İşçinin Maaşı Dövizle Kararlaştırıldıysa Kur Farkı Hangi Gün Hesaplanır?

Dövizle maaş kur farkı hesaplama: Dövizle maaş kur farkı hesaplama sorusunda önce ücretin döviz olarak kararlaştırılmasına hukuk düzeninin izin verip vermediği belirlenir.

Dövizle maaş kur farkı hesaplama: tek bir tarih yok

Sonra ücretin hangi gün muaccel olduğu, sözleşmede aynen ödeme kaydı bulunup bulunmadığı ve gerçekte hangi gün, hangi tutarda ödeme yapıldığı incelenir. Bu adımlar atlanıp her dosyada “ayın son günü kuru” veya “dava günü kuru” demek doğru olmaz. İşçi ile işverenin yerleşikliği, vatandaşlık durumu ve işin yurt dışında ifası döviz sözleşmesinin geçerliliğinde belirleyicidir.

Önce döviz şartı geçerli mi?

Hazine ve Maliye Bakanlığının 2008-32/34 sayılı Tebliği madde 8/6, Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarında, yurt dışında ifa edilen ve gemi adamlarının taraf olduğu iş sözleşmeleri dışındaki iş sözleşmelerinde döviz veya dövize endeksli bedeli kural olarak yasaklar. Aynı maddenin 14. fıkrası, Türkiye’de yerleşik olup Türk vatandaşı olmayan kişinin taraf olduğu iş sözleşmesine istisna getirir. Başka istisnalar ve sözleşme tarihi de incelenir. “Şirket ihracat yapıyor” veya “maaş bordrosunda euro yazıyor” ifadesi, iş sözleşmesinin otomatik olarak istisnaya girdiğini göstermez.

Geçerli döviz borcunda TBK 99 nasıl işler?

Türk Borçlar Kanunu madde 99’a göre para borcu ülke parasıyla ödenir; başka para birimiyle ödeme kararlaştırılmışsa ve aynen ödeme anlamına gelen kayıt yoksa borç ödeme günündeki rayiçle TL olarak da ödenebilir. Bu borç vadesinde ödenmemişse alacaklı, koşulları içinde döviz tutarını aynen veya vade yahut fiilî ödeme günündeki rayiç üzerinden TL karşılığını isteyebilir. Böyle bir seçim, ücretin dövizle geçerli biçimde kararlaştırıldığı varsayımına dayanır. Yasak kapsamındaki sözleşmenin döviz şartı için aynı formülü doğrudan uygulamak yanıltıcıdır.

Ödeme günü ile hesap günü neden ayrılıyor?

Örneğin iş sözleşmesi ücreti her ayın beşinde öngörmüş, işveren ise yirmisinde TL yatırmış olabilir. Geçerli döviz borcunda ödeme, vade ve gerçek banka hareketi tarihlerinin karışması kur farkını etkiler. Bordronun basıldığı tarih ile paranın hesaba geçtiği tarih aynı olmayabilir. Banka dekontundaki döviz alış veya satış kuru, işveren bordro kuru ve somut sözleşmedeki hesap yöntemi yan yana konulmalıdır. Kur farkı, her ay için ayrı dönem ve ödeme üzerinden hesaplanır; yılların ortalamasıyla topluca bulunmaz.

Yasak kapsamındaki eski döviz maddesinde ne yapılır?

Tebliğ, döviz cinsinden kararlaştırılması mümkün olmayan sözleşmelerde bedelin Türk parası olarak yeniden belirlenmesi düzenini içerir. Bu nedenle bir Türk işçi ile Türkiye’de yerleşik işverenin Türkiye’de ifa edilen iş sözleşmesi bakımından “sözleşmede dolar yazıyor, o hâlde her ay ödeme günündeki serbest piyasa dolar kurunu çarp” yaklaşımı risklidir. Sözleşmenin tarihi, zorunlu dönüşüm yükümlülüğü, tarafların sonradan yazılı ücret anlaşması ve fiilî ödemeler incelenir. İşçi, ücretinin asgari yasal korumanın altına düşmesine de razı edilmiş sayılamaz.

Bordro ve banka tutarı uyuşmuyorsa

Bordroda TL brüt ücret, e-postada “net 2.000 euro” ve banka hesabında değişen TL tutarları varsa önce brüt ve net kavramları ayrılır. Vergi, SGK primi, avans, masraf iadesi ve prim ödemesi ücretin kendisi gibi toplanmamalıdır. Aynı ay için sözleşme ekleri, insan kaynakları duyurusu, ücret hesap pusulası ve banka dekontu eşleştirilir. İşverenin tek taraflı kur belirleme tablosu geçmiş aylarda tutarlı uygulanmış mı, işçinin aleyhine sonradan değiştirilmiş mi bakılır. Yazılı belgeler yoksa düzenli ödeme pratiği ve tanık bilgisi de değerlendirilir.

