Şirket Denetçi Atayamıyorsa Mahkemeye Başvurulur mu?

Türk Ticaret Kanunu kapsamındaki denetime tabi şirketin faaliyet döneminin dördüncü ayına kadar denetçisi seçilememişse mahkemeden atama istenebilir. 399. madde, yönetim kuruluna, her bir yönetim kurulu üyesine ve herhangi bir pay sahibine başvuru imkânı tanır. Bu yol, belirli şirket işlemlerini araştıracak özel denetçi atanmasıyla aynı değildir. Önce şirketin hangi denetim rejimine tabi olduğu belirlenmelidir.

Denetçiyi normalde kim seçer?

Denetçi şirket genel kurulunca, topluluk denetçisi ana şirket genel kurulunca seçilir. Her faaliyet dönemi için ve görev yapılacak dönem bitmeden seçim gerekir. Yönetim kurulu seçimi gecikmeksizin ticaret siciline tescil ettirip ilgili şekilde ilan eder. Yalnız önceki yılın denetçi sözleşmesi bulunması, yeni dönem için bütün seçim yükümlülüklerinin yerine getirildiğini göstermez.

Faaliyet döneminin takvim yılıyla aynı olup olmadığı kontrol edilir. Dördüncü ay kuralını her şirket için aynı takvim tarihine çevirmek doğru değildir. Şirketin hesap dönemi, genel kurul kararı ve denetçi kaydı görülmelidir. Denetim kapsamı veya eşikleriyle ilgili güncel düzenlemeler ayrıca değerlendirilir; her sermaye şirketinin aynı kapsamda bulunduğu varsayılmaz.

Kim hangi mahkemeye başvurur?

399/6’daki atama için şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi yetkilidir. Herhangi bir pay sahibi bakımından bu boşluk atamasında belirli azınlık oranı aranması hükümde yazılı değildir. Yönetim kurulu üyelerinden birinin tek başına başvurma imkânı da vardır. Bu kurallar, seçilmiş denetçinin haklı sebeple değiştirilmesi davasındaki farklı şartlarla karıştırılmamalıdır.

Örneğin genel kurul toplanamamış ve faaliyet döneminin dördüncü ayına kadar denetçi seçilememişse küçük pay sahibi atama talebini bu hükme dayandırabilir. Şirketin yalnız özel bir işlemi incelemesini istemek ise başka bir amaçtır. Talepte denetçi boşluğunun hangi faaliyet dönemine ait olduğu, önceki seçim ve mevcut durum belgelerle açıklanmalıdır.

Denetçi seçildi ama görevi yapamıyor

Aynı atama düzenlemesi seçilen denetçinin görevi reddetmesi, sözleşmeyi feshetmesi, görevlendirme kararının iptali veya butlanı gibi hâllerde de uygulanır. Kanuni veya başka nedenle görevin yerine getirilememesi ya da engellenmesi de hükümde sayılır. Bu nedenle yalnız seçimin hiç yapılamaması değil, denetimin sonradan fiilen boşta kalması da incelenebilir.

Denetçi fesih bildirirse yönetim kurulunun geçici denetçi seçip genel kurul onayına sunmasına ilişkin 399/9 da dikkate alınır. İlgili kayıtlar görülmeden doğrudan tek yöntemin bulunduğu söylenmemelidir. TMSF’nin kayyımlık yaptığı şirketlerde dördüncü aya kadar seçilememe için kanunda özel idari atama düzenlemesi de vardır; genel mahkeme yolunu bütün şirket türlerine koşulsuz genellemek doğru değildir.

Değiştirme davası farklı şartlar taşır

Seçilmiş denetçinin kişisine ilişkin haklı sebep, özellikle taraflılık kuşkusu nedeniyle değiştirilmesi 399/4 ve 5 kapsamında ayrı değerlendirilir. Bu davada başvuracak pay sahipleri için oran, seçime karşı oy, tutanak ve önceki pay sahipliği süresi gibi özel şartlar bulunur. Kanunda ilan tarihinden itibaren üç haftalık dava süresi öngörülür. Boşluğun giderilmesi başvurusu bu davayla aynı değildir.

Mahkemenin atadığı denetçinin ücreti ve muhtemel giderler için ön ödeme mahkemece belirlenir; bunlara üç iş günü içinde itiraz edilebilir. Sabit bir ücret veya her dosya için aynı gider tutarı yoktur. Başvuru hazırlığında denetim kapsamı, faaliyet dönemi, sicil kayıtları, görevden ayrılma veya engellenme belgeleri bir araya getirilirse hangi hükmün uygulanacağı açıklaşır.

Bağlantılı konular

Azınlık Pay Sahibi Şirket İşlemleri İçin Özel Denetim Nasıl İster?; Anonim Şirket Genel Kurulundan Önce Finansal Tablolar Gösterilmiyorsa Pay Sahibi Ne Yapabilir?.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Resmî kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı: m.397,399.