Mirasçısı Bilinmeyen Terekeye Mahkeme Nasıl Müdahale Eder?

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Kısa cevap: Belirsizlik terekeyi sahipsiz bırakmaz: Tek başına yaşayan bir kişinin ölümünden sonra veraset bağı hemen kurulamamış olabilir.
• Hangi belirsizlikler kanunda var: Mirasçılardan birinin uzun süredir bulunamaması ve temsilci bırakmaması, menfaat gerektiriyorsa resmî yönetim sebebi olabilir.
• Yönetici ne yapabilir: TMK m. 593, resmî yöneticinin hak kaybına yol açmadan iyi yönetici gibi davranmasını öngörür.
• Başvuran neleri sunmalı: Muris nüfus ve ölüm kayıtları, bilinen akrabalık zinciri, vasiyetname bilgisi, tapu ve banka verileri, devam eden kira veya işletme sözleşmeleri listelenir.
• Örnek: Yalnız yaşayan bir esnaf ölür; dükkânının kirası işlemeye devam eder, müşterilerden alacakları vardır ve iki uzak akraba sözlü olarak mirasçılık iddia eder.
• Yönetimin sona ermesi ve hesap verilebilirlik: Resmî yönetim geçici bir koruma ve idare düzenidir; TMK m.

Kısa cevap: Belirsizlik terekeyi sahipsiz bırakmaz

Tek başına yaşayan bir kişinin ölümünden sonra veraset bağı hemen kurulamamış olabilir. Böyle bir durumda kiraya verilen evin geliri, banka hesabı veya işletmenin günlük işi kontrolsüz kalmamalıdır. Türk Medeni Kanunu m. 592, tüm mirasçıların bilinmemesi, mirasçılık sıfatının yeterince kanıtlanamaması veya belirli kayıp mirasçı koşullarında sulh hâkiminin mirasın resmen yönetilmesine re'sen karar vereceğini düzenler. Bu karar bir kişiyi yeni mirasçı ilan etmez; hak sahipleri belirlenene kadar terekenin korunup idare edilmesini sağlar.

Hangi belirsizlikler kanunda var?

Mirasçılardan birinin uzun süredir bulunamaması ve temsilci bırakmaması, menfaat gerektiriyorsa resmî yönetim sebebi olabilir. Mirasta hak iddia edenlerin hiçbiri sıfatını yeterince kanıtlayamıyorsa veya bir mirasçının varlığı şüpheliyse de aynı yol gündeme gelir. Mirasçıların tamamının bilinmemesi doğrudan kanunda sayılmıştır. Sadece kardeşlerden birinin yurt dışında yaşaması veya adresine geç ulaşılması otomatik olarak “mirasçısı bilinmeyen tereke” değildir; kimliğin, temsilin ve erişimin durumuna bakılır. Mevcut tereke temsilcisi atanması ile TMK 592'deki resmî yönetim koşulları karıştırılmamalıdır.

Yönetici ne yapabilir?

TMK m. 593, resmî yöneticinin hak kaybına yol açmadan iyi yönetici gibi davranmasını öngörür. Tereke yazımı, koruma önlemleri, alacakların tahsili, borçların ödenmesi ve gerekli hâllerde işletmenin sürdürülmesi veya tasfiyesi bu görevler arasındadır. Yönetici her tereke malını istediği fiyatla serbestçe dağıtamaz; satış için kanundaki menfaat ve iyi yönetim şartları ile gözetim mekanizması önemlidir. Yönetici, görev alanında miras ortaklığını dava ve takiplerde temsil edebilir. Bu yetki, mirasçıların belirlenmesine ilişkin araştırmanın yapılmasını veya yanlış kayıtların düzeltilmesini gereksiz kılmaz.

Başvuran neleri sunmalı?

