Demuraj ve Detention Ücretine İtiraz: Konteyner Gecikmesinde Kim Öder?

Kısa cevap: Demuraj ücretine itiraz, konteynerin yalnız geç teslim edildiği iddiasına değil, demuraj veya detention faturasının sözleşme ve kayıt dayanağına yöneltilir. Önce ücretin türü, ücretsiz sürenin başlangıç ve bitişi, uygulanacak tarifenin sözleşmeye dâhil edilip edilmediği, gecikmenin kimin kontrol alanında oluştuğu ve konteynerin gerçekten ne zaman erişilebilir/iade edilebilir olduğu belirlenir. Tacir, aldığı faturanın içeriğine sekiz gün içinde itiraz etmezse fatura içeriği lehine kanuni karine doğabilir; bu, dayanağı olmayan her bedelin kesin kabulü değildir. KEP veya ispatlanabilir başka yazılı yolla ayrıntılı itiraz yapılmalı, teslim emri, terminal hareketleri, gümrük blokajı, boş iade randevuları ve tarife sürümü korunmalıdır.

Demuraj ücretine itiraz: detention, ardiye ve sürastarya aynı mı?

Konteyner taşımacılığında terimler sözleşmeye göre değişebilmekle birlikte demuraj çoğunlukla dolu konteynerin liman/terminal içinde ücretsiz süreden fazla kalmasını; detention ise konteynerin terminal dışına çıktıktan sonra boş olarak zamanında iade edilmemesini ifade eder. “Combined demurrage and detention” tarifelerinde iki dönem tek havuzda birleştirilebilir. Terminalin depolama/ardiye bedeli ise terminal hizmetinden kaynaklanabilir ve hat tarafından kesilen konteyner kullanım bedelinden farklıdır.

Türk Ticaret Kanunu’nun m.1152–1156 ve boşaltma yönünden m.1168–1174 hükümlerindeki gemi yükleme/boşaltma süresi ile sürastarya, konteyner demuraj/detention faturasıyla otomatik olarak özdeş değildir. Birinde geminin yükleme veya boşaltma süresine ilişkin kanuni sistem, diğerinde konteyner ekipmanının terminal içi/dışı kullanımı ve çoğunlukla sözleşmesel tarife bulunur. Faturada “demurrage” yazması uyuşmazlığın hukuki niteliğini tek başına çözmez.

Konteyner gecikme ücretinin hukuki dayanağı nedir?

Talep eden taraf önce sözleşme bağını ve bedel şartını göstermelidir. Booking confirmation, konşimento arka yüzü, servis sözleşmesi, hat tarifesi, acente duyurusu veya müşteriye özel free time teyidi olası dayanaklardır. İnternet sitesinde sonradan yayımlanan tarifenin, daha önce kurulmuş sözleşmeye hangi kayıtla dâhil edildiği ayrıca ispatlanır. Tarifenin sürümü, para birimi, konteyner tipi, ithalat/ihracat ayrımı ve artan günlük kademeler açık olmalıdır.

Bedel; konteynerin zamanında dönmesini teşvik eden sözleşmesel kullanım ücreti, götürü zarar kaydı veya ceza koşulu niteliği gösterebilir. Hukuki nitelendirme, adından çok işlevine ve sözleşme düzenine göre yapılır. Tacir borçlu bakımından TTK m.22, aşırı ceza koşulunun yalnız TBK m.182/3 uyarınca indirilmesini istemeye önemli bir sınır getirir. Buna rağmen şartın hiç kurulmadığı, belirsiz olduğu, emredici kurala aykırı bulunduğu, borcun alacaklının davranışıyla büyüdüğü veya hakkın dürüstlük kuralına aykırı kullanıldığı savunmaları ayrıca incelenir.

Acente kendi adına ücret talep edebilir mi?

