Hukuk Davasında Tanığın Davada Çıkarı Varsa Nasıl İtiraz Edilir?

Bir hukuk davasında tanığın davada yararı bulunması gibi anlatımının doğruluğu hakkında kuşku yaratan sebepler varsa taraflardan biri bunu iddia ve ispat edebilir. HMK 255, bu itiraz imkânını açıkça düzenler. Ancak tanığın bir tarafı tanıması veya davanın sonucundan yararlanma ihtimali, beyanının her durumda hiç dinlenmeyeceği anlamına gelmez. İtiraz somut sebebe dayanır; mahkeme anlatımın güvenilirliğini ve ispat değerini dosyanın diğer delilleriyle birlikte değerlendirir.

Kuşku sebebi somutlaştırılmalıdır

Tanığın davayı kazanan kişiden belirli bir ödeme beklediği, dava konusu malda kendi hakkı bulunduğu veya olay hakkında taraflardan biriyle belirli menfaat ilişkisi içinde olduğu ileri sürülebilir. Her iddianın gerçek bağlantısı açıklanmalıdır. “Onun arkadaşı, mutlaka yalan söyler” cümlesiyle belirli ödeme anlaşmasını gösteren kayıt aynı kanıt gücüne sahip değildir. Kişisel ilişki hakkındaki bilgi ile gerçeğe aykırı tanıklık isnadı da birbirinden ayrılır.

Bir kişinin taraftan ücret aldığı her olay, usulsüz tanıklık menfaati anlamına gelmez. İşçilik ilişkisi, olağan hizmet bedeli veya kanuni tanık giderinin ödenmesi farklı olabilir. Davanın sonucu yahut anlatımın içeriğine bağlanmış özel menfaat varsa onun niteliği açıklanır. Mahkeme ücretin nedenini ve konuya etkisini araştırır. Sırf varsayım üzerinden tanığın suç işlediği kesin şekilde ileri sürülmemelidir.

Kimlik aşamasında ilişkinin açıklanması

HMK 254, tanığın adı, mesleği, adresi ve taraflarla yakınlığı yanında tanıklığına duyulacak güveni etkileyebilecek durumların sorulmasını düzenler. Tanık bu ilişkileri doğru açıklamalıdır. Yakınlığını gizlemesiyle açıkça bildirerek gördüğü olayı anlatması aynı değerlendirme değildir. Taraf, yanlış veya eksik ilişki açıklamasını belirli kayıtlarla gösterebilir; ilgisiz özel yaşam ayrıntılarını dosyaya doldurmak itirazı güçlendirmez.

Akrabalık nedeniyle çekinme hakkı bulunması ayrı bir meseledir. Hukuk Davasında Yakın Akraba Tanıklık Yapmak Zorunda mı? o hakkın kapsamını açıklar. Çekinmeyip tanıklık yapan akrabanın sözü, sırf aile bağı bulunduğu için otomatik yok sayılmaz. Buna karşılık anlatımın tarafla ilişkisinin hiç incelenmeyeceği de söylenemez. Tanığın hangi olayı nereden bildiği ve açıklamasının diğer kayıtlarla uyumu önem taşır.

İddia ve ispat nasıl kurulur?

İtirazda tanığın kimliği, kuşku yaratan somut ilişki, bu ilişkinin tanıklık konusuna etkisi ve dayanak delil gösterilir. İmzalı anlaşma, uygun iş veya ortaklık kaydı ya da dosyadaki belirli bir beyan yardımcı olabilir. Başka kişinin hesabına izinsiz girerek kayıt elde etmek uygun yöntem değildir. Elde olmayan bir kurum kaydı isteniyorsa hangi belge ve dönem için talep edildiği açıklanır.

Talep, yalnız tanığın bütün cümlelerini değersiz ilan etme şeklinde bırakılmamalıdır. Örneğin anlatımın belirli bir teslim tarihine ilişkin bölümüyle ödeme kaydı çelişiyorsa bu çelişki ayrıca gösterilir. Ekonomik çıkar kuşkusu ve içerikteki somut tutarsızlık birbirini destekleyebilir, fakat biri diğerinin otomatik yerine geçmez. HMK 198 uyarınca kanuni istisnalar dışındaki delil değerlendirmesi mahkemeye aittir.

Tanık dinlenirken duruşma düzeni

İtiraz, tanığın sözünü sürekli kesme veya onu tehdit etme yöntemiyle kullanılmaz. Mahkemenin yönetiminde uygun soru ve açıklama yapılır. Mahkemede Tanıklık Yaparken Hatırlamadığım Sorulara Nasıl Cevap Vermeliyim? tanığın hatırlama sınırını anlatır; gerçekten unutulmuş ayrıntıyla menfaat nedeniyle saklanan bilgi aynı değildir. Tarafın itirazının ve tanığın cevaplarının tutanakta anlaşılır görünmesi, sonraki inceleme açısından önemlidir.

Sonuçta çıkar iddiası tek başına davanın kazanılmasını sağlamaz. Mahkeme sebebin gerçekliğini, olayla bağlantısını ve diğer delilleri değerlendirir. Doğru başvuru, tanığın kişiliğine yönelik genel suçlama yerine hangi ilişkinin hangi beyanın güvenilirliğini neden etkilediğini gösterir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — HMK m. 254, 255, 198