Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Nasıl Yapılır? 30 Gün Süre, 2026 Harcı ve Şartlar

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, yani çoğu zaman kesin kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır. 2026 yılı bireysel başvuru harcı 6.024,10 TL’dir. Başvuru, Anayasa Mahkemesi’nin resmî bireysel başvuru formu kullanılarak doğrudan Mahkemeye, herhangi bir adliyedeki mahkeme aracılığıyla, yurt dışında ise Türk temsilcilikleri aracılığıyla yapılır. Avukatlar 1 Ekim 2025’ten beri başvuruyu UYAP Avukat Portal üzerinden elektronik olarak da yapabilmektedir.

Bireysel başvuru, Anayasa’nın 148. maddesi ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45 ila 51. maddeleriyle düzenlenmiştir. Bu yazıda kimlerin başvurabileceğini, hangi hak ihlallerinin bireysel başvuruya konu olabileceğini, başvuru formunun nasıl doldurulacağını, en sık yapılan hataları ve karar sonrasında neler olacağını adım adım anlatıyoruz.

Bireysel başvuru nedir?

Bireysel başvuru, Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokoller kapsamına giren herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden kişinin Anayasa Mahkemesine başvurmasıdır. Bu yol, olağan kanun yollarından sonra başvurulan, ikincil nitelikte bir koruma mekanizmasıdır.

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuruda bir üst derece mahkemesi gibi çalışmaz. Mahkeme, delilleri yeniden değerlendirmez veya davanın esasını yeniden yargılamaz. İnceleme, yalnızca bir temel hakkın ihlal edilip edilmediğiyle sınırlıdır. Bu nedenle “mahkeme yanlış karar verdi” şeklindeki bir itiraz tek başına yeterli değildir; kararın hangi anayasal hakkı nasıl ihlal ettiği açıkça gösterilmelidir.

Hangi hakların ihlali için bireysel başvuru yapılır?

Uygulamada en çok başvuruya konu olan haklar şunlardır: adil yargılanma hakkı (makul sürede yargılanma, gerekçeli karar hakkı, silahların eşitliği, mahkemeye erişim), kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı (haksız tutuklama ve uzun tutukluluk), mülkiyet hakkı, özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı, ifade ve basın özgürlüğü, yaşam hakkı ve kötü muamele yasağı.

Ancak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamı dışında kalan haklar bireysel başvuruya konu olamaz. Örneğin sosyal haklar, ekonomik haklar veya yalnızca Anayasa’da düzenlenmiş olup Sözleşme’de karşılığı bulunmayan bazı haklar için başvuru kabul edilmez. Ayrıca yasama işlemlerine, düzenleyici idari işlemlere ve Anayasa Mahkemesinin kendi kararlarına karşı doğrudan bireysel başvuru yapılamaz.

Kimler bireysel başvuru yapabilir?

Kamu gücünün eylem, işlem veya ihmali nedeniyle güncel ve kişisel olarak doğrudan bir hakkı etkilenen herkes başvurabilir. Türk vatandaşlarının yanında yabancılar da başvuru yapabilir; ancak yalnızca Türk vatandaşlarına tanınmış haklar bakımından yabancıların başvurusu kabul edilmez. Özel hukuk tüzel kişileri, yalnızca kendi tüzel kişiliklerine ait hakları ihlal edilmişse başvuru yapabilir.

Kamu tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz. Başkasının hakkı için veya genel olarak bir kanunun Anayasa’ya aykırı olduğu iddiasıyla da başvuru yapılamaz. Ölen bir kişinin hakları bakımından ise mirasçıların başvuru hakkı, ihlalin niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.

Bireysel başvuru şartları

1. Başvuru yollarının tüketilmesi

İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem veya ihmal için kanunda öngörülen idari ve yargısal başvuru yollarının tamamı tüketilmiş olmalıdır. Örneğin hukuk davasında istinaf ve temyiz aşamaları tamamlanmadan bireysel başvuru yapılırsa, başvuru başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunur. Karar düzeltme veya yargılamanın yenilenmesi gibi olağanüstü yollar ise kural olarak tüketilmesi gereken yollar arasında sayılmaz.

