Ödünç Aldığım Aracın Büyük Onarım Giderini Kim Öder?

Ödünç aracın onarım gideri, yalnız faturanın yüksek olmasına bakılarak araç sahibine yüklenemez. Ücretsiz kullanım ödüncünde TBK381, olağan bakım ve koruma giderlerini ödünç alana bırakır; ödünç verenin yararına yapılması zorunlu olan olağanüstü giderlerin ise geri istenebilmesine imkân tanır. Hangi kategoriye girildiği, arızanın nedeni ve yapılan işin gerekliliğiyle belirlenir.

Ücretsiz kullanım mı, kiralama mı?

Arkadaşın aracını karşılıksız kullanmak, kullanım ödüncüne örnek olabilir. Aracın belirli ücretle verilmesi veya iş ilişkisi içinde tahsis edilmesi farklı kurallar doğurabilir. Bu nedenle önce tarafların gerçekten ne kararlaştırdığı görülmelidir. Yakıtı kullanıcının karşılaması tek başına her olayda kira sözleşmesi kurulduğunu göstermez; ödemenin amacı ve bütün ilişki incelenir.

Araç tesliminde bakım durumu, kilometre, bilinen arızalar ve kullanım amacı açıklanmışsa gider uyuşmazlığı daha kolay çözülebilir. “Masraf yaparsan konuşuruz” gibi belirsiz ifadeler, hangi kalemlerin üstlenildiğini göstermez. Taraflar gider hakkında ayrıca anlaşmışsa metnin kapsamı ve uygulanabilirliği de değerlendirilir. Kanuni ayrım, sözleşme ve olayın somut özellikleri birlikte okunur.

Olağan giderle büyük onarım aynı şey değildir

Günlük kullanımın gerektirdiği olağan bakım ve koruma giderleri TBK381’in ilk cümlesine girer. Buna karşılık aracın korunabilmesi için zorunlu, olağan dışı ve araç sahibinin yararına yapılmış gider ikinci cümle kapsamında değerlendirilebilir. İşlemin etiketi değil teknik niteliği önem taşır. Servisin faturaya “ağır bakım” yazması hukuki sınıflandırmayı tek başına yapmaz.

Örneğin araçta önceden başlayan ciddi arızanın daha büyük hasara dönüşmesini önlemek için acil müdahale gerekmiş olabilir. Aracın çekilmesi, güvenli yerde tutulması ve gerekli onarım ayrı kalemler olarak incelenir. Kullanıcının yalnız konforunu artırmak için pahalı donanım taktırması ise zorunlu olağanüstü giderle aynı değildir. Sahibin yararı somut biçimde gösterilmelidir.

Kullanıcı kendi verdiği hasarı sahibine yükleyebilir mi?

Arıza ödünç alanın sözleşmeye aykırı veya kusurlu kullanımından doğmuşsa farklı sorumluluk gündeme gelir. Böyle bir hasarın onarımına para harcamak, gideri kendiliğinden araç sahibinden isteme hakkı doğurmaz. Önce zararın kaynağı belirlenmelidir. Bakım gideriyle kişinin kendi sorumluluğundaki hasarı giderme harcaması birbirinden ayrılır.

TBK380, aracın kararlaştırılan biçimde kullanılmasını ve başkasına kullandırma sınırını düzenler. Bu kurallara aykırılıkta beklenmedik olay zararı yönünden de özel sonuçlar olabilir. Dolayısıyla gider talebini değerlendiren kişi yalnız onarım faturasına değil, aracın nerede, kim tarafından ve ne amaçla kullanıldığına da bakmalıdır. Teknik rapor, bu ayrımın önemli parçasıdır.

Sahibine haber vermeden tamir yaptırmak

Mümkün olduğunda arıza, önerilen işlem ve yaklaşık maliyet araç sahibine bildirilmelidir. Bu, gereksiz veya kapsamı tartışmalı bir işe girişilmesini önler. Ancak gerçek aciliyet varsa her olayda uzun süre onay beklemenin doğru olduğu da söylenemez. Neden beklenemediği ve daha küçük masraflı koruma yolunun bulunup bulunmadığı açıklanmalıdır.

Örneğin aracın kullanılmaya devam edilmesi motoru tamamen bozacaksa ilk ihtiyaç pahalı yenileme kararı değil, kullanımı durdurup güvenli taşıma sağlamak olabilir. Onarım kapsamı bundan sonra kararlaştırılabilir. Kullanıcı, sahibinin yararı için gereken müdahaleyle kendi tercih ettiği iyileştirmeleri faturada ayırmalıdır. Bir işlemin yararlı olması, bütün bedelinin zorunlu olduğunu kanıtlamaz.

Geri ödeme talebi nasıl belgelenir?

Teslim ve arıza tarihleri, aracın önceki durumu, servis tespiti, fiyat teklifi, fatura ve ödeme kaydı birlikte saklanır. Değişen parçalar veya teknik rapor mümkün olduğunca korunur. Araç sahibine gönderilen bildirim ve cevap da dosyaya eklenir. Talep edilen her kalemin neden olağanüstü ve zorunlu olduğu açıklanmalıdır.

Uyuşmazlıkta araç sahibi başka bir gider dağılımı veya kullanıcının kusuru ileri sürebilir. Bu iddialar aynı teknik kayıtlar üzerinden değerlendirilir. Kullanıcı, masraf yaptığını söyleyerek aracı sınırsız süre elinde tutabileceğini varsaymamalıdır; eşyanın iadesi ve para alacağı ayrı incelenir. Talebin niteliği, tarafların ilişkisi ve başvuru yolu belirlendikten sonra geri ödeme istemi somutlaştırılır.

Bağlantılı konular

Arkadaşa Ödünç Verilen Araç Geri Getirilmiyor: Teslim Nasıl İstenir?; Ödünç Verilen Altın Geri Ödenmiyor: Gram mı Para mı İstenir?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: TBK379–381,112.