Yazar ve hukuk bürosu hakkında
Avukat Emirhan Keskin
Türkiye’deki hukuki süreçlere ilişkin içerikler hazırlar ve Mersin’den hukuki hizmet sunar. Yayınlar güncel resmî kaynaklar üzerinden denetlenir.
Hukuki bilgilendirme
Bu yayın, belirtilen kontrol tarihi itibarıyla Türk hukuku hakkında genel bilgi verir. Avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz; belge, süre, görev, yetki ve güncel mevzuat somut dosyada ayrıca incelenir.
İletişime geçinKısa cevap: Mahkemenin çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin ilamı veya tedbir kararı varsa ve karar gönüllü olarak uygulanmıyorsa, hak sahibi ebeveyn Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğüne başvurabilir. Müdürlük bulunmayan yerlerde Bakanlıkça belirlenen hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü görev yapar. Güncel sistem çocuğun görüşme merkezinde, uzman eşliğinde ve üstün yararı gözetilerek teslimini amaçlar.
Önce kararın içeriğini okuyun
“Çocuğumu göstermiyor” şikâyeti tek başına uygulama için yeterli değildir. Gün, saat, tatil dönemi, teslim yeri veya çocuğun alınma ve iade koşulları mahkeme kararında nasıl düzenlenmişse bunun esas alınması gerekir. Karar bulunmuyorsa aile mahkemesinden kişisel ilişki kurulmasını veya boşanma ya da velayet davası devam ederken geçici ilişki düzenlenmesini istemek gerekir. Başka şehirde yaşayan ebeveyn için ulaşım ve okul takvimi gibi somut hususlar mahkemeye açıklanmalıdır.
Gönüllü uygulama gerçekleşmezse
Başvuruya karar örneği, kimlik bilgileri, çocuğun ve yükümlü ebeveynin bilinen adresi ile iletişim bilgileri eklenir. Müdürlük önce yükümlüyle iletişim kurup rızaya dayalı teslimi sağlamaya çalışır; sonuç alınmazsa kanundaki usule göre teslim emri ve belirlenen görüşme merkezi üzerinden işlem yürütülür. Kararın farklı tarihlerde tekrar tekrar ihlal edilmesi, her bir olayı tarih ve mesajlarıyla belgelemeyi gerektirir. Çocuk görüşme merkezine ilişkin güncel usul, klasik icra dairesi yolundan farklıdır; eski anlatımlarla hareket ederek yanlış birime başvurmayın.
Hangi kayıtlar işe yarar?
Kararın kesinleşme veya tedbir niteliği, randevu yazışmaları, karşı tarafın “getirmeyeceğim” mesajları, gidilen yerde tutulmuş tutanak ve müdürlüğün işlem belgeleri önemlidir. Görüşmenin gerçekleşmemesinin nedeni, çocuğun sağlık durumu veya başka haklı bir engel olarak ileri sürülüyorsa bunu gösteren sağlık ve okul belgeleri de incelenir. Çocuk üzerinde baskı kurulması yerine iddianın kurumsal tutanakla tespiti hem güvenilir hem de çocuğu koruyan yöntemdir.
Karar yetersiz veya koşullar değişmişse
Mesafe, vardiyalı çalışma, çocuğun okul düzeni veya sağlık ihtiyacı nedeniyle mevcut takvim işlemiyorsa aile mahkemesinden kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi istenebilir. Sistematik engelleme ayrıca velayetin değiştirilmesi değerlendirmesinde bir olgu olabilir; tek bir aksama otomatik olarak velayeti değiştirmez. Çocuğun güvenliğine dair ciddi bir risk varsa müdürlük ve mahkeme önünde bu risk somut bilgiyle derhal dile getirilmelidir.
Pratik sıra
- Güncel mahkeme kararını ve uygulanacak günü doğrulayın.
- İhlalin tarihini, yazışmasını ve varsa tanığını kaydedin.
- Çocuğun bulunduğu yerdeki yetkili adli destek birimine karar ve belgelerle başvurun.
- Kararın ihtiyaçlara uymaması hâlinde aile mahkemesinde değişiklik talebini ayrıca değerlendirin.
