Adi Senetteki Tarih Üçüncü Kişiyi Ne Zaman Bağlar?

Adi senedin üzerinde bir tarih bulunması, o tarihin üçüncü kişiler hakkında her durumda aynı şekilde hüküm ifade ettiğini göstermez. HMK 215/2, bu etkiyi belirli dış olaylara bağlar: Usulüne uygun noter veya yetkili memur onayında ibraz tarihi; senet resmî işleme konu olmuşsa işlem tarihi; imzacılardan biri ölmüşse ölüm tarihi; birinin imza atması fiilen imkânsızlaşmışsa bu olayı meydana getiren tarih önem taşır. İnceleme, yalnız kâğıdın üstündeki rakamla tamamlanmaz.

Taraflar arasındaki tarih ile üçüncü kişi etkisi farklıdır

Bir sözleşmenin tarafları, senedin gerçekten ne zaman düzenlendiğini kendi ilişkilerinde tartışabilir. 215/2 ise adi senetteki tarihin üçüncü kişiler bakımından hüküm ifade etmesine ilişkin özel düzenlemedir. Bu iki soruyu birbirine karıştırmak, sonradan düzenlenmiş bir belgeyle başka kişinin haklarına sınırsız biçimde etki edilebileceği düşüncesine yol açabilir. Önce karşısında tarih ileri sürülen kişinin hangi sıfatla uyuşmazlıkta bulunduğu belirlenmelidir.

Örneğin özel yazılı bir belgede geçen yılın tarihi yazılı olabilir; belge ilk kez bugün notere usulünce ibraz edilerek onaylanmışsa maddede belirtilen objektif olay bugünkü ibrazdır. Bu, metnin içinde yazan eski tarihin mutlaka sahte olduğunu göstermez. Fakat üçüncü kişi bakımından etkiyi yalnız metindeki eski tarihten başlatma gerekçesi de otomatik oluşmaz. Düzenleme ve onay olayları ayrı gösterilir.

Noter veya yetkili memura ibraz

Senet kendisine ibraz edilen noter ya da yetkili memur tarafından usulüne uygun onaylanmışsa ibraz tarihi önemlidir. Sıradan bir fotokopinin üzerinde kişinin kendi yazdığı “aslı gibidir” cümlesi bu koşula eşit değildir. Hangi belgenin hangi makamda ve hangi işlemle onaylandığı kayıttan anlaşılmalıdır. Aslı Sunulan Belge İçin Noter Onayı İstenir mi? belgenin aslı ve noter onayıyla ilgili ayrı soruyu ele alır.

Belge resmî bir işleme konu olmuşsa işlem tarihi esas alınır. Her kuruma e-posta gönderilmesi, içeriği incelenmeden resmî işleme konu edilme şartıyla aynı sayılmamalıdır. Başvuru, kayıt, yevmiye veya işlem belgesinin senetle ilişkisi doğrulanır. Aynı isimli iki belge veya farklı ekler varsa hangi senet hakkında tarih etkisinin ileri sürüldüğü açık tutulur.

Ölüm ve fiilen imza atamama

İmza edenlerden birinin ölümü durumunda ölüm tarihi üçüncü kişiler hakkında hüküm ifade eden olaydır. Buradaki düzenleme, belgenin bütün hukuki içeriğinin otomatik doğru sayılmasını veya her borcun ölümde kesinleşmesini sağlamaz. Senedin aidiyeti, imzanın gerçekliği ve işlemin diğer koşulları ayrı değerlendirilebilir. Ölüm kaydı ile senedin taraf ve imza bilgileri birlikte kontrol edilir.

İmzacılardan birinin artık imza atmasına fiilen imkân kalmamışsa bu imkânı ortadan kaldıran olayın tarihi dikkate alınır. Salt “artık imzalamak istemiyor” beyanı fiilî imkânsızlıkla aynı değildir. Olayın niteliği ve tarihi uygun delille gösterilmelidir. İmza incelemesi gerektiren başka bir uyuşmazlık için Senet İmzası İncelenirken Fotokopi Yeterli mi, Asıl Senet Nasıl İstenir? okunabilir; tarihin üçüncü kişi etkisi, fizikî imzanın inceleme yönteminden farklıdır.

Diğer senetlere yapılan atıf

Adi senette başka senetlerden söz ediliyorsa onların tarihleri, üçüncü kişiler hakkında son senet tarihinin onaylanmış kabul edildiği tarihte hüküm ifade eder. Böylece sadece bir belgeye eski tarihli diğer kâğıtların adını yazmak, onların tarihini üçüncü kişiye karşı bağımsız şekilde kesinleştiren yöntem olmaz. Atıf zinciri ve ilgili onay kayıtları birlikte okunur.

Başvuru dosyasında senedin tam örneği, aslı veya sunum kaydı, onay belgesi, resmî işlem bilgisi ve varsa ölüm ya da fiilî imkânsızlık kaydı yer almalıdır. 215/2 deki tarih etkisi, senedin tüm geçerlilik veya sahtelik sorunlarının yerine geçmez. İddianın hangi kişiye ve hangi olay tarihine dayandığı ayrı gösterildiğinde, özel belgedeki tarih ile dış dünyadaki doğrulanabilir kayıt karıştırılmaz.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — HMK m. 215/2