Çağrılan Özel Uzman Gelmezse Raporu Kullanılır mı?

Hukuk davasında tarafın bilimsel görüş aldığı özel uzman, çağrıldığı duruşmaya geçerli bir özrü olmaksızın gelmezse hazırladığı rapor mahkemece değerlendirmeye tabi tutulmaz. HMK 293/3 bu sonucu açıkça düzenler. Tarafın raporu dosyaya sunmuş veya uzman ücretini ödemiş olması, geçerli özür bulunmayan bu yokluğun sonucunu kendiliğinden kaldırmaz. Önce kişinin gerçekten mahkemece çağrılıp çağrılmadığı ve katılamama nedeni incelenir. Hiç çağrılmamış uzmanın dosyada yalnız raporu bulunması aynı olay değildir.

Özel uzman ile mahkeme bilirkişisi ayrılır

293. madde, tarafların dava konusu olayla ilgili uzmanından bilimsel mütalaa alabilmesini düzenler. Bu kişi, yalnız tarafça görüş istenmesi nedeniyle otomatik olarak mahkemenin atadığı bilirkişiye dönüşmez. Görevlendirme kaydı, raporu isteyen kişi ve raporun hukuki niteliği belirlenmelidir. Mahkeme bilirkişisinin görevini yerine getirmemesi hakkındaki kurallar her ayrım yapılmadan özel uzmana aktarılmaz.

Hukuk Davasında Bilirkişi Raporuna İtiraz ve Ek Süre Nasıl İstenir? mahkeme bilirkişisi raporuna itiraz ve ek süreyi ele alır. Bir teknik hata hakkında özel mütalaa hazırlatılması o itiraza yardımcı olabilir; fakat iki kişinin sıfatı ve işlemleri aynı değildir. Dilekçede kimin hangi veriyi hangi görev kapsamında incelediği gösterilir. Uzmanın mesleki uzmanlığı, raporun dayanakları ve olayla bağlantısı ayrıca değerlendirilir.

Mahkeme uzmanı neden çağırabilir?

293/2 uyarınca hâkim talep üzerine veya kendiliğinden raporu hazırlayan uzmanı dinlemek için davet edebilir. Çağrıldığı duruşmada hâkim ve taraflar gerekli soruları sorabilir. Bu imkân, yalnız sonucun okunmasıyla yetinilmemesine hizmet eder. Uzmanın kullandığı ölçüm, hesap varsayımı, belge listesi veya raporda açıklanmamış yöntem hakkında soru yöneltilebilir; sorular dava konusu olayla ilgili tutulur.

Örneğin özel rapor belirli cihaz kaydından hasarın tarihini çıkarmışsa hangi verinin esas alındığı açıklanabilir. “Raporumu tekrar ediyorum” beyanıyla belirli teknik soruya gerekçeli cevap aynı değildir. Uzman çağrısının kim için ve hangi oturumda yapıldığı dosyadan görülür. Tarafın kendi aralarında uzmanla yaptığı randevu, mahkemenin duruşma çağrısı yerine geçmez.

Geçerli özür konusu somutlaştırılır

293/3, geçerli özür olmadan gelmemeyi esas alır. Dolayısıyla her katılamama olayı, nedenine bakılmadan otomatik aynı sonuçla anlatılmamalıdır. Özür ileri sürülüyorsa nedeni, tarihleri ve uygun belgesi mahkemeye açıklanır. Uzmanın yalnız kendini mazeretli saymasıyla mahkemenin o mazereti geçerli kabul etmesi farklıdır. İlgili çağrı, sunulan açıklama ve mahkeme kararı birlikte izlenir.

Hastanede bulunma gibi bir olay iddia ediliyorsa hangi tarihte ve ne nedenle katılımın mümkün olmadığı gösterilir. Genel iş yoğunluğunun her durumda geçerli özür sayılacağı garanti edilmez. Önceden bilinen engelin mahkemeye bildirilmesi, işlemin kayıtlara geçmesine yardımcı olur. Taraf, duruşma günü uzmanın gelmediğini gördüğünde yalnız raporun dosyada varlığına dayanıp sorunun kendiliğinden çözüldüğünü varsaymamalıdır.

Raporun değerlendirme dışı kalmasının sınırı

Kanuni sonuç, çağrılan özel uzmanın hazırladığı raporla ilgilidir. Dosyadaki bütün diğer belgelerin ve delillerin de aynı anda ortadan kalktığı söylenemez. Buna karşılık raporun başka dilekçeye eklenmesi, aynı yokluk sonucunun hiçbir açıklama olmadan aşılabileceği anlamına gelmez. Mahkemenin değerlendirme kararı ve dosyanın kalan delil durumu görülmelidir.

Ceza Dosyasındaki Bilirkişinin Duruşmada Dinlenmesi İstenebilir mi? ceza dosyasındaki bilirkişinin sözlü dinlenmesini anlatır. Oradaki CMK düzeniyle burada ele alınan hukuk davasının 293/3 sonucu birbirine karıştırılmaz. Uzman görüşü alınması için tek başına ayrıca süre istenemeyeceği 293/1’de düzenlenmiştir. Bu nedenle çağrı ve katılım hazırlığı yürütülürken tarafın mevcut usul süreleri de ayrıca korunur; uzmanla iletişim kurulması dosyanın takvimini otomatik değiştirmez.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — HMK m. 293