Hukuk Davasında Bilirkişinin Reddi Ne Zaman İstenir?

Hukuk davasında bilirkişinin şahsında bir ret sebebi varsa taraf, bu sebebin öğrenilmesinden itibaren en geç bir hafta içinde ret talebinde bulunmalıdır. HMK 272/3’ün süresi raporun tebliğiyle başlayan olağan rapor itirazından farklıdır. Ret, bilirkişinin tarafsızlığına ilişkin kanuni sebebe yönelir; rapordaki yanlış toplama veya eksik hesap ise başka bir itirazdır. Rapor henüz gelmemiş olsa bile bilinen ret sebebi için sonuç beklenmemelidir.

Öğrenme tarihi açık gösterilir

Bilirkişinin kimliğinin öğrenildiği tarih ile ret sebebi oluşturan ilişkinin öğrenildiği tarih aynı olmayabilir. Talepte hangi olgunun ne zaman ve hangi kayıttan öğrenildiği belirtilir. Tarafla geçmiş görev, menfaat veya ilgili başka bağ iddia ediliyorsa somut bilgi gösterilir. Bir haftalık sürenin başlangıcı yalnız raporun aleyhe çıktığı güne göre seçilemez; önceki bilgi ve dosya kayıtları da değerlendirilir.

Örneğin bilirkişinin karşı tarafla ilgili bir ücretli ilişkisinin sonradan fark edildiği ileri sürülebilir. Gerçek ilişki, zamanı ve uyuşmazlıkla bağlantısı açıklanır; sırf aynı şehirde bulunmaları kesin taraflılık kanıtı olarak sunulmaz. Gerçekleşmemiş sebep veya yanlış kişiye ait kayıtla başvurulmamalıdır. Öğrenme olayını belgelemek, süreyle iddianın kaynağını birlikte denetlenebilir kılar.

Önceden tanıklık özel istisnadır

272/1, hâkimler hakkındaki yasaklılık ve ret sebeplerine ilişkin kuralları bilirkişilere de uygular. Ancak bilirkişinin aynı dava veya işte daha önce tanık olarak dinlenmiş bulunması tek başına ret sebebi oluşturmaz. Bu açık istisna, hâkim hakkında geçerli her rol kuralının bilirkişiye hiçbir ayrım yapılmadan aktarılmasını engeller. Başka somut bir ret nedeni varsa o ayrıca açıklanabilir.

Yasaklılıkla ret de ayrılmalıdır. 272/2, hâkim hakkındaki yasaklılık sebebi bilirkişide gerçekleşirse mahkemenin hüküm verilinceye kadar her zaman kendiliğinden görevden alabilmesini ve bilirkişinin de bu yönde talepte bulunabilmesini düzenler. 272/3’teki öğrenmeye bağlı bir haftalık ret kuralı bütün yasaklılık durumlarını aynı şekilde anlatan genel bir süre değildir. İddianın hangi hukuki kategoriye dayandığı belirlenir.

Talep hangi mahkemeye yöneltilir?

Görevden alınma, ret veya bilirkişinin kendini reddetmesi hakkında talebi bilirkişiyi görevlendiren mahkeme dosya üzerinden inceler. Bilirkişilik bölge kuruluna mesleki başvuru ile dava dosyasındaki ret istemi aynı işlem değildir. Talepte esas numarası, bilirkişinin kimliği, somut neden, öğrenme tarihi ve delil veya emareler gösterilir. 272/3 gereğince ret sebeplerinin ispatı için yemin teklif edilemez.

Hukuk Davasında Bilirkişi Raporuna İtiraz ve Ek Süre Nasıl İstenir? rapora HMK 281 uyarınca itirazı anlatır. Bir haftalık ret başvurusu ile rapor sonrası o itirazın süre ve talepleri ayrı takip edilir. Hem hesap hatası hem tarafsızlık nedeni bulunduğu düşünülüyorsa gerekçeler birbirine karıştırılmaz. Ret talebinin verilmesi, rapor hakkındaki başka işlemlerin tamamlandığını veya bütün dosyanın otomatik durduğunu göstermez.

Ret kararına karşı yolun sınırı

272/4’e göre kabul kararları kesindir. Ret isteminin reddiyle ilgili karara karşı ise ancak esas hakkındaki kararla birlikte kanun yoluna başvurulabilir. Her ret ara kararı için tek başına ve derhal bağımsız istinaf yolu bulunduğu varsayılmamalıdır. İlgili kararın gerekçesi, tebliği ve esas hükmün kanun yoluna elverişliliği ayrıca incelenir.

Ceza Dosyasındaki Bilirkişiyle Taraf Arasında Bağ Varsa Red Nasıl İstenir? ceza dosyasındaki bilirkişi reddini açıklar; CMK usulü bu yazının bir haftalık HMK süresiyle aynı değildir. Başvurunun gücü “rapor aleyhime” cümlesinde değil, gerçek sebebin uygun kayıtla ve zamanında ileri sürülmesindedir. İnceleme için görevlendirme kararı, öğrenme kaydı, ilişkinin belgesi ve mevcut rapor veya ara kararlar birlikte hazırlanmalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — HMK m. 272