İşçi Maaşı Üçüncü Kişinin IBAN’ına Yatırıldıysa Ödeme Nasıl İspatlanır?

Kısa cevap: İşverenin işçi yerine eş, arkadaş veya başka bir kişinin IBAN’ına para göndermesi, tek başına o ayın ücretinin işçiye ödendiğini kesin biçimde ispatlamaz. İşçinin bu hesaba ödeme yapılmasını gerçekten istediği veya ödemeyi kabul edip yararlandığı ile gönderilen tutarın hangi aya ve hangi ücret kalemine ait olduğu somut delillerle gösterilmelidir. Yazılı, tarihli ve işçiye ait doğrulanabilir bir ödeme talimatı ile banka dekontu güçlü başlangıç sağlar; talimatın kapsamı ve daha sonra geri alınıp alınmadığı ayrıca incelenir.

Ücretin kime ödendiği neden önemlidir?

4857 sayılı İş Kanunu m. 32, ücreti bir kimseye iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan para olarak tanımlar ve ücret ödemesini düzenler. İşverenin banka aracılığıyla ödeme yükümlülüğü bakımından ilgili yönetmelik de uygulanır. Ücretin bir banka hesabına gitmiş olması, hesap sahibinin işçi olmadığı durumda ifanın muhatabına ulaştığı sorusunu ortadan kaldırmaz. İşverenin bordro hazırlaması ve SGK bildirimi yapması, gerçek ödemenin yerine geçmez; dekontun varlığı da tek başına alıcı hesabın neden seçildiğini açıklamaz.

Örneğin işçi yazılı olarak “Eylül ayı net ücretimi annemin şu IBAN’ına yatırın” demişse, dekonttaki tarih, tutar ve açıklama bu talimatla karşılaştırılır. Buna karşılık işveren kendi ortağının hesabına para göndermiş, açıklamaya da “maaş” yazmışsa işçinin bu parayı aldığı sonucuna otomatik varılamaz. Hesap sahibinin kimliği, talimatı kimin verdiği, talimatın hangi dönemleri kapsadığı ve işçinin fiili kabulü ayrı delil konularıdır.

Geçerli ödeme talimatı nasıl görünür?

İşçiye ait imzalı veya kimliği doğrulanabilir elektronik bir talimatta tarih, hesap sahibi, IBAN, ödeme kapsamı ve mümkünse geçerlilik süresi açıkça yazılmalıdır. Zorla alınmış bir onay ya da boş imzalı kâğıt uyuşmazlığı çözmez. Önceden bir ay için verilen yönlendirme, işçinin sonraki tüm maaşları aynı hesaba istemesi olarak yorumlanmamalıdır. İşçi hesabını değiştirdiğini bildirmişse bildirim tarihi ve işverene ulaşma biçimi önem taşır. Özellikle aile ilişkisi sona erdiğinde eski talimata dayanarak ödeme sürdürmek ciddi ispat riski doğurur.

İşçinin banka hesabı açma imkânı, haciz, blokaj, yakın adına hesap kullanımı gibi gerekçeler her dosyada farklı olabilir; işverenin mevzuattaki usul ve kesinti kurallarını ayrıca gözetmesi gerekir. Üçüncü kişinin IBAN’ına ödeme uygulamasının yönetmelikteki “özel olarak açılan banka hesabı” şartıyla uyumu, olayın dönemi ve işverenin tabi olduğu düzenleme bakımından incelenmelidir. Ödeme muhatabına ulaştığı savunması ile kamu hukuku kaynaklı banka yoluyla ödeme yükümlülüğüne uyum aynı hukuki mesele değildir.

Hangi deliller birlikte karşılaştırılır?

• İşçinin imzalı veya doğrulanabilir ödeme yönlendirmesi ve sonradan değiştirme bildirimleri.
• İşveren banka dekontu: gönderen, alıcı, tarih, tutar ve açıklama.
• Aylık ücret hesap pusulası, iş sözleşmesi, varsa toplu iş sözleşmesi ve bordro.
• İşçinin kendi hesabına veya üçüncü kişiden kendisine gelen para hareketleri, hukuka uygun biçimde elde edilebildiği ölçüde.
• İşveren ve işçi yazışmaları, ücret itirazları ve ihtarnameler.

Alıcı üçüncü kişinin bankadaki tüm hesap hareketlerini işverenin doğrudan isteyebileceği varsayılmamalıdır; banka gizliliği ve kişisel veri hakları vardır. Uyuşmazlık mahkemeye taşındığında belirli bir transferi kanıtlamak için ölçülü belge celbi talep edilebilir. Mahkeme, talebin ilgili olup olmadığını ve delil toplama sınırını değerlendirir. İşçi, ücret pusulasını imzaladıysa imzanın kapsamı ve ödeme iddiası bakımından değeri incelenir; yalnızca bordro imzası her ihtimalde banka dışı bir ödemeyi kesin olarak ispatlıyor diye genellenmez.

