Davaya Ferî Müdahil Olmak Kişiyi Taraf Yapar mı?

Davaya ferî müdahil olmak, kişiyi asıl davanın davacısı veya davalısı haline getirmez. HMK 66, üçüncü kişinin davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan tarafa yardımcı olmak üzere katılmasını düzenler. Başvuru tahkikat sona erinceye kadar yapılabilir. Müdahil davayı geldiği aşamadan itibaren izler; yanında katıldığı tarafın işlem ve açıklamalarına aykırı usul işlemleri yapamaz.

Sadece davayla ilgilenmek yeterli değildir

Üçüncü kişinin taraflardan biriyle arkadaş veya akraba olması, tek başına hukuki yararı göstermeyebilir. Kararın kişinin hukuki ilişkisini hangi yönden etkileyebileceği açıklanmalıdır. Örneğin sonuç nedeniyle ileride kendisine rücu edilmesi ihtimali somut bir bağlantı oluşturabilir. Ancak her ihtimal dosyadaki ilişki ve belgelere göre değerlendirilir; salt duygusal destek yeterli sayılmamalıdır.

Katılmak isteyen kişi kendi lehine ayrı bir eda hükmü istiyorsa talebinin niteliği farklılaşır. Ferî müdahalede amaç, mevcut tarafın davayı kazanmasına yardımcı olmaktır. Dava konusu hakkı bizzat kendisi için isteyen üçüncü kişinin başvurusu başka bir usule dayanabilir. Bu nedenle dilekçenin yalnız başlığına değil, gerçekten hangi sonucun istendiğine bakılır.

Başvuru süresi dava bitimine kadar mı?

Kanun ferî müdahalede tahkikatın sona ermesini esas alır. Bu aşama ile hükmün verilmesi veya kesinleşmesi aynı tarih olmayabilir. “Karar daha çıkmadı” düşüncesiyle başvurunun her zaman yapılabileceği varsayılmamalıdır. Duruşma tutanaklarından tahkikatın kapatılıp kapatılmadığı kontrol edilmelidir. Katılma ihtiyacı öğrenildiğinde dosyanın mevcut aşaması gecikmeden belirlenir.

HMK 67 uyarınca dilekçede yanında katılmak istenen taraf, müdahale sebebi ve dayanakları gösterilir. Sözleşme, garanti ilişkisi veya olası geri istemeyi açıklayan kayıtlar uygun biçimde sunulur. Mahkeme dilekçeyi taraflara tebliğ eder; gerekirse onları ve başvuranı dinlemek üzere çağırır. Çağrılanlar gelmese de talep hakkında karar verilebilir.

Katılma kabul edilince dosya baştan mı görülür?

Hayır. Müdahil davayı bulunduğu noktadan itibaren takip eder. Önceki aşamaların yalnız müdahil yeni geldi diye bütünüyle tekrarlanacağı söylenemez. Bu nedenle mevcut dilekçeler, toplanan deliller ve verilmiş ara kararlar okunmalıdır. Önceki usul işlemlerinin sonuçları görülmeden yeni bir savunma planı hazırlamak dosyanın gerçek durumunu gözden kaçırabilir.

Müdahil, desteklediği tarafın yararına iddia veya savunma araçları ileri sürebilir. Fakat tarafın işlemlerine ve açıklamalarına aykırı davranamaz. Yanında katıldığı kişinin kabul ettiği bir olay veya yaptığı işlemle çelişen açıklamanın etkisi bu sınırla değerlendirilir. Ferî müdahale, asıl tarafı devre dışı bırakarak davanın kontrolünü üçüncü kişiye vermez.

Hüküm kimin hakkında kurulur?

HMK 69 uyarınca asıl davada hüküm taraflar hakkında verilir. Müdahilin destek vermesi, o dosyada kendiliğinden onun lehine veya aleyhine ayrı bir alacak hükmü kurulacağı anlamına gelmez. Buna karşılık müdahalenin sonraki rücu ilişkisine etkisi bulunabilir. “Taraf değilim, karar beni hiçbir yönden ilgilendirmez” sonucu da doğru değildir.

Sonraki rücu ilişkisinde asıl uyuşmazlıkta yanlış karar verildiği savunması kural olarak dinlenilmez. Kanun, geç ihbar nedeniyle geç katılma, desteklenen tarafın savunma imkânlarını engellemesi veya bilinmeyen imkânların ağır kusurla kullanılamaması gibi istisnaları düzenler. Bu sebepler varsa soyut iddia yerine hangi işlemin hangi savunmayı engellediği gösterilmelidir.

İhbar ile müdahale aynı işlem mi?

davanın üçüncü kişiye ihbarı kişinin davadan haberdar edilmesini sağlar; ferî müdahale ise davaya katılma isteğidir. İhbar belgesinin gelmesi, kişinin otomatik olarak bütün usul işlemlerine katıldığı anlamına gelmez. Dosyanın sonucu, katılma gereksinimi ve başvuru aşaması ayrıca incelenir. Başkasının ihbarını beklemek her durumda zorunlu değildir.

Örneğin teslim zincirindeki üçüncü işletme, alıcının satıcıya açtığı davanın kendi sorumluluğunu etkileyebileceğini düşünüyorsa hukuki yararını belgelerle açıklayabilir. geç sunulan deliller bakımından dosyanın mevcut aşaması korunur. Müdahale dilekçesine ilişkiyi gösteren belgelerin eklenmesi ve mahkeme kararının izlenmesi gerekir. Katılma, desteklenen tarafın davayı kazanacağını veya sonraki rücu isteminin reddedileceğini garanti etmez. Özellikle geç ihbar iddiasında, bildirimin ne zaman geldiği ve o tarihte hangi delil aşamasının tamamlandığı ayrıca belgelenmelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.66–69; ferî müdahalenin zamanı, usulü, sınırı ve etkisi.