2. Otuz günlük süre

Bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. Süre, kesin kararın başvurucuya veya vekiline tebliğ edildiği ya da öğrenildiği tarihten başlar. Anayasa Mahkemesi adli tatile tabi olmadığından, adli tatil bu süreyi durdurmaz. Haklı bir mazeret nedeniyle süre kaçırılmışsa, mazeretin ortadan kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde mazeret belgeleriyle birlikte başvuru yapılabilir.

3. Güncel ve kişisel hak ihlali

Başvurucu, ihlalden bizzat ve doğrudan etkilenmiş olmalıdır. Varsayımsal bir ihlal veya ileride gerçekleşebilecek bir zarar iddiası başvuru için yeterli değildir. Başvuru formunda başvurucunun hangi işlem nedeniyle ve hangi tarihte zarar gördüğü somut olarak açıklanmalıdır.

4. Anayasal önem ve önemli zarar

6216 sayılı Kanun’un 48. maddesine göre Anayasa Mahkemesi, anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının belirlenmesi bakımından önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı başvuruları kabul edilemez bulabilir. Açıkça dayanaktan yoksun başvurular da aynı şekilde reddedilir. Bu nedenle başvuruda ihlalin ağırlığı ve somut sonuçları açıkça anlatılmalıdır.

Bireysel başvuru harcı 2026 ne kadar?

2026 yılında Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru harcı 6.024,10 TL’dir. Harç, vergi dairelerine veya anlaşmalı bankalara yatırılabilir; UYAP Avukat Portal üzerinden yapılan elektronik başvurularda ise kredi kartı veya banka kartıyla ödenebilir. Harcın ödendiğini gösteren belge başvuru formuna eklenmelidir. Vekil aracılığıyla yapılan başvurularda ayrıca vekaletname eklenir.

Harç tutarı yeniden değerleme oranıyla her yıl artırılır. 2027 yılında harç tutarının, yüzde 27,83 oranındaki yeniden değerleme oranı esas alınarak belirlenmesi beklenmektedir. Harcı ödeyecek mali gücü bulunmayan başvurucu, başvuru formunda adli yardım talep edebilir. Bu talebe gelir durumunu gösteren belgeler eklenmelidir.

Bireysel başvuru formu nasıl doldurulur?

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü uyarınca başvuruda resmî bireysel başvuru formunun kullanılması zorunludur. Form Anayasa Mahkemesi’nin internet sitesinden indirilebilir. Form dışında yazılmış dilekçeler kabul edilmez veya eksiklik nedeniyle süre verilir. Formda başvurucunun ve varsa vekilinin bilgileri, olaylar, ihlal iddiaları, tüketilen başvuru yolları, tarih bilgileri ve talepler yer almalıdır.

Olaylar kronolojik sırayla ve kısa paragraflarla anlatılmalıdır. Her ihlal iddiası için hangi anayasal hakkın ihlal edildiği ayrı başlıkta belirtilmeli ve bu iddianın derece mahkemeleri önünde de ileri sürüldüğü gösterilmelidir. Derece mahkemelerinde hiç dile getirilmemiş bir şikâyetin doğrudan Anayasa Mahkemesine taşınması, başvuru yollarının tüketilmemesi sonucunu doğurabilir.

Forma eklenecek belgeler şunlardır: ihlale neden olan kesin karar, ilk derece ve istinaf kararlarının örnekleri, tebliğ belgesi veya kararın öğrenildiği tarihi gösteren belge, harç makbuzu veya adli yardım talebi, kimlik fotokopisi ve vekâletname. Eksik belge bulunması hâlinde Mahkeme on beş günü geçmemek üzere süre verir ve bu süre içinde eksiklik giderilmezse başvuru reddedilir.

