Mahkemenin Teslimine Karar Verdiği Eşya Borçluda Bulunamazsa Ne Olur?

Mahkemenin teslimine karar verdiği taşınır eşyanın borçluda bulunamaması, kararın kendiliğinden sonuçsuz kalması demek değildir. İcra ve İflas Kanunu’nun 24. maddesi, aynen teslimin gerçekleşmemesi hâlinde eşyanın değerinin tahsiline imkân verir. Ancak istenecek eşya, değer ve uygulanacak yöntem hükümle uyumlu olmalıdır. Alacaklı, icra dairesinden mahkemenin vermediği yeni bir hak yaratmasını isteyemez.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Önce kararın neye hükmettiği okunur: Taşınırın teslimine ilişkin ilamda hangi eşyanın, kime, hangi nitelikte teslim edileceği belirlenmiş olmalıdır.
• Eşyanın bulunmadığı nasıl ortaya konur: Yalnız alacaklının “eşya artık yok” düşüncesi üzerine herhangi bir tutar üzerinden haciz yapılması doğru değildir.
• Bedel hangi ölçüye göre belirlenir: Taşınır borçlunun elinde bulunmazsa ilamda yazılı değeri alınır.
• Kararın dışına çıkan talepler: Eşyanın teslim edilmemesi nedeniyle doğduğu ileri sürülen her ek zarar, aynı dosyada doğrudan bedel hesabına eklenemez.
• Teslim veya ödeme yapıldığında kayıt nasıl tutulur: Alacaklıya fiilen teslim edilen eşyanın kimliği ve durumu, teslim alan kişiyle birlikte tutanağa geçirilmelidir.

Önce kararın neye hükmettiği okunur

Taşınırın teslimine ilişkin ilamda hangi eşyanın, kime, hangi nitelikte teslim edileceği belirlenmiş olmalıdır. Marka, model, seri numarası, miktar veya ayırt edici özellikler infaz bakımından önemlidir. Bir eşyanın mülkiyetinin tespiti ile onun teslimine karar verilmesi aynı hüküm değildir. Gerekçede geçen ifadeler yerine öncelikle hüküm sonucuna bakılır.

İcra dairesi teslim ilamı üzerine borçluya icra emri göndererek yedi gün içinde eşyayı teslim etmesini bildirir. Borçlu emri yerine getirmez veya eksik yerine getirirse ve hükmedilen taşınır yahut misli elinde bulunursa zorla alınarak alacaklıya teslim edilir. Her taşınırın aynı model yeni ürünle değiştirilebileceği sonucu çıkarılmamalıdır; kararın konusu ve eşyanın niteliği belirleyicidir.

Eşyanın bulunmadığı nasıl ortaya konur?

Yalnız alacaklının “eşya artık yok” düşüncesi üzerine herhangi bir tutar üzerinden haciz yapılması doğru değildir. Teslim işlemleri, borçlunun açıklamaları ve icra tutanağı somut durumu göstermelidir. Eşyanın farklı adreste olduğu, üçüncü kişiye verildiği veya teslim edilen şeyin karardakinden farklı olduğu iddiaları dosyada ayrı ayrı açıklanır.

Örneğin mahkemenin belirli bir endüstriyel cihazın teslimine karar verdiği bir olayda, cihazın seri numarasının tutanağa geçirilmesi uyuşmazlığı azaltır. Borçlunun benzer görünen daha eski cihazı teslim etmek istemesi, hükmedilen eşyanın eksiksiz teslim edildiğini kendiliğinden göstermez. Teslim sırasında fark edilen özellikler ve eksiklikler gecikmeden kayda geçirilmelidir.

Bedel hangi ölçüye göre belirlenir?

Taşınır borçlunun elinde bulunmazsa ilamda yazılı değeri alınır. Borçlu bu değeri ödemezse ayrıca yeni bir icra emri gönderilmesine gerek olmadan haciz yoluyla tahsil olanağı vardır. Değerin ilamda bulunmaması veya ihtilaflı olması hâlinde icra müdürü, haczin yapıldığı tarihteki rayice göre değer belirler. Buradaki tarih, tarafların tercih ettiği herhangi bir gün değildir.

Kanun, değerin borsa veya ticaret odasından; bunların bulunmadığı yerlerde icra müdürünün seçeceği bilirkişiden sorularak belirlenmesini öngörür. Cihazın modeli, kullanım durumu, teknik özellikleri ve karar kapsamı değerlendirmeye aktarılmalıdır. Alacaklının sunduğu internet ilanı yardımcı veri olabilir; fakat tek bir satıcının ilan fiyatı kendiliğinden bağlayıcı değer sayılmaz.

İlgililer bu değer belirlemesine karşı icra mahkemesine şikâyet edebilir. Başvuruda yalnız tutarın düşük veya yüksek olduğu söylenmemeli; yanlış model, yanlış tarih, eksik teknik özellik ya da hatalı piyasa karşılaştırması açıklanmalıdır. İcra işlemlerine karşı süreler kısa olduğundan değer tespitinin öğrenilme tarihi ve tebliğ belgeleri korunmalıdır.

Kararın dışına çıkan talepler

Eşyanın teslim edilmemesi nedeniyle doğduğu ileri sürülen her ek zarar, aynı dosyada doğrudan bedel hesabına eklenemez. Kullanım kaybı, ticari faaliyet zararı veya başka masraflar için ilamın kapsamı ve ayrı talep gerekip gerekmediği incelenir. İcra müdürünün görevi hükmü yerine getirmektir; yeni bir tazminat uyuşmazlığını esastan çözmek değildir.

Bu sınırla bağlantılı olarak icra emrinin mahkeme kararından farklı olması yazısı incelenebilir. Yanlış yönteme başvurulmasını önlemek için şikâyet ile borca itirazın ayrımı da önemlidir. Dosya hazırlanırken ilamın tamamı, tebligat, teslim tutanağı ve değer belirleme belgeleri birlikte değerlendirilmelidir.

Teslim veya ödeme yapıldığında kayıt nasıl tutulur?

Alacaklıya fiilen teslim edilen eşyanın kimliği ve durumu, teslim alan kişiyle birlikte tutanağa geçirilmelidir. Bedel ödenmişse ödemenin hangi yükümlülüğü karşıladığı dosyada açık olmalıdır. Aynı eşya için hem aynen teslim hem tam bedel tahsil edilmesi amaçlanamaz. Buna karşılık kısmi teslimin kalan yükümlülüğe etkisi ayrıca hesaplanır. Alacaklı ve borçlu, teslimin tamamlandığını gösteren belgelerin örneğini alarak dosyadaki son işlemle karşılaştırmalıdır.

Hukuki kaynaklar

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu — m.16,24.
• 538 sayılı Kanun — TBMM resmî metni — İİK24 taşınır teslimi düzenlemesi.

4949 sayılı Kanun — resmî değişiklik metni: m.6, değer hesabında esas alınacak tarihe ilişkin değişiklik.