Anonim Şirket Genel Kurulundan Önce Finansal Tablolar Gösterilmiyorsa Pay Sahibi Ne Yapabilir?

Anonim şirket pay sahibinin genel kurula yalnız bir davet mektubuyla çağrılması, finansal bilgiye erişim yükümlülüğünün yerine getirildiğini göstermez. Türk Ticaret Kanunu’nun 437. maddesi, belirli belgelerin toplantıdan en az on beş gün önce incelemeye hazır bulundurulmasını düzenler. Pay oranı küçük olan kişi de bu hakka sahiptir; finansal tabloları görmek için mutlaka azınlık eşiğine ulaşılması gerekmez.

Pay sahibi, bilanço ve gelir tablosunu görmeden ibra veya kâr dağıtımı konusunda oy kullanmak zorunda bırakıldığında hangi talebi, hangi organa ve hangi zamanda yönelteceğini belirlemelidir. Finansal tablo sureti istemek, bütün ticari defterleri koşulsuz teslim almak, özel denetçi atanmasını istemek ve genel kurul kararına dava açmak farklı hukuki işlemlerdir. Her biri aynı tek dilekçeyle kendiliğinden gerçekleşmez.

Hangi belgeler on beş gün önce hazır olmalı?

TTK 437/1 kapsamında finansal tablolar, konsolide finansal tablolar, yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporu, denetleme raporları ve yönetim kurulunun kâr dağıtım önerisi önem taşır. Belgeler şirketin merkez ve şubelerinde pay sahiplerinin incelemesine hazır bulundurulur. Finansal tablolar ve konsolide tablolar, ayrıca bir yıl boyunca merkez ve şubelerde bilgi edinmeye açık tutulur.

Her pay sahibi, gideri şirkete ait olmak üzere gelir tablosuyla bilançonun bir suretini isteyebilir. Bu, bütün şirket evrakının sınırsız ve ücretsiz kopyasının verilmesi yönünde genel bir hak değildir. İstenen belgeler ayrı ayrı yazılmalıdır. Şirketin gönderdiği özet sunum veya birkaç grafik, kanunen incelenmesi gereken gerçek finansal tabloların yerine her durumda yeterli olmaz.

Şirket “yalnız genel kurul günü bakabilirsiniz” diyebilir mi?

Toplantıdan önceki hazırlık hakkı, pay sahibinin gündemi anlamasına ve sorularını oluşturmasına hizmet eder. Belgelerin yalnız toplantı salonunda kısa süre gösterilmesi, önceden incelemeye hazır tutma yükümlülüğünün gereği gibi yerine getirildiğini otomatik olarak göstermez. İlk yazılı talepte toplantı tarihi, inceleme yapılması istenen yer ve talep edilen belgeler açıkça belirtilmelidir.

Şirket pay sahipliği sıfatının belgelendirilmesini isteyebilir. Bu nedenle pay defteri kaydı, edinim belgesi veya ilgili sistemdeki hak sahipliği kaydı hazır olmalıdır. Buna karşılık inceleme hakkının kullanılması için keyfî ek koşullar konulması veya azınlığa ulaşılmadığı gerekçesiyle talebin tümden reddedilmesi ayrıca değerlendirilir. Hak esas sözleşme veya şirket organı kararıyla kaldırılıp sınırlandırılamaz.

Genel kurulda bilgi talebi nasıl kayda geçirilir?

Pay sahibi yönetim kurulundan şirket işleri, denetçilerden denetimin yapılma şekli ve sonucu hakkında bilgi isteyebilir. Soruların somut işlem veya tablo kalemine bağlanması, talebin değerlendirilmesini kolaylaştırır. “Şirket kötü yönetiliyor mu?” yerine belirli bir bağlantılı şirkete yapılan ödeme veya belirli stok değerlemesinin gerekçesi sorulabilir. Verilen bilginin özenli ve gerçeğe uygun olması gerekir.

Sorunun, cevabın veya ret gerekçesinin tutanakta görünmesi önemlidir. Önceden gönderilen yazının toplantıda tekrar sunulması ve hangi belgelerin gösterilmediğinin belirlenmesi ispatı güçlendirir. Muhalefet kaydı ile bilgi talebi birbirini her durumda ikame etmez. Genel kurul kararına karşı iptal düşünülecekse pay sahibinin toplantı ve oy davranışına ilişkin özel şartlar ayrıca kontrol edilmelidir.

Ticari sır gerekçesiyle bütün belgeler saklanabilir mi?

Kanun bilgi verilmesinin, şirket sırlarının açıklanması veya korunması gereken diğer şirket menfaatlerinin tehlikeye girmesi gerekçesiyle reddini belirli şartlarda kabul eder. Ancak yalnız “ticari sırdır” sözüyle tüm finansal bilgi alanını kapatmak yeterli kabul edilmez. İstenen bilginin niteliği, ret gerekçesi ve pay sahibinin hakkı somut olarak değerlendirilir. Finansal tablo erişimiyle özel ticari yazışma incelemesi aynı kapsam değildir.