UYAP üzerinden elektronik başvuru

1 Ekim 2025 tarihinden itibaren avukatlar, e-imza ile UYAP Avukat Portal’a girerek “Dava Açılış İşlemleri” menüsündeki “AYM Bireysel Başvuru” ekranından elektronik başvuru yapabilmektedir. Bu yöntemde olaylar, ihlal iddiaları ve deliller sisteme adım adım girilir; harç da sistem üzerinden otomatik hesaplanarak ödenir. Başvurunun durumu e-Devlet ve UYAP üzerinden takip edilebilir.

Vatandaşlar ise avukatsız olarak başvurularını fiziki olarak yapar. Başvuru formu doldurulup ekleriyle birlikte herhangi bir adliyedeki mahkeme kalemine verilebilir. Mahkeme başvuruyu kayda alarak Anayasa Mahkemesine gönderir. Başvurunun kalem tarafından kayda alındığı tarih, süre hesabında başvuru tarihi olarak kabul edilir.

Tedbir talebi: acil durumlar

Başvurucunun yaşamına veya maddi ya da manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike bulunduğunda, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 73. maddesi uyarınca tedbir kararı verilmesi istenebilir. Örneğin sağlık durumu ağır olan bir tutuklu veya sınır dışı edilmek üzere olan bir yabancı için tedbir talebi gündeme gelir. Tedbir talebinin formda açıkça belirtilmesi ve tehlikeyi gösteren belgelerin eklenmesi gerekir.

Tedbir kararı verilmedikçe başvuru, kesinleşmiş yargı kararlarının veya idari işlemlerin uygulanmasını durdurmaz. Yani bireysel başvuru yapılmış olması, kesinleşmiş bir hapis cezasının infazını veya bir tahliye kararının yerine getirilmesini kendiliğinden engellemez.

Bireysel başvuru sonucunda ne olur?

Başvuru önce komisyonlarda kabul edilebilirlik yönünden incelenir. Kabul edilebilir bulunan başvurular bölümler tarafından esastan karara bağlanır. Mahkeme hak ihlali tespit ederse, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmeder. Bu çerçevede yeniden yargılama yapılmasına, başvurucu lehine tazminata veya genel mahkemelerde dava açılması yolunun gösterilmesine karar verilebilir.

İhlal bir mahkeme kararından kaynaklanıyorsa dosya yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir. Mahkeme, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde yeniden karar vermekle yükümlüdür. Anayasa Mahkemesi kararları kesin olup yasama, yürütme ve yargı organlarını bağlar.

Bireysel başvuru reddedilirse: AİHM yolu

Anayasa Mahkemesi’nin ret kararından sonra, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurmak mümkündür. AİHM başvuru süresi, iç hukuktaki nihai kararın tarihinden itibaren dört aydır. Türkiye bakımından AİHM, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruyu kural olarak tüketilmesi gereken etkili bir iç hukuk yolu olarak kabul ettiğinden, AİHM’e gitmeden önce bireysel başvurunun yapılmış olması gerekir.

Hakkın açıkça kötüye kullanıldığı başvurularda ise Anayasa Mahkemesi başvuruyu reddederek başvurucuya yargılama giderleri dışında disiplin para cezası verebilir. Bu nedenle gerçek bir hak ihlali iddiası içermeyen, yalnızca süre kazanmak amacıyla yapılan başvurulardan kaçınılmalıdır.

Uzun yargılama şikâyetlerinde Tazminat Komisyonu

Davanın makul sürede sonuçlanmadığı yönündeki şikâyetler için öncelikle Adalet Bakanlığı bünyesindeki Tazminat Komisyonu’na başvurulması gerekir. Komisyon, 6384 sayılı Kanun ile kurulmuştur ve sonradan yapılan değişikliklerle uzun yargılama ile kararların geç icra edilmesi gibi şikâyetleri de inceleme yetkisi kazanmıştır. Komisyonun kararına karşı bölge idare mahkemesine itiraz edilebilir.