Acente, hattın hesabına tahsilat yapabilir veya ayrı bir hizmetin alacaklısı olabilir. Faturayı acentenin düzenlemesi her zaman asli alacaklı olduğu anlamına gelmez. Acentelik yetkisi, faturadaki satıcı, sözleşme tarafı, ödeme hesabı ve olası alacak devri kontrol edilmelidir. Borçlu olmadığının tespiti veya iade talebinde doğru taraf seçimi bu ayrımdan etkilenir.

Ücretsiz süre hangi olayla başlar ve ne zaman durur?

“Free time” kanunda herkes için aynı gün sayısıyla belirlenmiş değildir. Hat tarifesi, servis sözleşmesi, liman ve yük türüne göre süre değişir. Başlangıç; gemiden tahliye, konteynerin terminalde kullanılabilir hâle gelmesi, ithalatçıya ihbar, teslim emri veya kapı çıkışı olarak tanımlanmış olabilir. Bitiş ise dolu konteynerin çıkışı, boş konteynerin kabul noktasına girişi veya sistemde ekipmanın “returned” statüsüne düşmesiyle bağlanabilir.

Hesap yapılırken takvim günü/iş günü ayrımı, hafta sonu ve resmî tatil, ilk/son gün, konteyner başına kademe, özel ekipman ve “merchant haulage” kaydı ayrı satırlara konmalıdır. Gümrük muayenesi, liman yoğunluğu, eksik teslim emri veya hattın boş iade noktası göstermemesi sürenin durduğu anlamına her zaman gelmez; ancak borcun doğumu, kusur, alacaklının temerrüdü ve dürüstlük denetiminde etkili olabilir.

Demuraj veya detention ücretini kim öder?

Konşimentoda shipper, consignee, notify party veya merchant tanımlarının geniş tutulması, her adı yazılan kişiyi kendiliğinden borçlu yapmaz. Rezervasyonu kimin verdiği, taşıma sözleşmesine kimin taraf olduğu, konşimentoyu kimin kabul ettiği, teslim emrini kimin kullandığı ve konteyneri kimin fiilen aldığı incelenir. FOB/CIF gibi satış terimleri satıcı ile alıcı arasındaki gider ve risk paylaşımını etkileyebilir; taşıyana karşı sözleşmesel borçluyu tek başına değiştirmez.

Freight forwarder müşterisi adına rezervasyon yapmışsa acente mi, sözleşmesel taşıyan mı veya doğrudan merchant mı olduğu belirlenmelidir. Forwarder’ın ücret ödemesi, müşteriye aynen rücu edebilmesi için tek başına yeterli olmayabilir; hizmet sözleşmesi, talimat, ödeme zorunluluğu ve zararı azaltma davranışı araştırılır. Hukuki sıfat ayrımı için liman ve lojistik uyuşmazlıkları çerçevesi de yararlı olabilir.

Sekiz günlük fatura itirazı nasıl yapılmalı?

TTK m.21/2’ye göre tacir, aldığı faturanın içeriğine sekiz gün içinde itiraz etmezse içeriği kabul etmiş sayılır. Bu hüküm, faturanın dayandığı sözleşmenin varlığını veya faturayı düzenleyenin tek taraflı olarak hiç kararlaştırılmamış bir borç yaratmasını kesin biçimde kabul ettirmez; ispat konumunu etkileyen bir karinedir. Bu nedenle sürenin kaçırılmış olması savunmayı gereksiz kılmaz, fakat dosyayı zorlaştırabilir.

İtirazda fatura numarası ve tebliğ tarihi, kabul edilmeyen gün aralığı, doğru free time kaydı, konteyner numarası, engelleyici olay ve istenen düzeltme yazılmalıdır. “Faturayı kabul etmiyoruz” cümlesi yerine satır bazlı hesap sunulması daha etkilidir. KEP, noter veya sözleşmede kabul edilen kanıtlanabilir elektronik kanal kullanılmalı; e-posta gönderim kaydı ve ekleri saklanmalıdır. Teknik delil planı için e-fatura itirazı ve KEP delilleri rehberinden yararlanılabilir.

Hangi itiraz sebepleri sonucu değiştirebilir?

