisi ve daha önce yapılmış ödeme bir kez sayılmalıdır.

Uygulamada farklı sonuç doğuran durumlar

İşçi eğitime katılmadan hemen önce sözleşmeyi imzalamışsa bilgi verilme biçimi ve eğitim programının açıklığı incelenir. Programın belirli bir sertifika sağladığı, masraf kalemleri ve kalma süresi açık yazılmış olabilir. Buna karşılık “işyerinin yaptığı tüm masrafları öder” gibi ucu açık ifade, gerçek giderin ispatının yerine geçmez. Eğitimin işçinin kendi kariyerinde kullanılabilir olup olmadığı hakkaniyet yönünden önemlidir.

Birden fazla çalışan aynı toplu eğitime katılmışsa işverenin toplam kurs bedelini tek bir ayrılan işçiye yöneltmesi denetlenir. Eğitimi şirket personeli vermişse gerçekten ilave bir gider doğup doğmadığı araştırılır. Ulaşım veya konaklama masrafları sözleşmede kapsanıyorsa fiş ve görevlendirme ile ispatlanır. Aynı giderin hem eğitim bedeli hem iş seyahati avansı olarak iki kez istenmesi önlenmelidir.

İşçi on sekiz aylık kalma şartına karşılık on beş ay çalışmışsa kalan sürenin ve işverenin eğitimden elde ettiği yararın hesaba etkisi olur. Yükümlülük süresini işverenin işletmesel nedenle feshi veya işçinin ücret ödenmemesi nedeniyle haklı feshi sonlandırmışsa işçiden geri istemenin dayanağı ayrıca sorgulanır. Anlaşmada her ayrılış için aynı cezai tutar yazılmış olsa bile makul ve ölçülü hesap aranabilir.

İşveren icra takibi başlattığında işçi anlaşmanın imzasını, gerçek masrafı, eğitimden yararlanmayı ve ayrılış sebebini ayrı savunma noktaları olarak düşünmelidir. Ödeme emrine süresinde itiraz edilmesi arabuluculuk başvurusundan farklı usuldür. İşten ayrılışta kıdem veya son ücretin kesildiği de ileri sürülüyorsa bordrodaki mahsup tutarı hesaptan düşülür; aynı bedel iki kez istenemez.

Eğitim şirket içi terfi için zorunlu tutulmuşsa işçinin gerçekten serbest iradeyle uzun süreli çalışma taahhüdü üstlenip üstlenmediği dosyada incelenir. İşveren aynı eğitim giderini devlet desteğiyle kısmen karşılamışsa net masraf da değişir. Çalışma süresi hesabında ücretsiz izin ve rapor günlerinin sözleşmeye etkisi ayrıca yorumlanır. İşçi gerçekten ne kadarlık maliyet için hangi koşulda sorumlu tutulduğunu öğrenmek üzere fatura ve ödeme dekontlarının ibrazını isteyebilir. İşverene ödenen fatura ile işçiye yöneltilen taksitlerin toplamı karşılaştırılmalı; işçinin önceden maaşından yapılan kesintiler de mahsup edilmelidir. Bu ayrım çift tahsil riskini azaltır.

Sık sorulan sorular

İş güvenliği eğitiminin parasını işçi öder mi?

İşverenin yasal yükümlülüğü kapsamındaki eğitimin bedelini işçiye otomatik yükleme iddiası ayrıca denetlenir.

Sözleşmede yüksek tutar yazıyorsa tamamını ödemek zorunda mıyım?

Gerçek gider, yarar, çalışma süresi, ayrılış nedeni ve orantılılık incelenir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)