Ticari defter ve yazışmaların pay sahibinin sorusunu ilgilendiren kısımlarının incelenebilmesi için TTK 437/4’teki genel kurul izni veya yönetim kurulu kararı gerekir. İzin verilince inceleme uzman aracılığıyla da yapılabilir. Bu ayrım, şirkete ait bütün müşteri listesinin veya bütün personel dosyalarının istenmesiyle belirli bir muhasebe kaydının araştırılması arasında önemli fark yaratır.

Ret veya cevapsız bırakma hâlinde mahkeme yolu

Bilgi ve inceleme talebi haksız reddedilen, ertelenen veya cevapsız bırakılan pay sahibi için TTK 437/5 mahkeme başvurusunu düzenler. Açık reddi izleyen on günlük süre ile diğer hâllerde makul süre ayrımı vardır. “Her durumda genel kuruldan sonra on gün” şeklinde tek başlangıç kullanılması doğru değildir. Ret yazısının veya tutanağının tarihi gecikmeden tespit edilmelidir.

Başvuru şirket merkezinin bulunduğu asliye ticaret mahkemesinde değerlendirilir. Mahkeme, bilginin genel kurul dışında verilmesinin şeklini de belirleyebilir; bu madde kapsamındaki kararı kesindir. Bu süreç, şirketin bütün işlemlerini inceleyen genel bir özel denetim veya para alacağı davası değildir. Talep sonucu, ulaşılmak istenen belirli bilgiye ve kanuni erişim hakkına uygun kurulmalıdır.

Örnek: Kâr var denildi, bilanço paylaşılmadı

Yüzde üç pay sahibi olan bir kişinin toplantıdan yirmi gün önce bilanço ve gelir tablosu sureti istediğini düşünelim. Şirket sadece kâr toplamını bildirmiş ve ayrıntıların büyük ortaklara gösterileceğini söylemiş olsun. Burada bilgi hakkını kullanmak için yüzde on pay aranmaz. Pay sahibi, talebin içeriğini, şirkete ulaşmasını ve şirketin cevabını koruyarak uygun başvuru yolunu değerlendirebilir.

Genel kurulda kâr dağıtımı veya ibra kararı alınmışsa bilgi hakkının engellenmesiyle bu kararların hukuki durumu ayrıca incelenir. Belgelerin gösterilmemesi bütün kararları kendiliğinden hükümsüz hâle getirmez. İptal, butlan ve bilgiye erişim farklı taleplerdir. Olayın tutanak ve çağrı belgeleri görülmeden tek sonuç ilan edilmemelidir.

Dosyaya hangi belgeler eklenmeli?

• Pay sahipliği ve pay miktarını gösteren kayıtlar.
• Genel kurul çağrısı, gündem ve toplantı tarihi.
• İstenen belgeleri tek tek sayan yazılı başvuru.
• Başvurunun ulaştığına ilişkin teslim veya elektronik kayıt.
• Şirketin ret, erteleme veya kısmi cevap yazısı.
• Genel kurul tutanağı ve ilgili bilgi talebi bölümleri.

Başvurunun hazırlığında yalnız finansal bir kuşku anlatılmamalı; talep edilen hangi belgenin hangi tarihte verilmediği gösterilmelidir. Muhasebe incelemesi gerekiyorsa uzman çalışması ile hukuki başvurunun kapsamı birlikte planlanır. Böylece erişim hakkı, şirketle genel bir tartışma içinde belirsiz bırakılmadan somut belge ve sorular üzerinden kullanılabilir.

İlgili yazılar ve resmî kaynaklar

Özel denetim isteminin şartları konusundaki açıklamalar, dosyanın bağlantılı yönleri için ayrıca incelenebilir. Genel kurul kararının iptali konusundaki açıklamalar, dosyanın bağlantılı yönleri için ayrıca incelenebilir.

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.437 ve bağlantılı pay sahipliği hükümleri.
• İstanbul Ticaret Odası kanun metni: m.437/1-6.

Mersin’de bulunan Keskin Hukuk Bürosu ile iletişim kurarak sözleşme, bildirim ve kayıtlarınız üzerinden hukuki değerlendirme talep edebilirsiniz. Türkiye’nin başka bir şehrindeki uyuşmazlıkta da belgeler uzaktan incelenebilir; görevli ve yetkili merci, süreler ve takip kapsamı dosyanın özelliklerine göre belirlenir.

Bu yazı genel hukuki bilgilendirmedir. Sonuç, tarafların sıfatı, sözleşme, deliller ve somut olaya uygulanacak hükümler birlikte incelenerek değerlendirilir.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)