Başarılı itiraz tek bir kalıp metne değil, olayın kayıtlarına dayanır. Sık görülen savunmalar şunlardır:

• Tarifenin sözleşmeye dâhil edilmemesi veya yanlış sürüm uygulanması;
• Müşteriye yazılı tanınan özel free time’ın hesaba katılmaması;
• Başlangıç veya iade tarihinin terminal kayıtlarına aykırı alınması;
• Hattın teslim emrini, orijinal belge işlemini veya iade lokasyonunu zamanında sağlamaması;
• Boş iade terminalinin kapasite/randevu vermemesi ve makul alternatif sunulmaması;
• Aynı dönem için mükerrer demuraj, detention veya ardiye tahakkuku;
• Yanlış konteyner tipi, kademe, para birimi veya KDV uygulaması;
• Borçlu olmayan grup şirketi, alıcı, gönderici ya da forwarder’a fatura kesilmesi;
• Alacaklının zararı büyüten davranışı ve borçlunun makul azaltma çabası;
• Ödeme karşılığı verilen ihtirazi kayıt veya sulh metninin kapsamı.

Gümrük blokajı kamu makamı işlemi olsa da ücretin otomatik silineceği söylenemez. Blokajın nedeni, belgeyi kimin eksik verdiği, taşıyanın kontrolünde kalan işlem, tarifenin force majeure hükmü ve konteynerin başka çözümle boşaltılıp boşaltılamayacağı incelenir.

Demuraj/detention dosyası için belge matrisi

Excel özeti yararlı olsa da ham terminal verisinin yerini tutmaz. Event kodları açıklanmalı, yerel saat ile sistem saati karıştırılmamalı ve aynı konteynerin başka rezervasyon kaydıyla eşleşmediği doğrulanmalıdır.

Dava süresi, görevli mahkeme ve arabuluculuk

Demuraj/detention talebinin zamanaşımı; ücretin taşıma sözleşmesinden mi, ekipman kullanımından mı, acentelik veya başka bir sözleşmeden mi doğduğuna göre değişebilir. Deniz taşımasına ilişkin özel hak düşürücü sürelerin uygulanıp uygulanmadığı ayrıca tartışılır. Bu nedenle faturaya itirazdaki sekiz gün, dava açma süresiyle karıştırılmamalı; sözleşme niteliği belirlenmeden genel bir yıl sayısına güvenilmemelidir.

Talep TTK’da düzenlenen deniz taşıması veya navlun ilişkisinden doğuyorsa TTK m.4 uyarınca ticari dava söz konusu olur ve görev kural olarak asliye ticaret mahkemesindedir. Bağımsız terminal/ardiye hizmeti ya da tüketici ilişkisi varsa görev, taraflara ve talebin hukuki dayanağına göre ayrıca belirlenmelidir. Yer itibarıyla yetki; genel ve özel usul kuralları, geçerli yetki sözleşmesi ile konşimentodaki yabancı mahkeme veya tahkim kaydının taraf ve uyuşmazlık kapsamı birlikte incelenerek saptanır. Para alacağı, iade veya menfi tespit talebi için TTK m.5/A kapsamındaki dava şartı arabuluculuk gündeme gelebilir. Genel süreç için ticari alacak davası ve arabuluculuk içeriği okunabilir.

Yükün veya konteynerin bırakılması için tedbir alınabilir mi?

Hat ya da acente, tartışmalı ücret ödenmeden teslim emri vermiyor veya başka yükleri blokeliyorsa öncelikle hapis hakkı, sözleşmesel lien kaydı, alacağın muacceliyeti ve tutulan eşya ile borç arasındaki bağlantı incelenir. Bozulabilir yük, üretim hattının durması veya günlük tahakkukun büyümesi aciliyeti güçlendirebilir. HMK m.389 kapsamında ihtiyati tedbir için haklılıkta yaklaşık ispat, gecikme tehlikesi, ölçülülük ve çoğu kez teminat gerekir.