Eksik ücret ve faiz talebi

Ücretin eksik ödendiği saptanırsa fark alacağı ay ay hesaplanır; ücretin muacceliyet ve zamanaşımı başlangıcı dosyada değerlendirilir. İş Kanunu madde 32 ücretin en geç ayda bir ödenmesini düzenler. Madde 34’te ücretin ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir sebep dışında ödenmemesi hâlinde iş görmeme ve gününde ödenmeyen ücret için en yüksek mevduat faizi kuralı yer alır. Yirmi gün dolmadan hiçbir hak yokmuş gibi davranılmaz; buna karşılık her gecikmede otomatik haklı fesih bulunduğu da söylenemez. Somut fesih için madde 24 ayrı değerlendirilir.

Arabuluculuk öncesi hesap çizelgesi

Alacak talebinde sözleşme yılı, istisna nedeni, ücret ödeme günü, hesaplanan döviz veya TL brüt/net tutar, ödenen miktar ve fark her ay için ayrı satırda yazılmalıdır. Çift kur dönüşümüne ve aynı dönemin iki kez istenmesine dikkat edilir. İşçilik alacağı davası öncesi arabuluculuk dava şartıdır. İşçi yurt dışında çalışmışsa uygulanacak hukuk, çalışma yeri, yetkili mahkeme ve Türkiye’deki işveren ilişkisi ayrıca araştırılır. Türkiye genelindeki dosyalarda belgelere güvenli uzaktan erişim ve dönemsel hesapla değerlendirme yapılabilir.

Örnek hesapta hangi kalemlerin ayrı tutulacağı

Bir işçi için sözleşmede aylık 2.000 avro yazarken iki farklı ayın TL yatırımı aynı tutarda kalmış olabilir. Geçerli döviz sözleşmesi varsa ilk ayın ödeme tarihi, ikinci ayın vadesi ve her ödeme günündeki rayiç ayrı hesaplanır; para birimi şartı yasak kapsamında ise bu örnek formül otomatik uygulanmaz. Bordroda açıklanan brüt ücretin net bankaya dönüşümü ayrıca vergi ve prim kesintileriyle uzlaştırılır. İşçi bir ay için ödeme yapılmadığını ileri sürerken işveren “ön ödeme” dekontu sunuyorsa dekontun hangi ayı karşıladığı ödeme açıklaması ve düzenli uygulamayla belirlenir.

Ücretin değiştirildiği iddiası

İşveren sözleşmedeki para birimini veya ücret hesabını sonradan değiştirdiğini söylüyorsa yazılı değişiklik bildirimi ve işçinin kabulü ayrıca araştırılır. İş Kanunu madde 22, esaslı çalışma koşulu değişikliğinde yazılı bildirim ve altı iş günü içinde yazılı kabul kuralını öngörür. İşçinin sessiz kalması her değişikliği kabul ettiği anlamına gelmez. Öte yandan tarafların yasa gereği TL bedeli yeniden belirlemesi ile işverenin tek taraflı ücret indirimi aynı hukuki işlem değildir. İnsan kaynakları duyurusu, sözleşme eki ve sonradan imzalanan belgenin tarihi belirleyicidir.

Sık sorulan sorular

Euro maaşım TL yatırıldı; mutlaka kur farkı alır mıyım?

Hayır. Önce dövizle iş sözleşmesi yapmanın ilgili taraflar ve iş bakımından mümkün olup olmadığı, sonra sözleşmedeki ödeme yöntemi ve fiilî hesaplama incelenir.

Merkez Bankası hangi kuru esas alınır?

Kanun her döviz ücret uyuşmazlığı için otomatik tek bir “TCMB satış kuru” belirlemez. Sözleşme, TBK 99 kapsamındaki rayiç, ödeme yöntemi ve talep şekli somut olayda incelenir.

Geciken ödemede vade mi fiilî ödeme günü mü?

Geçerli döviz borcu ve aynen ödeme kaydı bulunmaması koşulunda TBK 99 alacaklıya vade veya fiilî ödeme günündeki rayiç seçenekleri tanır. Talep ve ödeme belgeleri birlikte incelenmelidir.

İlgili yazılar ve resmî kaynaklar

Konunun yakın yönleri için ucretin gec veya eksik odenmesi nedeniyle iscinin hakli feshi ve maas elden odeniyorsa gercek ucret ispat yazılarını inceleyebilirsiniz. Mevzuatın asıl metni ve uygulama bilgisi için resmî kaynak ile ilgili resmî açıklama veya kanun metni kullanılmalıdır. Somut dosyanın tarihine uygulanacak metin ve delil durumu ayrıca belirlenir.

Av. Emirhan Keskin, Mersin merkezli büro üzerinden Türkiye genelindeki dosyaları belge, işlem tarihi ve yetkili merci yönünden inceleyebilir. Değerlendirme, uyuşmazlığın kendine özgü evrakı üzerinden yapılır; hukuki sonuç önceden garanti edilemez.

Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)