Vasiyetle Ömür Boyu Gelir Yüklenen Mirasçı Toplu Ödemeyle Kurtulabilir mi?

Vasiyetle bir kişiye sürekli gelir sağlanması veya intifa hakkı tanınması, mirasçılara yıllarca devam eden bir yük getirebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 568. maddesi, tahmin edilen devam süreleri üzerinden sermayeye çevrildiğinde tasarruf edilebilir kısmı aşan bu yükler için iki seçenek tanır: yükün tenkisi veya tasarruf edilebilir kısmın verilmesiyle yükümlülüğün kaldırılması. Her gelir vasiyeti tek taraflı olarak istenen bir bedelle kapatılamaz. Önce kanuni aşım ve sermaye değeri belirlenmelidir.

Düzenleme hangi vasiyetler için önem taşır?

Ömür boyu dönemsel para verilmesi, irat borcu veya tereke malından intifa sağlanması gibi düzenlemeler değerlendirmeye girebilir. Bir defalık para vasiyetiyle devam eden gelir yükü aynı hesap değildir. Vasiyetin ödeme aralığı, miktarı, süresi, bağlı olduğu koşullar ve intifanın kapsamı okunur. Mirasbırakanın başka bir hukuk ilişkisiyle sağlığında kurduğu ömür boyu gelir sözleşmesinin şekil sorusu da bundan farklıdır. Burada ölüme bağlı tasarrufun terekeye yüklediği hak incelenir.

Hak sahibi, tanınan gelir veya intifa nedeniyle doğrudan bütün terekenin mirasçısı kabul edilmez. vasiyet alacağının vadesi ve muhatabı muhatap ve talep edilebilirlik ayrımını açıklar. Vasiyet alacağının muaccel olması, 568’deki sermaye hesabının gereksiz olduğu anlamına gelmez. Diğer yandan henüz ödeme zamanı gelmediği savunmasıyla kanuni aşım sorunu da birbirine karıştırılmamalıdır. Her iddianın kendi koşulları vardır.

Neden aylık tutar tek başına yeterli değildir?

Sürekli edimin bugünkü toplam yükü, yalnız bir aylık ödeme üzerinden anlaşılmaz. Tahmin edilen devam süresi, edimin koşulları ve hak türü sermayeye çevirme hesabında önemlidir. İntifa bir taşınmazın kullanımını kapsıyorsa, taşınmazın tam mülkiyet değeriyle intifa değerinin aynı olduğu varsayılmaz. Dönemsel gelir için de bütün geleceği kesin tarihli borç gibi toplamak veya yalnız geçen yılın ödemesini esas almak doğru bir karşılaştırma oluşturmayabilir.

Terekenin tasarruf edilebilir kısmı ayrıca hesaplanır. Saklı pay, net tereke, kanunen eklenecek kazandırmalar ve ilgili borçlar bu hesabı etkileyebilir. tenkis davası ve saklı pay hesabı genel çerçeveyi anlatır. Bir mirasçının kendi nakit ihtiyacı veya geliri ödemekte zorlanması, 568’deki aşım koşulunun yerine geçmez. Değerlendirilecek sınır, kişisel bütçe değil kanuni tereke hesabıdır. Teknik değerleme gerektiğinde hesap varsayımları açıklanmalı ve tarafların itiraz edebileceği şekilde gösterilmelidir.

Toplu ödeme seçeneği nasıl somutlaşır?

Kanuni koşullar varsa mirasçılar, tasarruf edilebilir kısmı vererek yükün kaldırılmasını isteyebilir. Bu, kendi belirledikleri birkaç aylık bedeli gönderip bundan sonra borç bulunmadığını ilan etmek değildir. Verilecek kısmın değeri, hak sahibi ve kaldırılacak yükün kapsamı belirlenir. İntifa sicilde kayıtlıysa hakkın sona ermesine ilişkin uygulama da ayrıca tamamlanmalıdır. Para transferi tek başına sicildeki hakkın otomatik kaldırıldığı sonucunu doğurmaz.

Taraflar anlaşamazsa talep, uygun yargısal yol ve doğru taraflarla ileri sürülür. Talepte yükün tenkisi mi, ilgili kısmın verilmesiyle tamamen kaldırılması mı istendiği açık yazılır. Bir seçenek hakkını kullanmak, tasarrufun baştan geçersiz olduğunu ileri sürmekle aynı değildir. Vasiyetnamenin iptali için başka sebepler öne sürülüyorsa bunlar ayrı değerlendirilir. Tenkis talebindeki süreler de dikkate alınmalıdır; TMK 571’deki öğrenme ve üst süre kuralları belirli kayıtlar üzerinden hesaplanır.

Hangi belgelerle hazırlanılır?

Vasiyetnamenin tamamı, açılma ve bildirim evrakı, terekenin aktif-pasif kayıtları, mirasçı ve saklı pay cetveli, intifa kaydı veya dönemsel ödeme planı bir araya getirilir. Ödenmiş tutarlar tarihleriyle gösterilir. Değerlemede hangi devam süresinin ve hangi edim kapsamının kullanıldığı açıklanır. Hak sahibinin yaşı veya kişisel koşulları hesaba etkiliyse ilgili bilgi hukuka uygun yolla elde edilir. Sonuç, yalnız aylık ödemenin yüksek bulunduğu iddiasına değil sermaye değeri ile tasarruf edilebilir kısmın karşılaştırılmasına dayanmalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — ÇSGB — m.568, 571, 576, 601