Sözleşmenin Devri İçin Karşı Tarafın Onayı Gerekir mi?

Bir sözleşmedeki taraf sıfatının bütün hak ve borçlarla başka kişiye geçirilmesinde, sözleşmede kalan tarafın katılımı gerekir. Türk Borçlar Kanunu’nun 205. maddesi bunu üç taraf arasında yapılan anlaşma olarak düzenler. Devreden ile devralanın, kalan tarafın önceden verdiği izne dayanarak veya sonradan onayıyla yaptığı anlaşma da aynı hükümlere tabidir. Yalnız iki şirketin kendi aralarında anlaşması her dosyada karşı tarafı bağlayan devir oluşturmaz.

Alacak devriyle sözleşme devri farklıdır

Bir faturadan doğan alacağın başka kişiye geçirilmesi, sözleşmedeki tüm taraf konumunun aktarılmasından farklıdır. Sözleşme devrinde haklarla beraber borçlar ve taraf olma sıfatı geçer. Bu nedenle müşterinin ödeme yapacağı kişinin değişmesiyle teslim, garanti veya hizmet yükümlülüğünü üstlenen tarafın değişmesi aynı mesele değildir. İşlem gerçek kapsamına göre adlandırılmalıdır.

Örneğin hizmet sağlayıcının bedel alacağını faktoring şirketine devretmesi, hizmet sözleşmesindeki bütün yükümlülüklerin o şirkete geçmesi anlamına gelmez. Buna karşılık sözleşmedeki sağlayıcı konumunun başka işletmeye aktarılması isteniyorsa 205. maddedeki devir değerlendirilir. Bir alt yüklenicinin kullanılması da tarafın tamamen değişmesiyle aynı hukuki işlem değildir; mevcut sözleşmenin koşulları ayrıca okunur.

Önceden verilmiş izin yeterli olabilir mi?

Kanun, kalan tarafın önceden verdiği izne dayanan anlaşmayı kabul eder. Bu izin ilk sözleşmede bulunabilir; ancak kapsamı açıkça incelenmelidir. Herhangi bir alt yükleniciyle çalışma yetkisi, sözleşmedeki taraf konumunu bütünüyle devretme izniyle aynı değildir. İznin belirli kişi, grup şirketi veya koşullarla sınırlanıp sınırlanmadığı görülür.

Ön izin bulunmuyorsa sonradan onay da mümkündür. Buna karşılık karşı tarafın yalnız duyuru e-postasını alması veya yeni şirket adını görmesi, her olayda onayın verildiğini kanıtlamaz. İrade açıklamasının içeriği, şekil şartı ve tarafların davranışları birlikte değerlendirilir. Bildirimle onay ayrı olgulardır; sözleşmede kalan tarafın hangi işleme rıza gösterdiği açıklaştırılmalıdır.

Devir hangi şekille yapılır?

205. madde, devrin geçerliliğini devredilen sözleşmenin şekline bağlar. Dolayısıyla bütün sözleşme devirleri için aynı genel şekil kuralı kurulamaz. İlk sözleşmenin kanunen veya geçerli anlaşmayla hangi şekle tabi olduğu belirlenir. Resmî şekil gereken sözleşmeyle özel bir şekil gerekmeyen sözleşmenin devir işlemi aynı biçimde ele alınmamalıdır.

Üç tarafın imzalarını tek belgede toplamak, iradeyi ve kapsamı ispatlamayı kolaylaştırabilir. Ancak kanunun ön izin veya sonradan onayla kurulan devir ihtimalini de tanıdığı unutulmamalıdır. Belgede devredilen sözleşme, geçiş tarihi, devralan ve kalan tarafın izni açık gösterilir. Farklı sözleşmelerin tek belirsiz “portföy devri” ifadesi içinde bırakılması uyuşmazlık yaratabilir.

Eski ödeme ve teminatlar nasıl ele alınır?

Devir tarihinden önceki ödemeler, devam eden borçlar, geçmiş ihlaller ve varsa teminatların durumu açıklanmalıdır. Sözleşmenin devri, bütün geçmiş olayların yok sayıldığı yeni bir başlangıç olarak kabul edilmemelidir. Taraf konumunun geçmesiyle hangi talebin kime karşı ileri sürüleceği, devir metni ve ilgili hukuk üzerinden ayrıca belirlenir. Özellikle üçüncü kişinin verdiği teminatlar için ayrı kurallar bulunabilir.

Kanundan doğan halefiyet ve diğer özel hükümler 205. maddede saklı tutulur. Şirket birleşmesi, kira veya iş ilişkisi gibi özel rejimler için sadece bu genel hükümle sonuç verilmez. Dosyada ilk sözleşme, ön izin kaydı, devir anlaşması ve sonradan onay belgeleri bir araya getirildiğinde işlem, alacak devri veya hizmetin başkasınca görülmesiyle karıştırılmadan değerlendirilebilir.

Bağlantılı konular

Bir Şirket Borca Katılırsa Eski Borçlu da Sorumlu Kalır mı?; Faktoring Şirketi Alacağı Devraldı: Borçlu Kime Ödeme Yapmalı?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: m.183,205.