Faiz Konuşulmadan Verilen Borç Para İçin Sonradan Faiz İstenebilir mi?

Bir yakına faiz konuşmadan borç para verilmesi, paranın verildiği günden başlayarak istenilen oranda faiz talep etme hakkı doğurmaz. Buna karşılık borç muaccel olduktan ve borçlu temerrüde düştükten sonraki gecikme faizi ayrı değerlendirilir. Ödünç faizi ile temerrüt faizini ayırmak, doğru alacak hesabının ilk adımıdır.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Ticari olmayan ödünçte başlangıç kuralı: TBK 387, ticari olmayan tüketim ödüncünde faiz kararlaştırılmamışsa faiz istenemeyeceğini düzenler.
• Ticari ödünçte fark nedir: Ticari tüketim ödüncünde faiz kararlaştırılmamış olsa da istenebilir.
• Faizsiz borçta gecikme faizi olabilir mi: Evet, faizsiz verilmiş para borcunda da koşulları oluşursa temerrüt faizi gündeme gelebilir.
• Ödeme günü hiç belirlenmediyse: Belirli gün, bildirim süresi veya istenildiğinde muacceliyet kararlaştırılmamış tüketim ödüncünde TBK 392 önem taşır.
• Talep ve hesap nasıl hazırlanmalı: Anapara, yapılan kısmi ödemeler, faiz türü, başlangıç tarihi ve uygulanacak oran ayrı sütunlarda gösterilebilir.

Ticari olmayan ödünçte başlangıç kuralı

TBK 387, ticari olmayan tüketim ödüncünde faiz kararlaştırılmamışsa faiz istenemeyeceğini düzenler. Örneğin arkadaşına karşılıksız yardım amacıyla belirli süreli borç veren kişi, daha sonra piyasa faizini görüp geriye dönük yeni bir faiz şartı koyamaz. Anlaşmanın gerçek içeriği esas alınır.

Faiz anlaşmasının yapıldığı iddia ediliyorsa oran, başlangıç, dönem ve ispat durumu incelenir. “Seni mağdur etmem” gibi belirsiz sözlerin belirli faiz oranını kararlaştırdığı kendiliğinden kabul edilemez. Anapara ile faiz hesabı ayrı gösterilmeli; tarafların sonradan yaptığı ödeme anlaşmaları da tarihleriyle değerlendirilmelidir.

Ticari ödünçte fark nedir?

Ticari tüketim ödüncünde faiz kararlaştırılmamış olsa da istenebilir. Ancak borç veren veya alanın bir işyerinin bulunması, her kişisel borcun ticari nitelikte olduğunu tek başına göstermez. İşlemin amacı, tarafların sıfatı ve ticari iş kuralları birlikte değerlendirilir. Aile içindeki kişisel yardım ile işletme finansmanı aynı örnek değildir.

Faiz isteme hakkının varlığı ile hangi oranın uygulanacağı ayrı sorulardır. Sözleşme, uygulanabilir özel kanun ve işlemin niteliği değerlendirilmeden banka kredi oranının aynen uygulanacağı söylenemez. Ticari veya tüketici işlemlerinde özel kurallar varsa bunlar da hesaba katılmalıdır.

Faizsiz borçta gecikme faizi olabilir mi?

Evet, faizsiz verilmiş para borcunda da koşulları oluşursa temerrüt faizi gündeme gelebilir. Bu, paranın kullanılmasının baştan kararlaştırılmış karşılığı değil, muaccel borcun ödenmemesine bağlı sonuçtur. Bu nedenle “faiz konuşmadık, hiçbir tarihten sonra faiz olamaz” şeklindeki düşünce de her durumda doğru değildir.

TBK 117 uyarınca muaccel borçta kural olarak ihtar gerekir; kanunda düzenlenen ihtarsız temerrüt durumları saklıdır. Ödeme günü taraflarca belirlenmişse değerlendirme farklı olabilir. İhtarın varlığı, içeriği ve ulaştığı tarih dosyada açık olmalıdır. Bir dilekçede yalnız faiz istemek, geçmişteki bütün dönemi otomatik olarak temerrüt dönemi yapmaz.

Ödeme günü hiç belirlenmediyse

Belirli gün, bildirim süresi veya istenildiğinde muacceliyet kararlaştırılmamış tüketim ödüncünde TBK 392 önem taşır. İlk geri istemeden itibaren altı hafta geçmedikçe borçlunun geri verme yükümlülüğü doğmaz. Muacceliyet ile temerrüt başlangıcı bu kural ve yapılan bildirim çerçevesinde birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle gönderilecek bildirim borcun tutarını, teslim tarihini ve geri ödeme talebini açıkça göstermelidir. Talebin ulaştığı tarih saklanır. Birden fazla borç varsa hangi borcun istendiği yazılmalıdır. Tarafların daha önce belirli gün üzerinde anlaştığını gösteren mesajlar varsa bunlar da sürecin başlangıcında incelenir.

Talep ve hesap nasıl hazırlanmalı?

Anapara, yapılan kısmi ödemeler, faiz türü, başlangıç tarihi ve uygulanacak oran ayrı sütunlarda gösterilebilir. Kanuni faiz oranları ve mevzuat değişiklikleri dönemlere göre kontrol edilmelidir. Tek bir oranı uzun yılların tamamına uygulamak veya yabancı para, altın ve Türk lirası alacaklarını aynı kuralla hesaplamak hata doğurabilir.

Faizin anaparaya eklenip yeniden faiz yürütülmesi de serbestçe uygulanabilecek genel bir yöntem değildir. TBK 388 ve özel düzenlemeler dikkate alınmalıdır. Alacak talebi hazırlanırken anaparayı büyütmek amacıyla dayanağı olmayan bileşik hesap yapılmamalı; istenen her kalem belge ve hukukî sebebiyle açıklanmalıdır.

Kısmi ödeme tarihinde kalan anaparanın nasıl belirlendiği hesabı etkiler. Faiz ve giderlere mahsup kuralları göz önünde tutulmadan toplam ödemeyi doğrudan anaparadan düşürmek veya hiç düşürmemek doğru değildir.

Sık sorulan sorular

Faizsiz borç için hiç faiz istenemez mi?

Başlangıçtaki ödünç faizi ile gecikme faizi ayrıdır. Muacceliyet ve temerrüt koşulları oluştuğunda temerrüt faizi değerlendirilir.

Borcun ödendiği günkü banka faizini uygulayabilir miyim?

Banka oranı kendiliğinden uygulanmaz. Faiz türü, sözleşme, işlemin niteliği ve ilgili dönemdeki yasal düzenleme incelenmelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

İlgili hukuk rehberleri

• Açıklamasız Havale ile Verilen Borç Nasıl İspatlanır?
• Yabancı Para Alacağının İcra Takibinde Kur, Faiz ve Talep

Hukuki dayanaklar

• Türk Borçlar Kanunu: m.117,120,387–388,392