Tanıklığım Doğrudan Maddi Zarar Verecekse Çekinebilir miyim?

Bir hukuk davasında tanığın beyanı kendisine veya HMK 248 kapsamındaki yakınlarından birine doğrudan maddi zarar verecekse HMK 250/a uyarınca tanıklıktan çekinme gündeme gelebilir. Ancak beklenen her rahatsızlık veya dolaylı ekonomik etki bu hükümle aynı değildir. Ayrıca HMK 251 bazı olaylarda bu çekinme sebebini sınırlar. Tanık, tehlikeyi ve dayanağını mahkemeye bildirir; çekinmenin haklılığına mahkeme karar verir. Çağrıya cevap vermemek, sebebi usulünce açıklamanın yerine geçmez.

Zararın doğrudan olması neyi gerektirir?

Maddede tanığın beyanıyla doğrudan doğruya maddi zarar tehlikesi aranır. Bir tarafın davayı kaybetmesinden üzülmek veya onunla ilişkisinin bozulmasından endişe etmek tek başına bu özel sebebi açıklamaz. Tanığın kendi malvarlığına hangi somut sonucun yöneleceği gösterilmelidir. Kesinleşmiş bir zarar şartı varmış gibi de okunmaz; düzenleme zarar verecek beyanın tehlikesine ilişkindir. Bağlantı somut olay üzerinden değerlendirilir.

Korunan yakının kapsamı günlük dilde “ailem” demekle belirlenmez. HMK 248’de sayılan kişi grupları önem taşır. Nişanlı, evlilik bitmiş olsa bile eş, belirtilen altsoy ve üstsoy, evlatlık bağı, kan ve kayın hısımları ile koruyucu aile ilişkisi kendi koşullarıyla incelenir. Yakınlık nedeniyle ayrıca çekinme hakkı bulunup bulunmadığı için Hukuk Davasında Yakın Akraba Tanıklık Yapmak Zorunda mı? okunabilir. Maddi zarar sebebi ise tanığın kendisi bakımından akrabalık bulunmadan da tartışılabilir.

Hangi olaylarda bu sebep kullanılamaz?

HMK 251, 250/a bakımından da uygulanır. Bir hukuki işlem yapılırken tanık olarak bulundurulmuş kişi, o işlemin esası ve içeriği hakkında bu sebeple çekinemez. Aile bireylerinin doğum, ölüm veya evlenmelerinden kaynaklanan olaylar; ailevi ilişkilerden doğan aile içi mali uyuşmazlık vakıaları da düzenlemededir. Tarafın hukuki selefi veya temsilcisi olarak kişinin bizzat yaptığı işler için de istisna bulunur.

Örneğin sözleşmenin yapılmasına tanık olarak katılan kişinin, sözleşmenin içeriği sorulduğunda yalnız ekonomik sonuçtan endişe ettiğini söylemesi yeterli olmayabilir. Mahkeme önce 251 kapsamını değerlendirir. Ancak bu istisnalar, kişinin kendisini ceza soruşturmasına uğratabilecek bir açıklamaya ilişkin farklı çekinme sebebini bütün koşullarda ortadan kaldıran genel izin değildir. Başvuruda hangi hukuki sebebin hangi soruya yöneldiği ayrı tutulmalıdır.

Mahkemeye hangi açıklama yapılır?

HMK 252 gereği çekinme sebebi ve onu haklı gösterecek delil, dinleme gününden önce yazılı olarak veya davet edilen duruşmada sözlü bildirilir. Dilekçede dava numarası, tanığın kimliği, sorulacak konu, zarar bağlantısı ve varsa yakınlığı gösteren belge belirtilir. İlgisiz tüm özel belgeleri paylaşmak yerine iddiayı açıklayan kayıt sunulur. Mahkeme duruşmadaki tarafları dinledikten sonra haklılık hakkında karar verir.

Sebep ve dayanaklarını önceden bildiren tanığın belirlenen gün gelmek zorunda olmadığı 252/2’de açıklanmıştır. Bununla birlikte sadece davanın tarafına mesaj gönderilmiş olması mahkemeye bildirim değildir. Başvurunun dosyaya ulaştığı kontrol edilir. Çekinme kabul edilmezse sonraki karar ve çağrı izlenir. Kanuni neden bulunmadan direnmenin sonuçları olabileceğinden, ret kararı hiçbir işlem yapmadan yok sayılmaz.

Bilmemek ile çekinmek aynı cevap değildir

Tanık gerçek bilgisi yoksa bunu açıklamalıdır. Fakat bildiği olayı maddi zarar endişesiyle anlatmak istemiyorsa “hatırlamıyorum” ifadesini gerçeğe aykırı biçimde kullanmamalıdır. Mahkemede Tanıklık Yaparken Hatırlamadığım Sorulara Nasıl Cevap Vermeliyim? bu ayrımı anlatır. Mahkemenin çekinme incelemesi, uygun sebep ve doğru belgelerle yapılır. Haklılık, zarar bağlantısı ve 251 istisnası birlikte değerlendirilmeden her ekonomik kaygının tanıklığı kaldıracağı söylenemez.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — HMK m. 248, 250/a, 251, 252