Acente Teslim Aldığı Mal Hasarlıysa Ne Yapmalı?

Acente teslim aldığı mal hasarlıysa, yalnız üreticiye fotoğraf gönderip cevap beklemekle yetinemez. Türk Ticaret Kanunu’nun 111. maddesi, müvekkil hesabına teslim alınan eşyanın taşıma sırasında zarar gördüğüne ilişkin belirtiler bulunması hâlinde özel koruma görevleri getirir. Acente hasarı belirlettirmeli, taşıyıcıya karşı dava hakkının korunması için gerekli önlemleri almalı ve eşyayı mümkün olduğunca korumalıdır. Tamamen telef olma tehlikesinde ise mahkeme izniyle satış gündeme gelir. Durum müvekkile gecikmeksizin bildirilir.

İlk soru: Acente malı kimin hesabına aldı?

Bu düzenleme, müvekkili hesabına eşya teslim alan acenteye yöneliktir. Ürünü kendi adına satın alıp yeniden satan bağımsız bayi, sıradan depo işletmesi ve acente aynı sıfat değildir. Sözleşme, sevk belgesi ve teslim alma yetkisi birlikte incelenmelidir. Belgede yalnız “temsilci” yazması bütün hukuki ilişkiyi açıklamayabilir. Özel bir taşıma veya sigorta acenteliği rejimi varsa ilgili özel hükümler de göz önünde tutulur.

Satıcının ürettiği malın baştan ayıplı olmasıyla, sağlam gönderilen eşyanın yolda hasarlanması da ayrılmalıdır. Henüz neden kesinleşmemiş olsa bile taşıma hasarını düşündüren ezilme, ıslanma veya kırılma belirtileri görmezden gelinemez. Belirtiyi kaydetmek için kusurlu tarafın kesin olarak saptanması beklenmez. İnceleme, hatanın üretimden mi taşımadan mı kaynaklandığını daha sonra açıklığa kavuşturabilir.

Hasar ve taşıyıcıya karşı hak nasıl korunur?

Teslim saatini, malın miktarını ve dış görünüşünü gösteren tutanak hazırlanması; paketlerin, ürünlerin ve varsa sıcaklık göstergelerinin kaydedilmesi yararlıdır. Teknik inceleme gerektiren durumda uygun tespit yöntemi belirlenmelidir. Sadece kolinin fotoğrafı, içerisindeki bütün ürünlerin durumunu göstermez. İnceleme sırasında seri veya parti numarasıyla hangi ürünün kayda alındığı anlaşılmalıdır. Delilin güvenilirliği, sonradan hazırlanan genel açıklamadan daha önemlidir.

Taşıyıcıya bildirim ve başvuru için uygulanacak rejimin süreleri ayrıca kontrol edilir. 111. madde bütün taşıma türleri için yeni ve tek bir ihbar süresi yaratmaz. Müvekkile e-posta göndermek de taşıyıcıya yapılması gereken bildirimin yerine kendiliğinden geçmez. ticari yükte ambalaj yetersizliği savunması varsa ambalajın korunması özellikle önem kazanır; ambalajı hemen atmak hasarın nedenini belirlemeyi güçleştirebilir.

Malı hemen elden çıkarmak serbest mi?

Hayır. Kanun önce mümkün olan korumayı öngörür. Eşyanın tamamen telef olması tehlikesi varsa yetkili mahkemenin izniyle, Türk Borçlar Kanunu’nun 108. maddesine göre sattırılması söz konusudur. “Zarar büyümesin” düşüncesi, acenteye her durumda dilediği alıcıya dilediği bedelle satış yetkisi vermez. Başvuruda bozulma ihtimalini, mevcut muhafaza seçeneklerini ve zaman baskısını gösteren somut belgeler sunulmalıdır.

TBK 108’in satış ve bedelin tevdii usulü gözetilir. Açık artırma esasından ayrılmaya ve önceden ihtar koşulunun aranmamasına ilişkin istisnalar da kanundaki şartlara bağlıdır. Piyasa fiyatı bulunması, düşük değer veya bozulabilirlik gibi olgular birbirinin yerine rastgele kullanılamaz. Acente izin kararının kapsamını aşmamalı, yapılan işlemi ve bedelin akıbetini belgelemelidir. Hukuka aykırı veya sağlık bakımından sakıncalı ürünün satışı ise bu hükümle meşru hâle gelmez.

Satış için gönderilen çabuk bozulan mallar

111. maddenin ikinci fıkrası ayrı bir durumu düzenler: Satılmak üzere acenteye gönderilen mal çabuk bozulacak veya değerini düşürecek değişikliğe uğrayacak nitelikte olabilir. Müvekkilden talimat almaya zaman elverişli değilse yahut izin vermede gecikiyorsa, acente mahkeme izniyle satışa yetkilidir. Müvekkilin menfaati gerektiriyorsa bu aynı zamanda yükümlülüktür. Burada da mahkeme izni ortadan kalkmaz. soğuk zincir taşımasındaki sıcaklık kayıtları tehlikenin ve hasarın zamanını açıklamakta kullanılabilir.

Beklemenin zararı nasıl değerlendirilir?

Örneğin acentenin müvekkili hesabına teslim aldığı hassas elektronik parçaların kolileri su almış olsun. Acente teslim kayıtlarını düzenleyip teknik inceleme başlatmalı, koruma koşullarını sağlamalı ve müvekkile bilgi vermelidir. Bütün parçaları kontrol etmeden sağlam kabul etmekle, hiçbir belirleme yapmadan tamamını hurdaya ayırmak farklı riskler taşır. Mahkeme izni gereken satış düşünülüyorsa tehlikenin neden acil olduğu açıklanır.

Acente görevini ihmal ederse ihmalinden doğan zararı tazmin eder. Bu sonuç, taşıma sırasında oluşan her zararın otomatik olarak acenteye yüklenmesi demek değildir. Başlangıç hasarıyla, delillerin korunmaması veya uygun önlemin alınmaması nedeniyle büyüyen zarar ayrılır. Teslim tutanağı, teknik rapor, bildirim kayıtları, koruma giderleri ve izin kararı bu ayrımın kurulmasını sağlar.

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı: m.102/3, 111.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — ÇSGB: m.108.