İlanla Ödül Sözü Veren Kişi Ödeme Yapmak Zorunda mı?

Kayıp bir eşyanın bulunması veya belirli bir sonucun gerçekleştirilmesi karşılığında ilanla ödül vaat eden kişi, koşulları gerçekleştiğinde sözünü yerine getirmekle yükümlüdür. Türk Borçlar Kanunu’nun 9. maddesi bu yükümlülüğü özel olarak düzenler. Fakat ilan edilen sonuç ortaya çıkmadan vazgeçilmesi hâlinde her başvuranın ödülün tamamını isteyebileceği söylenemez. Ödül borcu ile dürüstlük kuralına uygun yapılan giderlerin karşılanması farklıdır.

İlanda hangi sonuç vaat edilmiş?

İlk soru, hangi olayın gerçekleşmesi karşılığında ne verileceğinin ilan edildiğidir. “Kayıp cihazı bulup teslim edene ödül” ile “yerini doğru bildirene ödül” aynı koşulu anlatmaz. İlandaki açıklama, yayımlanma zamanı ve sonradan yapılan değişiklikler birlikte korunmalıdır. Bir kişinin genel teşekkür ifadesi veya kesinlik taşımayan temennisi, her durumda belirli bir ödül taahhüdü sayılmaz.

Sonucu gerçekleştirdiğini ileri süren kişi, yaptığı davranışla vaat edilen sonucun bağlantısını gösterebilmelidir. Yanlış bilgi göndermek, yalnız olası bir yer söylemek veya zaten bilinen bilgiyi tekrarlamak ilandaki koşulu karşılamayabilir. İlanın sahibiyle görüşmede verilen ek açıklamalar da önem taşır. Sonradan ortaya çıkan uyuşmazlıkta yalnız ilan başlığına bakmak yetersiz kalabilir.

Sonuç gerçekleşmişse söz yerine getirilir

Kanun, ilan edilen sonucun gerçekleşmesi karşılığında ödül vereceğini duyuran kişiyi taahhüdüyle bağlı tutar. Sonuç elde edildikten sonra ödülü yüksek bulmak veya artık ödeme yapmak istememek, tek başına yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Ödülün para dışında bir edim olarak belirlenmesi de taahhüdün içeriğine göre değerlendirilir. Ne vaat edildiği somut olarak açıklanmalıdır.

Örneğin ilan cihazın sahibine güvenli teslimini arıyorsa, bulma ve teslim süreci birlikte belgelenebilir. Teslim tutanağı, tarihli yazışma ve cihazın ayırt edici bilgileri yararlıdır. Birden fazla kişinin katkısı varsa kimin hangi sonucu sağladığı ayrıca incelenir. Her katkının otomatik olarak ayrı ve tam ödül hakkı doğurduğu varsayılmamalıdır.

Sonuçtan önce vazgeçilirse giderler

Ödül sözü veren, sonuç gerçekleşmeden sözünden cayarsa veya sonucun gerçekleşmesini engellerse, dürüstlük kurallarına uygun yapılan giderleri ödemekle yükümlü olabilir. Bu, henüz kazanılmamış ödülün doğrudan tamamının ödenmesi kuralı değildir. Yapılan harcamanın amacı, gerekliliği ve ilandaki sonuca yönelik olması açıklanmalıdır. Sadece uğraşıldığının söylenmesi, belirli bir gider tutarını kanıtlamaz.

Örneğin duyuruya dayanılarak makul bir ulaşım masrafı yapılmış olabilir. Bunun kaydı ve ilanla bağlantısı ortaya konur. Olağan dışı, ilgisiz veya gereksiz harcamaların tamamı otomatik biçimde ilan sahibine yüklenmez. Kişinin kendi kararıyla büyük masrafa girmesi, vaat edilen ödül sınırını aşan serbest bir mali yetki oluşturmaz.

Toplam gider için ödül üst sınırı vardır

Bir veya birden fazla kişiye ödenecek giderlerin toplamı, ödülün değerini aşamaz. Bu yüzden birden fazla kişinin her birinin ayrı ayrı ödül tutarı kadar gider istemesi, toplam sınırı yok sayarak kabul edilemez. Gider taleplerinin tamamı ve dayanakları görülmelidir. Kanundaki sınır yalnız tek kişinin hesabı üzerinden değerlendirilmemelidir.

Ayrıca ödül sözü veren, giderlerini isteyenlerin beklenen sonucu gerçekleştiremeyeceklerini ispat ederse gider ödeme yükümlülüğünden kurtulur. Bu istisna bakımından ispat, somut sonuca ulaşma olanağına ilişkindir. Sadece “başaramazdın” demek yeterli bir değerlendirme değildir; ileri sürülen neden ve belgeler açıklanmalıdır.

İlan ve teslim kayıtları birlikte saklanmalı

İlanın tam metni, bağlantısı, tarihi, ödül içeriği ve ilgili yazışmalar korunmalıdır. Gider için fatura veya makbuz varsa hangi faaliyetle ilgili olduğu gösterilmelidir. Başvuru sırasında ödülün kendisinin mi, sonuç öncesi cayma nedeniyle giderin mi istendiği açık yazılmalıdır. İlan kaldırılmışsa daha önce yayımlandığını gösteren güvenilir tarihli kayıtlar önem kazanır. Başkasının yeniden paylaştığı duyuruda ödül miktarı değiştirilmiş olabilir; taahhüdün gerçekten ilan sahibinden kaynaklanan sürümü belirlenmelidir. Buluntu eşyaya ilişkin kanuni bildirim ve teslim yükümlülükleri ayrıca devam eder; ödül tartışması, başkasının eşyasını kendine mal etme yetkisi yaratmaz.

İlgili hukuki açıklamalar

Bulunan Cüzdandaki Parayı Harcamak Suç mu? Kayıp Eşyanın Teslimi; Okumadan İmzalanan Sözleşmedeki Her Şart Geçerli midir?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: m.9.