Eser Sahibinin Adı Telif Sözleşmesiyle Silinebilir mi?

Bir eserin mali haklarının devredilmesi, eseri yaratan kişinin adını silme veya başka birini eser sahibi olarak gösterme yetkisini kendiliğinden vermez. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 15. maddesi, eserin adla, takma adla veya adsız yayımlanmasına karar verme yetkisini eser sahibine tanır. 16. madde de eser sahibinin adında izinsiz değişiklik yapılmasını sınırlar. Sözleşmede neye izin verildiği ayrıca incelenmelidir.

İsim yazılması ile mali hak sahipliği farklıdır

Çoğaltma veya yayımlama hakkını edinen şirket eseri ekonomik olarak kullanabilir. Bu durum, şirket çalışanının veya dışarıdan hizmet veren kişinin yaratıcı sıfatını otomatik silmez. Kitabın yayınevi tarafından basılması, fotoğrafın ajansça lisanslanması veya tasarım ücretinin ödenmesi aynı temel ayrımı gerektirir: kullanım yetkisi ile eseri kimin meydana getirdiği farklı sorulardır.

Bu nedenle “bütün haklar şirkete aittir” gibi genel bir ifade, isim belirtme meselesinde tek başına yeterli açıklama değildir. Sözleşmenin mali hakları, yayımlama biçimi ve isim kullanımı hükümleri birlikte okunur. Her ürünün eser niteliği de ayrıca bulunmalıdır; ticari ücret ödenmiş olması tek başına FSEK anlamında eser oluşturmaz.

Eser sahibi adsız yayımlamaya izin verebilir mi?

15. madde, adsız yayımlama kararını da eser sahibine bırakır. Eserin her kullanımında mutlaka görünür bir imza bulunacağı şeklinde koşulsuz sonuç kurulamaz. Eser sahibi belirli mecra veya kullanım için adsız sunumu kabul etmiş olabilir. Böyle bir izin varsa kapsamı, süresi ve hangi eser için verildiği değerlendirilir. Bir kullanım için verilen izin başka bir sunumda başkasını yazar gösterme yetkisiyle aynı değildir.

Güzel sanat eserinin kopyalarında ve işlenmenin asıl veya çoğaltılmış nüshalarında asıl eser sahibinin ad veya işaretinin kararlaştırılan veya âdet olan biçimde belirtilmesi; çalışmanın kopya veya işlenme olduğunun açık gösterilmesi ayrıca düzenlenmiştir. Eser türüne ve kullanım biçimine özgü bu şartlar, basit bir isim kaldırma talimatından önce kontrol edilmelidir.

Kısaltma veya takma ad kullanımı

Eser sahibinin izni olmadan adında kısaltma, ekleme veya başka değişiklik yapılamaz. Yayımlama tekniği bakımından zorunlu bazı değişiklikler için kanunda ayrı bir sınır bulunur; bu istisna başka kişiyi eser sahibi gösterme yetkisi gibi yorumlanamaz. Sözleşmede rumuz kullanımı veya belirli biçim kararlaştırılmışsa gerçek yayımla karşılaştırılır.

Eserde yapılan değişikliğin sahibin şeref ve itibarını zedelemesi veya eserin mahiyet ve hususiyetlerini bozması ayrı bir sorundur. 16. madde, bu tür değişiklikleri önleme yetkisinden sözleşmeyle vazgeçmeyi geçersiz sayar. İsim meselesi ile eserin içerik bakımından bozulması aynı olgulara dayanabilir; fakat her biri açıkça gösterilmelidir.

Uyuşmazlıkta ne istenir?

Eserin kimin tarafından meydana getirildiği tartışmalıysa gerçek sahibi mahkemeden hakkının tespitini isteyebilir. İsimsiz veya yanlış isimle yapılan yayın için asıl dosya, tarihli teslim kayıtları, sözleşme, eski baskı ve yeni görünüm birlikte korunur. Talep yalnız tazminat miktarını değil gerekiyorsa isim bilgisinin düzeltilmesi veya ihlalin durdurulması ihtiyacını da belirginleştirir.

Örneğin bir fotoğrafçı belirli kampanyada adsız kullanıma izin vermiş olsun. Ajansın fotoğrafı başka kampanyada farklı bir fotoğrafçının işi olarak yayımlaması aynı izinle açıklanamaz. İlk anlaşmanın gerçek kapsamı ve yeni yayının tam görünümü incelenir. İsim görünmüyor diye her durumda otomatik ihlal ya da genel hak devri var diye her durumda serbestlik sonucu kurulmaz.

Bağlantılı konular

Logo Tasarım Bedelini Ödemek Telif Haklarını da Devralmak Anlamına Gelir mi?; Telif Hakkı İhlalinde Maddi ve Manevi Tazminat.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu — Kültür ve Turizm Bakanlığı: m.15–16,52,66–67.