Aracıyla Kararlaştırılan Aşırı Komisyon Mahkemede İndirilebilir mi?

Simsarlık sözleşmesinde aşırı ücret kararlaştırılmışsa, Türk Borçlar Kanunu’nun 525. maddesine göre borçlunun istemi üzerine hâkim bu ücreti hakkaniyete uygun olarak indirebilir. Ancak tacir sıfatındaki borçlu bakımından Türk Ticaret Kanunu’nun 22. maddesi önemli bir sınır getirir: yalnız aşırı ücret kararlaştırıldığı iddiasıyla bu indirimi mahkemeden isteyemez. Bu nedenle önce ücretin borçlusu ve işlemin gerçek niteliği belirlenmelidir.

Her komisyon bu hükme girer mi?

525. madde simsarlık ücretini düzenler. Aracının taraflar arasında sözleşme kurulmasına yardımcı olduğu ilişkiyle, kendi adına alım satım yaptığı komisyonculuk veya ücretli başka iş görme aynı değildir. Belgede komisyon sözcüğünün bulunması tek başına bu sınıflandırmayı çözmez. Sözleşmenin konusu, aracının faaliyeti ve ücretin hangi işin karşılığı olduğu incelenmelidir.

Burada taşınmaz dışındaki satış aracılığına odaklanılır. Makine veya başka taşınır satışında kararlaştırılan ücret için genel simsarlık hükmü önem taşıyabilir. Taşınmaz işlemlerindeki özel ücret sınırları bütün satışlara aynı yüzde olarak taşınamaz. Bir sektörde özel düzenleme varsa o kurallar ayrıca değerlendirilir. Hakkaniyet indirimiyle kanunen yasak bir ücret kaleminin baştan istenememesi de farklı sorunlardır.

Önce mevcut ücret borcu belirlenir

Aracının faaliyeti sonucunda sözleşme kurulup kurulmadığı ve ücret hakkının doğduğu başlangıçta incelenir. Ücret hiç doğmamışsa uyuşmazlık yalnız miktarın aşırılığı üzerinden kurulmaz. Sözleşmede belirli ücret anlaşılmasıyla, ücret rakamı boş bırakıldığında tarife veya teamül üzerinden hesabın tamamlanması da ayrıdır. 525. madde sözleşmede aşırı ücret kararlaştırılmış olmasını esas alır.

Aracı talep ettiğinde sözleşme maddesi, satış bedeli, hesap yöntemi ve önceki ödemeler gösterilmelidir. İş sahibinin imzalamadığı sonradan düzenlenmiş bir rakam, başlangıçta kabul edilmiş ücret gibi sunulmamalıdır. Aynı şekilde ödemenin gecikmesine bağlı başka bir ceza varsa bunun komisyonla aynı alacak olduğu varsayılmaz. Her kalemin hukuki niteliği belirlenmelidir.

Borçlunun talebi ve aşırılığın açıklanması

525. madde indirimi borçlunun istemine bağlar. Bu nedenle mahkemenin bütün dosyalarda kendiliğinden uygun bulduğu yeni bir ücret yazacağı varsayılmamalıdır. İndirim isteyen kişi, hangi ücretin aşırı olduğunu ve talebinin dayanağını açıklamalıdır. Aracılık işinin kapsamı, ekonomik değeri ve somut koşulları değerlendirmeye katılabilir. Her iş için geçerli tek bir indirim yüzdesi kanunda bulunmaz.

Sadece “rakam bana çok geldi” demek yeterli bir hesap sunmayabilir. Aracının yaptığı iş, verilen hizmet, satışın özellikleri ve ilgili ücret karşılaştırmaları belgelenir. Karşı tarafın ücret için ileri sürdüğü açıklamalar da değerlendirilir. Hakkaniyete uygun indirim, sözleşmedeki bedelin mutlaka yarıya veya belirli orana düşmesi anlamına gelmez. Sonuç somut olayın koşullarına bağlıdır.

Tacir borçlu için sınır

TTK 22, tacir sıfatını taşıyan borçlunun TBK 525 kapsamında aşırı ücret iddiasıyla indirim istemesine engel olur. Burada yalnız aracının tacir olması yeterli açıklama değildir; ücret borçlusunun sıfatı önemlidir. Şirket adına yapılan iş ve kişinin kendi adına yaptığı işlem ayrılır. Tacirlik koşulu ilgili hukuki ve sicil kayıtları üzerinden incelenmelidir; her meslek sahibi otomatik olarak aynı sıfatı taşımaz.

Bu sınır, tacirin hiçbir savunmasının bulunmadığı anlamına gelmez. Ücret hakkının doğmaması, yapılan ödemeler veya başka geçerlilik sorunları kendi koşullarıyla değerlendirilir; bunlar salt bedelin aşırılığı talebiyle eşitlenmez. Başvuruda aracılık belgesi, tarafların sıfatları, işin kapsamı ve ücret hesabı birlikte hazırlanmalıdır. 525 ile TTK 22’nin beraber okunması, özellikle işletmeler arasındaki komisyon uyuşmazlığında yanlış indirim beklentisini önler.

Bağlantılı konular

Evi Emlakçıdan Görüp Doğrudan Sahibinden Aldım: Komisyon Ödemek Gerekir mi?; Menfi Tespit ve İstirdat Davası: Ödenen Paranın Geri Alınması.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Resmî kaynak

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: m.520–522,525. Kontrol tarihi: 2026-10-02.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı: m.22. Kontrol tarihi: 2026-10-02.