Konunun hukuki zemini için velayetin değiştirilmesi ve çocuğun görüşünün değerlendirilmesi yazılarımıza da bakabilirsiniz. Türkiye'nin farklı illerindeki dosyalarda kararın uygulanacağı yerin ve çocuğun durumunun ayrı ayrı incelenmesi gerekir.
Örnek olay: Görüşme günü kapı açılmıyorsa
Kararda cumartesi günü saat 10.00’da görüşme yazdığını varsayalım. Hak sahibi zamanında gider, fakat çocuk başka yere götürülmüştür. Kapı önünde tartışma çıkarmak, komşulara veya çocuğa baskı uygulamak yerine gelinen saati, önceden yapılan bildirimleri ve verilen yanıtları saklamak gerekir. Bir sonraki adım, karar ve bu kayıtlarla müdürlüğe başvurmaktır. Müdürlük çocuğa uygun görüşme takvimini yargı kararına göre uygular. Geçmişte gerçekleşmeyen her görüşmenin daha sonra aynı gün ve saatte kendiliğinden telafi edildiği varsayılmamalıdır; mevcut karar ve müdürlük işlemi önemlidir.
Karar olmadan görüşme engellenirse
Bir taraf çocuğu diğerinden uzak tutuyor fakat henüz kişisel ilişki hakkında ilam veya tedbir kararı yoksa önce mahkemeden uygulanabilir karar istenir. Dava dilekçesinde yalnızca “çocuğumu göreyim” demek yerine hafta sonu, okul tatili, telefon veya görüntülü konuşma, teslim ve iade saatleri hakkında uygulanabilir bir program önerilmesi yararlıdır. Çocuğun yaşı, okul saatleri, özel ihtiyaçları, ebeveynlerin illeri ve güvenli görüşme ihtimali gerekçelendirilir. Mahkeme bu öneriyle bağlı değildir; çocuğun yararına uygun bir düzenleme yapar. Koruma tedbiri varsa iletişimin biçimi ayrıca ele alınır.
Yaygın iki yanılgı
Birinci yanılgı, “Nafaka ödemiyor, o hâlde çocuğu göstermeyebilirim” düşüncesidir. Nafaka borcu ile kişisel ilişki hakkı farklı hukuki alanlardır; çocuğun ebeveyniyle ilişkisinin kesilmesi bir tahsil aracı olarak kullanılamaz. İkinci yanılgı, müdürlüğün velayet kararını değiştirebileceği beklentisidir. Müdürlük mahkeme kararını uygular; velayet veya kişisel ilişki takvimindeki kalıcı değişiklik mahkeme kararı gerektirir. Çocuk görüşmeye ciddi biçimde direniyorsa bu olgu yok sayılmamalı, uzman ve mahkeme önünde nedenleri araştırılmalıdır.
Sık sorulan soru: Başka şehirden başvurabilir miyim?
Başvuru yeri ve fiilî uygulama, çocuğun bulunduğu yer, karar ve müdürlüklerin yetki düzenine göre belirlenir. Farklı şehirdeki ebeveyn için seyahat tarihini, okul tatilini ve çocukla görüşme merkezinin imkânlarını önceden bildirmek işlemi kolaylaştırır. Mahkeme kararında uygulanamayacak bir saat yazıyorsa bunu yalnızca tarafların mesajlaşmasıyla kalıcı değiştirmek yerine usulüne uygun değişiklik talebi düşünülmelidir.
Merak edilen iki nokta
Çocuk hasta olduğu için bir görüşme yapılamazsa ne olur?
Sağlık durumunun gerçekten görüşmeyi engelleyip engellemediği, doktor kaydı ve çocuğun ihtiyacına göre incelenir. Bir kerelik haklı engel ile sistematik olarak görüşmeyi boşa çıkarma aynı değildir. Ebeveynler alternatif uygun zamanı iyi niyetle görüşebilir; kalıcı takvim değişikliği için mahkeme kararı gerekir.
Görüntülü görüşme de karar kapsamında olabilir mi?
Mahkeme kararı telefon veya görüntülü iletişim içeriyorsa o düzenlemeye uyulur. Kararda böyle bir hüküm yoksa görüşmenin çocuğun yararına nasıl düzenleneceği mahkemeden istenebilir. Ebeveynin tek taraflı belirlediği süre, karardaki yüz yüze görüşmenin yerine kendiliğinden geçmez.
Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)