Yalan Yemin İçin Açılan Ceza Davası Hukuk Davasını Durdurur mu?

Hukuk davasında yemin eda edildikten sonra, yalan yere yemin nedeniyle açılan ceza davası esas dava bakımından bekletici sorun yapılamaz. HMK 239 bu sonucu açıkça düzenler. Bu nedenle sadece karşı tarafın yemini hakkında ceza davası açıldığını bildirerek hukuk mahkemesinin o davanın sonucunu zorunlu şekilde beklemesini istemek yeterli değildir. Düzenleme, yalan yemin iddiasının hiçbir şekilde araştırılamayacağı anlamına gelmez; iki yargılamanın birbirine etkisine ilişkin özel bir sınır getirir.

Önce gerçekten hangi yemin yapıldı?

Hukuk davasının tarafına teklif edilen yemin deliliyle, tanığın dinlenirken verdiği yemin aynı işlem değildir. 239, ilgili bölümde düzenlenen taraf yemininin edasından sonra açılan ceza davasına ilişkindir. Dosyada kime, hangi çekişmeli vakıa için yemin teklif edildiği ve yeminin gerçekten yapıldığı belirlenmelidir. Bir tanığın yalan söylediği iddiasına aynı hükmün hiçbir ayrım yapılmadan uygulanması doğru değildir.

Tutanak, yeminin konusu ve beyan bakımından temel kayıttır. HMK 238, hâkimin beyanı tutanağa geçirip huzurda okumasını, kişinin beyanında ısrar edip etmediğini sormasını ve cevabı kaydetmesini düzenler. Sonradan yalnız tarafın hatırladığı cümleyle bu kayıt aynı sayılmaz. Şikâyet veya usuli açıklama, gerçekten yapılmış beyanla bağlantılı kurulmalıdır.

Ceza davası ile şikâyet farklı aşamalardır

Savcılığa dilekçe verilmesi, soruşturmanın başlaması ve ceza davasının açılması aynı olay değildir. 239’un açık düzenlemesi, yemin edasından sonra yalan yemin nedeniyle açılmış ceza davasını dahi esas dosyada bekletici sorun yapmaya izin vermez. Dolayısıyla yalnız bir başvuru numarasının bulunmasından hukuk davasının kendiliğinden durduğu sonucu da çıkarılmamalıdır. Her dosyanın gerçek aşaması kayıttan doğrulanır.

Karşı tarafın anlattığını beğenmemek, bilinçli gerçeğe aykırı yemin iddiasının bütün koşullarını otomatik kanıtlamaz. İddianın hangi beyan ve hangi somut kayıtla çeliştiği belirtilir. Savcılığın değerlendireceği ceza sorumluluğu kendi unsurlarına tabidir. Hukuk mahkemesinden bekleme talebi ile ceza merciine yapılan açıklama aynı amaç ve sonuç taşımaz.

Esas dosyada hangi işlemler sürer?

239 kapsamında bekletici sorun yapılamaması, hukuk mahkemesinin dosyayı mevcut usul ve delil çerçevesinde yürütmesini gerektirir. Tarafın diğer bildirim, duruşma veya başvuru yükümlülükleri yalnız ceza dosyası açıldığı için ortadan kalkmaz. Mahkemenin ilgili karar ve takvimi takip edilir. Duruşmaya gitmemek yahut kanun yolu süresini beklemek, ceza davasının sonucunu öğrenme gerekçesiyle kendiliğinden haklı hâle gelmez.

Hukuk Davasında Yemin Duruşmasına Gitmedim: Karşı Tarafın İddiasını Kabul Etmiş mi Sayılırım?, taraf yeminine ilişkin özel davet ve devamsızlık sonuçlarını anlatır. Bu işlemin kaydında soru, muhatap ve sonuç ayrı görülmelidir. Mahkemede Tanıklık Yaparken Hatırlamadığım Sorulara Nasıl Cevap Vermeliyim? tanığın gerçekten hatırlamamasıyla gerçeğe aykırı açıklama arasındaki farkı ele alır. Tanık beyanı, tarafın kişisel yemini ve ceza iddiası birbirinin yerine kullanılmamalıdır; başvurunun doğru hukuki olaya yönelmesi gerekir.

Sonradan verilen kararın etkisi ayrıca incelenir

Esas dosyanın beklememesiyle sonradan ortaya çıkan belirli bir olgunun kesinleşmiş hukuk kararına etkisi aynı soru değildir. Kesinleşmiş bir karar hakkında olağanüstü başvuru düşünülüyorsa onun bağımsız şartları ve süresi ayrıca değerlendirilir. 239 tek başına her ceza sonucunun hukuk kararını otomatik kaldıracağını düzenlemez. Ceza mahkemesinin henüz sonuç vermemiş olması da bütün esas dosyayı belirsiz süreli durdurma sebebi oluşturmaz.

İnceleme için yemin tutanağı, ilgili sorular, dayanak kayıtlar ve ceza dosyasının güncel aşaması hazırlanır. Esas mahkemenin kararının bildirim tarihi ayrıca kaydedilir. Somut delil ve işlem kayıtlarına dayanan açıklama, bütün davayı “ceza davası var” cümlesiyle durdurmaya çalışmaktan farklıdır. HMK 239’un sınırı açık tutulduğunda iki sürecin takvimi birbirine karıştırılmaz.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — HMK m. 239, 238