Satılamayan Malı Sahibi Geri Almıyorsa Komisyoncu Mahkemeden Satış İsteyebilir mi?

Komisyoncuya satılması için verilen malın satılamaması, malı süresiz olarak tutmak zorunda olduğu anlamına gelmez. Türk Borçlar Kanunu’nun 542. maddesi, mal sahibinin geri alma veya mal hakkında başka işlem yapma konusunda aşırı gecikmesi hâlinde özel bir satış yolu düzenler. Komisyoncu, malın bulunduğu yer mahkemesinden karar alarak açık artırmayla satış isteyebilir. Bu hüküm, yalnız gecikme yaşandı diye malı istediği kişiye kendiliğinden satma yetkisi vermez.

Hangi iki başlangıç durumu aranır?

Kanun, komisyoncuya verilen malın satılamaması veya satış emrinden cayılması durumlarını kapsar. Satış görevinin normal biçimde devam ettiği bir ilişkide ilk düşük teklifin reddedilmesi, her zaman bu özel yolu doğurmaz. Önce satışın neden yapılamadığı ya da emrin ne zaman geri alındığı belirlenmelidir. Komisyon ilişkisinin gerçekten mal sahibinin hesabına yürütülen alım satım işi olması da önemlidir.

Malın teslim belgesi, önceki satış talimatı ve sonradan yapılan açıklamalar birlikte okunur. Mal sahibi satışı durdurmuş fakat makul bir teslim günü belirlemiş olabilir. Bir başka durumda bütün satış girişimleri sonuçsuz kalmış ve mal aylarca alınmamış olabilir. Bu olayların koşulları aynı kabul edilmeden değerlendirilir.

Aşırı gecikme için sabit gün sayısı var mı?

542. madde bütün mallar için aynı sayıda gün öngörmez. Mal sahibinin geri almada veya malla ilgili başka işlem yapmada aşırı ölçüde gecikmesi aranır. Malın niteliği, koruma gideri, teslim imkânı ve tarafların haberleşmesi somut olayda önem taşıyabilir. Yalnız komisyoncunun kişisel takvimiyle belirlediği kısa sürenin dolması kanuni koşulu otomatik oluşturmaz.

Mal sahibine yapılan bildirimlerde ürünün tanımı, bulunduğu yer, teslim olanağı ve bekleyen işlem açıkça gösterilebilir. Başka işlem için verilen uygulanabilir talimat da incelenmelidir. “Malı istemiyorum” demekle, belirli taşıyıcının alacağını bildirip bunun için hazırlık yapmak farklıdır. Gönderim ve ulaşma kayıtları gecikmenin nedenini açıklamaya yardımcı olur.

Satış için mahkeme kararı gerekir

Komisyoncu malın bulunduğu yer mahkemesinden satış kararı almalıdır. Kanuni yolun açık artırma olması, özel anlaşmayla keyfî fiyat belirlenebileceği anlamına gelmez. Bununla birlikte mal borsada kayıtlıysa, piyasa fiyatı varsa veya yapılacak masrafa oranla değeri azsa hâkim başka bir satış biçimine de karar verebilir. Bu seçimi komisyoncu tek başına yapamaz.

Başvuruda satılamama veya emirden cayma durumu, mal sahibinin gecikmesi ve malın güncel durumu belgelenir. Alternatif satış isteniyorsa bunu haklı kılan kanuni koşul açıklanmalıdır. Piyasa fiyatının bulunduğu iddiası, yalnız komisyoncunun kendi hazırladığı tahminle kesinleşmiş sayılmaz. Ürünün miktarı, kalitesi ve kullanılabilirliği değer incelemesini etkileyebilir.

Mal sahibinin dinlenmesi ve bildirim ayrıdır

Malın bulunduğu yerde vekâlet veren veya temsilcisi hazır değilse satış kararı, kendisi dinlenmeden de verilebilir. Bu istisna, satışın yer ve zamanı hakkında bütün bildirimlerin kaldırılması anlamına gelmez. Malın hızla değer kaybetmesi durumu dışında, artırmanın yer ve zamanını mahkeme mal sahibine bildirmelidir.

Dinlenmeden karar verilmesi ile hızla değer kaybı nedeniyle artırma bildiriminin istisnası farklı koşullardır. Mal sahibinin başka şehirde bulunması, ürünün mutlaka hızla değer kaybettiğini göstermez. Buna karşılık gerçek değer kaybı tehlikesi varsa ürünün durumu ve gecikmenin etkisi açıklanmalıdır. Her süreç kendi koşullarıyla yürütülür.

Satış sonrası hesap da tutulur

Mahkeme kararıyla satış yapılması, komisyoncunun hesap vermesine ilişkin diğer yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Satış bedeli, yapılan giderler ve varsa ayrı ücret alacağı gösterilmelidir. Mal sahibine ait paranın hangi kaleme kullanıldığı belgesiz bırakılmamalıdır. Uyuşmazlığın çözümü, malı terk edilmiş saymak yerine, gecikmeyi belgeleyerek kanundaki mahkeme ve satış sürecini izlemeye dayanır.

Bağlantılı konular

Komisyoncu Malı Belirlenen Fiyatın Altında Satarsa Ne Olur?; Komisyoncu Satması İçin Verdiğim Malı Kendi Alabilir mi?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynak

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: TBK m. 532, 542. Kontrol tarihi: 2026-10-02.