Muris nüfus ve ölüm kayıtları, bilinen akrabalık zinciri, vasiyetname bilgisi, tapu ve banka verileri, devam eden kira veya işletme sözleşmeleri listelenir. Mirasçı olduğunu iddia eden birinin belge sunamaması ile hiç kimsenin ortaya çıkmaması farklı anlatılmalıdır. Sürmekte olan ticari faaliyet, tahsil edilmesi gereken kira ve bozulabilecek eşya gibi acil ihtiyaçlar açıklanır. Yetkili sulh hukuk mahkemesi mirasbırakanın son yerleşim yeri ekseninde değerlendirilir. Başvurunun amacı hak sahipleri hakkında kesin karar verilmesi değil, o karar çıkana kadar malvarlığının düzgün yönetilmesidir.

Örnek

Yalnız yaşayan bir esnaf ölür; dükkânının kirası işlemeye devam eder, müşterilerden alacakları vardır ve iki uzak akraba sözlü olarak mirasçılık iddia eder. Nüfus kayıtları henüz bağı göstermemiştir. Sulh hâkimi kanuni şartlar oluşmuşsa resmî yönetimi düzenleyebilir; yönetici kira, işletme ve alacak kayıtlarını korur. Uzak akrabaların iddiası daha sonra belgelerle netleştiğinde yönetim ihtiyacının sürüp sürmediği değerlendirilir. Bir tarafın işyerini hemen sahiplenmesi veya alacakları kişisel hesabına yönlendirmesi, resmî yönetimin amaçladığı hesap verilebilir düzenle bağdaşmaz.

Yönetimin sona ermesi ve hesap verilebilirlik

Resmî yönetim geçici bir koruma ve idare düzenidir; TMK m. 593'e göre sebebin ortadan kalkmasına veya paylaştırmaya kadar sürer. Hak sahiplerinin bulunması, tek başına tüm kira ve borç hesaplarının açıklanmadan bırakılabileceği anlamına gelmez. Yönetici tahsil ettiği bedelleri, yaptığı giderleri ve varsa işletme kararlarını kayıt altında tutmalıdır. Tereke adına açılmış dava ve takiplerin ilgililere ihbar edilmesi de temsil yetkisinin parçasıdır. İlgili kişi yönetimin gereksiz hâle geldiğini düşünüyorsa mirasçılık belgesi, adres ve temsil belgeleriyle mahkemeye başvurabilir. Bunun tersine, mirasçı olduğunu yalnız sözlü iddia eden biri kiracıya yeni IBAN bildirip kira toplamaya başlarsa kiracı hangi kişiye güvenle ödeme yapacağını bilemeyebilir. Mahkeme kararının ve yöneticinin yetki kapsamının görülmesi, üçüncü kişilerin çift ödeme riskini de azaltır.

Bir alacaklı resmî yönetim sırasında kendi alacağının ödendiğini varsaymamalıdır. Belgelerini yöneticiye bildirmeli, vade ve teminat durumunu ayrıca izlemelidir. Yönetimin temel amacı, hak sahibi ortaya çıkana dek terekenin zarar görmesini önlemektir; tek bir alacaklıya kanun dışı öncelik yaratmaz.

Sık sorulan sorular

Yurt dışında yaşayan mirasçı bulunamayan mirasçı sayılır mı?

Tek başına hayır. Kimliği, adresi, temsilci bırakıp bırakmadığı ve menfaatin resmî yönetimi gerektirip gerektirmediği incelenir.

Resmî yönetici mirasçılık belgesi düzenler mi?

Hayır. Yönetici terekeyi korur ve yönetir; mirasçılık sıfatının tespiti ayrı hukuki meseledir.

Hukuki dayanak: resmî kanun metni. Somut olayın belgeleri ve güncel mevzuat ayrıca incelenmelidir.

İlgili okumalar: Tereke Temsilcisi Atanması ve Yetkileri; Veraset İlamı Nasıl Alınır? Noter ve Sulh Hukuk Süreci; İlgili kategori.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)