Tutar yatırıldı ama eksik ücret ödenmiş olabilir

Ödeme yolunun doğruluğu ile miktarın yeterliliği farklıdır. Net ücret, fazla çalışma, prim, ikramiye ve masraf iadesi aynı transfer içinde bulunabilir. Dekont açıklamasındaki “maaş” sözcüğü bütün kalemlerin ödendiği anlamına gelmez. Birden fazla ayın toplu transferinde hangi ayın ne kadarının kapatıldığı da belirlenmelidir. İşçi ihtilafında brüt ve net hesaplamalar, vergi ve sigorta kesintileri ve yazılı ücret anlaşması ayrı incelenir.

Ücret alacağına ilişkin davadan önce 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca dava şartı arabuluculuk uygulaması vardır. Arabuluculukta banka dekontlarıyla talimatların tarih sırası hazırlanmalı, anlaşma metninde ödeme kalemi ve dönemi belirsiz bırakılmamalıdır. Arabuluculuk son tutanağı ve dava süresi somut talebe göre kontrol edilir. İşçinin işten ayrılma nedeni, kıdem tazminatı ve ücret alacağı başka koşullara tabidir; sadece yanlış IBAN kullanılması her tazminatı otomatik doğurmaz.

İşçi ve işveren için pratik adımlar

İşçiyseniz: Kendi yazılı talimatınızın suretini, bordroları ve hangi ay hangi tutarı almadığınızı tabloya dökün. Üçüncü kişinin hesabına erişiminiz yoksa bunu açıkça yazın. İşverenseniz: Havalenin gerçek talimata dayandığını, hesabın kime ait olduğunu ve işçinin ödeme yönlendirmesini hangi tarihte bildirdiğini belgelendirin. Talimat yokken geriye dönük imza aramak uyuşmazlığı ağırlaştırabilir. Her iki taraf da özel mesajları izinsiz ele geçirmek yerine kendi elindeki kayıtları korumalıdır.

Sık sorulanlar

İşçinin eşinin IBAN’ına ödenmesi yeterli mi?

Eş olmak otomatik ödeme yetkisi vermez. İşçinin geçerli yönlendirmesi veya ödemenin ona ulaştığını gösteren olgular aranır.

Dekontta “maaş” yazıyorsa borç biter mi?

Açıklama delildir ama alacaklı işçiyle hesap sahibi arasındaki bağlantıyı tek başına kanıtlamaz.

Bordro imzalıysa başka belge gerekmez mi?

Bordronun içeriği, ihtirazi kayıt, banka transferi ve talimat birlikte değerlendirilir.

Dosya incelemesi

Mersin merkezli büromuza Türkiye’nin her ilinden ücret bordroları, talimat ve dekontları tarih sırasıyla ileterek somut ödeme uyuşmazlığını inceletebilirsiniz. İletişim ve randevu.

Talimatın geri alınması örneği

İşçi haziran ücreti için kardeşinin IBAN’ını bildirmiş, temmuz başında yeni kendi hesabını işverene iletmiş olsun. İşveren temmuz maaşını yine kardeşe göndermişse haziran ayına ilişkin geçerli talimatın temmuz için sürüp sürmediği, yeni bildirimin işverene hangi tarihte ulaştığı ve işçinin bu ödemeyi gerçekten alıp almadığı araştırılır. Bir kez yapılan ödeme, süresiz temsil yetkisi yaratmaz. İşçinin de yeni hesap bilgisini hangi iletişim kanalından bildirdiği, teslim teyidini saklaması gerekir.

İşveren ödemeyi durdurup hangi hesaba göndereceğini yazılı sorabilir; işçinin ücret hakkı bu belirsizlik nedeniyle keyfî biçimde askıda tutulamaz. İşçi üçüncü kişinin hesabından parayı kısmen aldıysa o kısım ayrıca hesaplanır. Havalenin geri dönmesi, üçüncü kişinin parayı bloke etmesi veya çekmesi farklı sonuçlar doğurur. “Para şirketten çıktı” ile “alacaklıya ödendi” arasındaki fark tam da bu aşamada ortaya çıkar. Bordro, dekont ve talimatın tarihlerini aynı tabloya koymak arabuluculukta tartışmanın hangi aya ait olduğunu açıklaştırır.

Resmî kaynaklar

4857 sayılı İş Kanunu, m. 32 ve 37; Adalet Bakanlığı işçi alacaklarında arabuluculuk açıklaması.

Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)