Bu yol tüketilmeden doğrudan Anayasa Mahkemesine yapılan uzun yargılama şikâyetleri kabul edilemez bulunabilir. Bu nedenle yalnızca yargılamanın uzunluğundan yakınan kişinin, önce Komisyon sürecini tamamlaması gerekir. Davada uzunluğun yanında başka hak ihlalleri de varsa, bu ihlaller için ayrıca değerlendirme yapılır.

Başvurudan önce hazırlanması gerekenler

Başvurudan önce dosyadaki tüm kararların onaylı örnekleri ve tebliğ mazbatası temin edilmelidir. Kararın hangi tarihte tebliğ edildiği, sürenin hesaplanması bakımından en önemli bilgidir. Elektronik tebligatlarda tebliğ, bildirimin muhatabın adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır.

Ardından derece mahkemelerine sunulan dilekçelerde hangi itirazların ileri sürüldüğü listelenmelidir. Başvuruda yer alacak her şikâyetin daha önce dile getirildiğini göstermek için ilgili dilekçe sayfaları başvuruya eklenebilir. Son olarak harç makbuzu, kimlik fotokopisi ve gerekiyorsa vekâletname hazırlanarak başvuru formu imzalanır.

En sık yapılan hatalar

İlk hata, otuz günlük sürenin karar tarihinden değil tebliğ tarihinden başladığının bilinmemesi ya da adli tatilin süreyi durduracağının sanılmasıdır. İkinci hata, temyiz aşaması tamamlanmadan başvuru yapılmasıdır. Üçüncü hata ise bireysel başvurunun bir temyiz dilekçesi gibi yazılarak delillerin yeniden değerlendirilmesinin istenmesidir. Bu hataların her biri başvurunun kabul edilemez bulunmasına yol açar.

Sık sorulan sorular

Bireysel başvuru süresi ne kadar?

Başvuru yollarının tüketildiği, yani kesin kararın tebliğ edildiği veya öğrenildiği tarihten itibaren 30 gündür. Adli tatil bu süreyi durdurmaz.

2026 bireysel başvuru harcı ne kadar?

2026 yılı için Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru harcı 6.024,10 TL’dir. Ödeme gücü olmayanlar adli yardım isteyebilir.

Bireysel başvuru için avukat zorunlu mu?

Hayır. Başvurucu formu kendisi doldurup herhangi bir adliyedeki mahkeme aracılığıyla başvuru yapabilir. Elektronik başvuru ise UYAP Avukat Portal üzerinden avukatlar tarafından yapılır.

Bireysel başvuru infazı durdurur mu?

Hayır. Anayasa Mahkemesi tedbir kararı vermedikçe kesinleşmiş kararların infazı veya uygulanması durmaz.

Bireysel başvuru ne kadar sürede sonuçlanır?

Süre başvurunun niteliğine ve Mahkemenin iş yüküne göre değişir; kabul edilemezlik kararları genellikle esas incelemelerden daha kısa sürede verilir.

Bireysel başvuru reddedilirse ne yapılır?

Ret kararından itibaren dört ay içinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurulabilir.

İlgili konular ve resmî kaynak

İlgili yayınlar: Haksız tutuklama ve gözaltı tazminatı · Tutuklama ve adli kontrole itiraz · Kesinleşmiş ceza kararında yargılamanın yenilenmesi · Dava masrafları için adli yardım · Savcılık basın açıklamasıyla kişilik hakkı ihlali

Resmî kaynaklar: Anayasa Mahkemesi – Bireysel başvuru SSS · AYM online başvuru kılavuzu · 6216 sayılı Kanun · T.C. Anayasası

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş veya sonuç taahhüdü değildir. Somut dosyanızda süreler ve deliller belgelerinizle birlikte değerlendirilmelidir.

Konunuzla ilgili belgelerinizi değerlendirmek için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.