Vasi Kullanılmayan Parayı Yatırmazsa Faiz Öder mi?

Vasinin kullanılmayan parayı yatırması, vesayet altındaki kişinin malvarlığını koruma görevlerinden biridir. TMK441, kişinin kendisi veya malvarlığının yönetimi için gerekli olmayan paranın faiz getirecek biçimde değerlendirilmesini düzenler. Parayı yatırmayı bir aydan fazla geciktiren vasi faiz kaybını ödemekle yükümlüdür. Ancak her vadesiz hesap bakiyesi, bütün koşullar incelenmeden otomatik sorumluluk anlamına gelmez.

Önce gerçekten kullanılmayan tutarı belirleyin

Kişinin barınma, bakım, tedavi veya malvarlığı yönetimi için gereken para ile bu ihtiyaçların dışında kalan birikim ayrılmalıdır. Vasi, ihtiyaç gerekçesini belgelerle açıklayabilmelidir. Yakın tarihte ödenecek zorunlu tedavi gideriyle belirsiz biçimde yıllarca hesapta bırakılan toplu para aynı durum değildir. Hesabın tamamına tek etiket konulmamalıdır.

Gelir ve harcamaların zaman çizelgesi bu ayrımı sağlar. Aylık bakım ödemesi, devam eden onarım, beklenen tahsilat ve mevcut bakiye ayrı gösterilir. Kanuni görev, vesayet altındaki kişiyi günlük ihtiyaçları için parasız bırakmak değildir; gereksiz biçimde atıl tutulan paranın getirisiz kalmasını önlemektir. Bu denge somut ihtiyaca göre kurulmalıdır.

Vasi istediği yatırım aracını seçebilir mi?

TMK441, paranın vesayet makamının belirlediği millî bir bankaya faiz getirmek üzere yatırılmasını veya Hazine tarafından çıkarılan menkul kıymetlere çevrilmesini öngörür. Bu düzenleme, vasiye sınırsız yatırım özgürlüğü vermez. Yakının önerdiği riskli ürüne veya kişisel hesaba para aktarmak, kanuni değerlendirme görevinin yerine getirildiğini göstermez.

Vasi, mevcut kararın kapsamını ve hangi hesabın kullanılacağını vesayet makamıyla açıklığa kavuşturmalıdır. Banka seçimi konusunda kararsız kaldığı için dosyaya hiç başvurmadan beklemesi, her durumda geçerli mazeret oluşturmaz. Başvuru tarihi, istenen bilgi ve makamın kararı saklanmalıdır. Fiilen gerçekleşen yatırımla yalnız bankadan teklif alınması da ayrılır.

Bir ay geçince hangi zarar tartışılır?

Kanun paranın yatırılmasının bir aydan fazla geciktirilmesini faiz kaybı sorumluluğuna bağlar. Hesapta tutulma süresi yanında, paranın ne zaman yatırım için elverişli ve ihtiyaç dışı hâle geldiği belirlenmelidir. Sadece vasi atanma tarihinden bütün malvarlığı için tek süre çıkarmak isabetli değildir. Para daha sonra tahsil edilmiş olabilir.

İstenen tutar, belgesiz bir kazanç beklentisi değil, gecikme yüzünden kaybedilen faizdir. İlgili dönem, yatırılabilir miktar ve uygulanabilir getirinin dayanağı ortaya konur. Güncel mevzuata ve işlem koşullarına bakmadan sabit bir faiz yüzdesi kullanmak doğru olmaz. Aynı zarar farklı başlıklarla iki defa hesaplanmamalıdır.

Somut bir örnekte değerlendirme

Vasi, mahkeme izniyle yapılan satıştan gelen bedeli teslim almış; kısa vadeli ihtiyaçlar ayrıldıktan sonra kalan tutarı aylarca hiçbir işlem yapmadan tutmuş olsun. Önce satış bedelinin hesaba geçtiği ve ihtiyaç dışı kısmın belirlenebildiği tarih tespit edilir. Banka veya yatırım konusunda verilmiş karar ve vasinin işlemleri karşılaştırılır.

Buna karşılık paranın bir bölümü ödenmesi yaklaşan zorunlu bakım giderine ayrılmışsa, bütün satış bedelinin aynı süreyle atıl sayılması gerekmez. Vasi bunu bütçe, fatura veya ödeme planıyla açıklamalıdır. Sonradan hazırlanmış genel bir “ihtiyaç vardı” beyanı, gerçek gider kayıtlarının yerini tutmaz. Her dilim için ayrı hesap gerekebilir.

Denetim ve başvuru nasıl hazırlanır?

Vasi hesap verirken banka dökümleri, getiriler ve paranın kullanım gerekçelerini gösterebilmelidir. Vesayet altındaki ayırt etme gücüne sahip kişi ve ilgililer, TMK461 kapsamında vasinin işlem ve eylemlerini vesayet makamına şikâyet edebilir. Denetim başvurusuyla zarar tazmini talebi aynı sonuç değildir; istenen hukuki koruma açık belirtilmelidir.

Görev süresindeki kararlar, hesap hareketleri ve gecikmeye ilişkin yazışmalar birlikte toplanır. Paranın kimin hesabında bulunduğu ayrıca önemlidir. Vesayet makamının denetim yapmış olması her zararı kendiliğinden ortadan kaldırmaz; sorumluluk somut fiil ve koşullarla değerlendirilir. Amaç, mevcut parayı koruyup kayıp varsa bunun doğrulanabilir hesabını ortaya çıkarmaktır.

Ödeme veya yatırım gerçekleştiğinde tarih ve tutar kaydı saklanmalı, kalan bakiye yeniden ihtiyaçlar açısından değerlendirilmelidir.

Bağlantılı konular

Vasi Banka Hesabından Yapılan Harcamaları Açıklamıyorsa Yakınlar Ne Yapabilir?; Vasi Vesayet Altındaki Kişinin Evini Satabilir mi? Mahkeme İzni ve Denetim.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Resmî kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu — Bakanlık nüshası: TMK441,454,461,466–467.