Yazar ve hukuk bürosu hakkında
Avukat Emirhan Keskin
Türkiye’deki hukuki süreçlere ilişkin içerikler hazırlar ve Mersin’den hukuki hizmet sunar. Yayınlar güncel resmî kaynaklar üzerinden denetlenir.
Hukuki bilgilendirme
Bu yayın, belirtilen kontrol tarihi itibarıyla Türk hukuku hakkında genel bilgi verir. Avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz; belge, süre, görev, yetki ve güncel mevzuat somut dosyada ayrıca incelenir.
İletişime geçinKısa cevap: Emeklilik veya yaş dışındaki sigortalılık süresi ile prim gün koşullarını tamamlayıp bu nedenle ayrılma, 1475 sayılı İş Kanunu m. 14 kapsamında kıdem tazminatına hak kazandırabilir. Hangi koşulun işçiye uygulandığı ilk sigortalılık ve tabi olunan mevzuata bağlıdır. Herkes için tek bir “3600 gün” ya da “7000 gün” kuralı söylemek yanlıştır; güncel durum SGK kayıtlarıyla doğrulanmalıdır.
SGK yazısı neden önemlidir?
İşçinin hangi tarihte sigortalı olduğu, prim günü ve sigortalılık süresi hizmet dökümünden incelenir. SGK'dan kıdem tazminatı için şartların sağlandığını gösteren yazının temini, fesih nedenini belgelemek ve uyuşmazlık riskini azaltmak bakımından önemlidir. Kurumun verdiği belge ile işçinin kendi tahmini çelişiyorsa fesih işlemine geçmeden önce eksik veya çakışan prim kayıtları araştırılmalıdır.
Fesih yazısında ne bulunmalı?
İşverene sunulan fesih bildirimi, SGK yazısına ve emeklilik koşullarının sağlanmasına dayanmalı; son çalışma günü açıkça belirtilmeli ve teslim kanıtı alınmalıdır. Sadece “kişisel sebeplerle istifa” yazılması işverenin ayrılığın amacını tartışmasına yol açabilir. Belgelerin sonradan toplanması kimi dosyada mümkün olsa da uyuşmazlığı baştan azaltan yol, kurumsal doğrulamayı alıp ardından sebebi açıkça bildirmektir.
Yeni işe başlamak hakkı otomatik kaybettirir mi?
İşçi kıdemini almak amacıyla emeklilik koşullarıyla ayrılıp sonra başka yerde çalışabilir. Ancak gerçek fesih nedeni, işverene sunulan beyan ve tüm olaylar kötüye kullanım iddiası bakımından somut dosyada değerlendirilebilir. Bu nedenle baştan gerçeğe aykırı gerekçe yaratmayın; hakkın yasal koşullarla ve doğru belgelerle kullanılması gerekir. Önceki işyerine dönüş veya farklı sosyal güvenlik statüsü de ayrıca incelenmelidir.
Kıdem tutarına ek haklar
Hizmet süresi ve giydirilmiş ücretle hesaplanan kıdem tazminatının yanında, iş sözleşmesinin sona ermesiyle kullanılmayan izin ücretleri ve ödenmemiş ücretler ayrı alacaklardır. Ayrılma işçi iradesiyle gerçekleştiği için ihbar tazminatı ve işsizlik ödeneği her zaman doğmaz. Ödeme yapılmazsa önce arabuluculuk dava şartı ve ilgili zamanaşımı değerlendirilir.
Eksik SGK gün ve düşük ücret bildirimi kıdem hesabını etkileyebilir. Kıdem tazminatı hesabı için gerçek ücret ve hizmet süresini birlikte kontrol edin.
Örnek: Aynı prim günü, farklı sigorta başlangıcı
İki işçi aynı prim gününe sahip olsa bile ilk sigortalılık tarihleri ve tabi oldukları geçiş hükümleri farklı olabilir. Bu nedenle internetteki “şu kadar gün herkese kıdem getirir” tabloları karar için yeterli değildir. SGK hizmet dökümündeki başlangıç, eksik günler, birden fazla statü ve prim türleri araştırılır. Kurumdan yazı alınamadıysa kendi hesabına güvenerek işten ayrılmak tazminat hakkı konusunda öngörülemeyen uyuşmazlık yaratabilir. SGK kayıtlarında düzeltme gerekiyorsa önce o dosya üzerinde çalışılmalıdır.
Yaş dışındaki şart ile yaşlılık aylığını ayırın
Bir işçi henüz emekli aylığı bağlanmasını isteyemese bile belirli sigortalılık ve prim koşullarını tamamlamış olabilir. 1475 sayılı Kanun m. 14 bu tür ayrılığa kıdem sonucunu bağlar. Bu durum SGK'nın derhâl emekli aylığı ödeyeceği anlamına gelmez. Kıdem için yazı, aylık bağlama müracaatı ve iş sözleşmesinin feshi üç ayrı işlemdir. Belgelerin hangi hak için düzenlendiğini başvuruda açık göstermek gerekir.
Fesih gününden sonraki haklar
İş sözleşmesi sona erdiğinde kıdem tutarı hesaplanır; kullanılmamış yıllık izin, son dönemin maaşı ve hak edilmiş primler ayrı kalemlerdir. SGK çıkış bildirgesindeki kod ile fesih yazısındaki neden çelişiyorsa belgeler düzeltilmeli veya uyuşmazlık kayıt altına alınmalıdır. İşveren “istifa etti” diyerek kıdem ödemiyorsa 1475 m. 14 dayanağı, SGK yazısı ve teslim belgesi arabuluculukta sunulur. Ödenen avansların hangi alacaktan mahsup edileceği ayrıca incelenir.
Birden çok çalışma dönemi
İşçi aynı işverene daha önce ayrılıp dönmüş olabilir veya işyeri devri yaşamış olabilir. Kıdem hesabında daha önce tazminat ödenen hizmet süresi, devreden işveren dönemleri ve kesintinin hukukî niteliği önemlidir. Tek başına SGK'da farklı işyeri numarası görülmesi fiilî devamlılığı kesin olarak ortadan kaldırmaz. Önce dönemleri gösteren bordro ve hizmet dökümünü çıkarın; sonra hangi dönemin tazminata dahil olduğunu belirleyin.
Merak edilen iki nokta
SGK yazısını ayrıldıktan sonra alabilir miyim?
Hakkın hangi tarihte doğduğu ve belgeyle ispatı ayrı değerlendirilir. Uyuşmazlık riskini azaltan sıra, koşulları SGK’da doğrulatıp yazıyı aldıktan sonra gerekçeyi açıkça bildirerek feshetmektir. Önce belirsiz istifa dilekçesi verip sonra hak doğduğunu söylemek ispat sorununa yol açabilir.
Yeni işte çalışma yasağı var mı?
Bu nedenle kıdem tazminatı almak yaşam boyu çalışma yasağı yaratmaz. Yeni iş ilişkisi ile önceki ayrılığın gerçek nedeni farklı meselelerdir. Belgelerde gerçeğe uygun neden gösterilmeli ve işverenin kötüye kullanım iddiasına karşı zaman çizelgesi açık tutulmalıdır.