Mahkeme ücretin tümünü peşinen çözüme kavuşturmak yerine, uygun teminat karşılığında belgenin/yükün bırakılmasına yönelik ölçülü bir koruma düşünebilir; sonuç dosyaya bağlıdır. Ödeme zorunlu kalıyorsa ihtirazi kayıt, hakkın saklı tutulması ve sonradan iade talebinin dayanağı yazılılaştırılır. Ancak tek taraflı ihtirazi kayıt, imzalanan açık sulh veya ibra hükmünü her durumda etkisiz kılmaz.

Üç uygulama senaryosu

Senaryo 1: Gümrük muayenesi ücretsiz süreyi aşıyor

Konteyner tahliye sonrası kırmızı hatta alınır ve on iki gün açılamaz. Hat tarifesi takvim günü esaslıdır; ithalatçı muayene evrakını aynı gün tamamlamıştır. İtiraz yalnız “bizden kaynaklanmadı” demekle bırakılmaz: blokaj yazısı, muayene randevusu, serbest bırakma saati ve tarifenin kamu makamı olayına ilişkin klozu sunulur. Ücretin doğumu ile zararın kimin alanında büyüdüğü ayrı tartışılır.

Senaryo 2: Boş iade terminali konteyneri kabul etmiyor

Alıcı konteyneri süresinde boşaltır; hattın gösterdiği depo üç gün randevu vermez ve alternatif lokasyon bildirilmez. Detention faturası gelir. Portal ret ekranları, günlük e-postalar, şoför giriş kayıtları ve alternatif talebi, alacaklının kabulü engelleyip engellemediğini gösterir. Boşaltma tarihi tek başına değil, geçerli iade denemesinin zamanı esas tartışmadır.

Senaryo 3: Forwarder’ın müşteriye yüksek tarife yansıtması

Forwarder hatta daha düşük sözleşmeli ücret öder, müşteriye genel tarifenin tamamını fatura eder. Hizmet sözleşmesi forwarder’a sabit gecikme bedeli veya masraf üzerine marj hakkı veriyor mu incelenir. Sadece hat faturasına atıf varsa gerçek ödeme, tarife, müşteri free time teyidi ve forwarder’ın hukuki sıfatı karşılaştırılır.

İtiraz gücünü azaltan 10 hata

1. Demuraj, detention, ardiye ve gemi sürastaryasını aynı kavram gibi kullanmak.
2. Faturaya sekiz gün içinde gerekçeli ve ispatlanabilir itiraz göndermemek.
3. Rezervasyon tarihindeki tarife yerine bugünkü internet tarifesini esas almak.
4. Free time başlangıcını tahliye, bildirim ve erişilebilirlik kayıtlarıyla doğrulamamak.
5. Boş iade terminalinin ret/randevu ekranlarını anında kaydetmemek.
6. Gümrük gecikmesini otomatik sorumsuzluk sanıp sözleşme klozunu incelememek.
7. Borçlu sıfatını kontrol etmeden grup şirketi adına ödeme yapmak.
8. Ödemede ihtirazi kayıt veya hak saklı tutma metni oluşturmamak.
9. TTK m.22 nedeniyle tacir ceza koşulu tartışmasının özel sınırını gözden kaçırmak.
10. Yetki/tahkim kaydı ve zamanaşımı belirlenmeden yalnız fatura müzakeresine güvenmek.

Karar sonrası istinaf ve tahkim boyutu

Asliye ticaret mahkemesi kararına karşı istinaf ve gerekiyorsa temyiz, karar tarihindeki güncel parasal sınırlara ve tebliğden başlayan usul süresine bağlıdır; değişken sınırlar burada sabitlenmemiştir. Geçerli tahkim şartı varsa mahkeme yerine hakem yargılaması, geçici koruma ve hakem kararının iptali/tenfizi gündeme gelir. Yabancı hatla yapılan sulh veya mahkeme kararının Türkiye’de icrası ayrıca incelenir.

Demuraj ve detention hakkında sık sorulan sorular

1. Demuraj faturası ödenmezse yük tutulabilir mi?

Her olayda değil. Kanuni veya sözleşmesel hapis/lien hakkının varlığı, borcun muacceliyeti ve tutulan yükle bağlantı incelenir; acil durumda tedbir seçeneği değerlendirilebilir.

2. Gümrükte bekleme olursa ücret tamamen silinir mi?

Otomatik olarak hayır. Tarife ve sözleşme, beklemenin nedeni, tarafların davranışı ve süreyi azaltma imkânı birlikte değerlendirilir.

3. Sekiz günlük fatura itirazı kaçtıysa borç kesinleşir mi?

Fatura içeriği lehine karine güçlenir; fakat hiç kurulmamış sözleşme veya hukuki dayanak sorunu her zaman ortadan kalkmaz. Mevcut delille gecikmeden yanıt verilmelidir.

4. E-posta ile itiraz yeterli midir?

Sözleşmedeki bildirim usulü ve e-postanın ulaştığının ispatı önemlidir. KEP veya teslimi kanıtlayan kanal daha güvenli olabilir; ekler ve üst veri saklanır.

5. Free time hafta sonlarında işler mi?

Tarifenin takvim günü/iş günü tanımına bağlıdır. Genel ve değişmez bir hafta sonu istisnası yoktur; sefer tarihindeki şart kontrol edilir.

6. Ardiye ile demuraj aynı anda istenebilir mi?

Farklı hizmet ve alacaklılara dayanıyorsa yan yana doğabilir. Aynı kullanımın mükerrer ücretlendirilip ücretlendirilmediği tarife ve faturadan denetlenir.

7. İthalatçı konşimento tarafı değilse ücret öder mi?

Teslim emrini kullanma, sözleşmeye katılma, merchant klozu ve fiilî teslim ilişkisi incelenir. Belgede adının geçmesi tek başına kesin cevap değildir.

8. Tacir fahiş detention bedelini indirtebilir mi?

TTK m.22, tacir borçlunun sırf aşırılık nedeniyle TBK m.182/3 indirimini istemesini sınırlar. Şartın geçerliliği, kapsamı ve dürüstlük denetimi yine ayrı konulardır.

9. Konteyner hasarlı olduğu için iade alınmadıysa ne yapılır?

Hasarın teslimdeki durumu, EIR, iade denemesi ve onarım talimatı belgelenir. Hasarın kimin hâkimiyetinde doğduğu ile detention hesabı birlikte çözülür.

10. Ödenmiş ücret geri istenebilir mi?

Ödemenin ihtirazi kayıtla yapılıp yapılmadığı, borcun dayanağı, sulh/ibra ve zamanaşımı değerlendirilir. Dayanaksız kısım için iade talebi mümkün olabilir.

11. Hat tarifeyi sonradan değiştirebilir mi?

Sözleşmedeki değişiklik mekanizması, bildirim, yürürlük tarihi ve hangi sefer/tahliye tarihinin esas olduğu kontrol edilir. Sonraki tarife geçmiş olaya kendiliğinden uygulanmaz.

İtirazdan önce hazırlanacak dosya

Konşimento ve booking, özel free time teyidi, olay tarihindeki tarife, terminal hareket listesi, gümrük blokajı, teslim emri, boş iade denemeleri, fatura ve itiraz/ödeme yazışmaları toplanmalıdır. Türkiye’nin her yerinden çevrim içi inceleme yapılabilir; amaç doğru gün hesabı ve hukuki dayanağı test etmektir, borcun silineceğine ilişkin garanti verilmez.

Resmî kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi (m.4, m.5, m.5/A, m.21, m.22 ve deniz taşıması hükümleri)
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
• 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi

Son kontrol tarihi: 19.09.2026

Yazar: Av. Emirhan Keskin

Bu içerik genel bilgidir. Tarife, konşimento, terminal verisi ve taraf sıfatları görülmeden belirli ücretin geçerli veya geçersiz olduğu sonucu çıkarılamaz.