Ceza Davasında Tanıklar Birlikte Dinlenebilir mi?

Ceza davasında her tanık ayrı ayrı ve kendisinden sonra dinlenecek tanıklar yanında bulunmadan dinlenir. CMK 52'nin bu kuralı, sonraki tanığın önceki anlatıma göre beyanını değiştirmesini veya istemeden etkilenmesini önlemeye hizmet eder. Tanıkların aynı oturum için çağrılması, birlikte salona alınıp birbirlerini dinlemelerinin uygun olduğu anlamına gelmez. Bununla birlikte tanıkların ayrı dinlenmesiyle kanuni koşullarda yüzleştirilmesi farklı işlemlerdir. Birlikte bulunmaya ilişkin itirazda hangi aşamada ne yaşandığı açıkça belirtilmelidir.

Duruşmanın açık olması tanık için sınırsız izleme mi?

Duruşmanın aleni olması, henüz dinlenmemiş tanığın önceki tanık anlatımını izleyerek sırasını beklemesini serbest hale getirmez. Genel izleyici konumuyla tanık sıfatı farklıdır. Mahkeme çağrılan kişilerin hangi sıfatla bulunduğunu bilmelidir. Tanık olduğunu bildiği halde izleyici gibi salonda kalmak yerine durumu görevliye ve mahkemeye açıklamak gerekir. Özellikle aynı aileden veya işyerinden gelen kişilerin birlikte gelmiş olması, dinleme sırasındaki ayrılığı ortadan kaldırmaz.

Kural sonraki tanıkların yanında bulunmaması şeklinde kurulmuştur. Dinlenen tanığın da mahkeme başkanı veya hâkimin izni olmadan salondan ayrılmaması gerekir. Bu iki düzenleme birlikte gözetilir: henüz dinlenmemiş kişi önceki anlatımı dinlememeli, dinlenen kişi de kendi kararıyla salonu terk etmemelidir. Duruşma düzenini belirlemek tarafların veya tanıkların kendi aralarında yapacağı anlaşmaya bırakılmış değildir. Nerede beklenmesi gerektiğine ilişkin mahkeme düzenine uyulur.

Yüzleştirme neden farklıdır?

İki kişinin anlatımları arasındaki çelişkinin açıklatılması amacıyla yapılan usul işlemi, tanıkları baştan birlikte dinlemekle aynı değildir. CMK 52/2, kovuşturma evresine kadar yüzleştirmeyi gecikmesinde sakınca bulunan veya kimliğin belirlenmesine ilişkin hallerle sınırlar. Bu soruşturma sınırı, kovuşturmada hiçbir yüzleştirme yapılamaz şeklinde okunmamalıdır. Somut işlemde hangi aşamada bulunulduğu ve mahkemenin neyi açıklığa kavuşturmak istediği belirlenir. Ayrı dinleme güvencesi, soru ve açıklama ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Önceki anlatımı duyan tanığın sözü otomatik silinir mi?

Usule aykırı biçimde diğer tanığın anlatımını dinlemiş olmak ciddi bir inceleme gerektirebilir. Ancak bu durumun her dosyada otomatik beraat veya bütün tanık anlatımlarının yok sayılması sonucu doğuracağı söylenemez. Hangi kişinin hangi bölümü duyduğu, sonradan kendi anlatımında bu bilgiyi kullanıp kullanmadığı ve beyanın diğer delillerle ilişkisi değerlendirilir. İtiraz, yalnız tanıklar birbirini tanıyor cümlesine değil, duruşmada gözlenen somut duruma dayanmalıdır.

Önceki ve sonraki ifadelerin birbirine benzemesi tek başına önceden anlaşma kanıtı değildir. Aynı olayı birlikte görmüş kişiler benzer ayrıntılar anlatabilir. Buna karşılık bir tanığın ancak diğerinin açıklamasıyla öğrenebileceği özel bilgiyi kendi gözlemi gibi sunması sorgulanabilir. Sorular, tanığın olay anındaki yeri, doğrudan gördükleri ve sonradan öğrendikleri üzerinde yoğunlaştırılır. Kişinin hatırlamadığını söylemesiyle önceki tanığı tekrar etmesi birbirinden ayrılır.

Varsayımsal örnek: ikinci tanık salonda bekliyor

Bir ceza duruşmasında ikinci tanığın, ilk tanık ayrıntılı anlatım yaparken salonda beklediğini varsayalım. Durum fark edildiğinde henüz dinlenmemiş kişinin sıfatı mahkemeye bildirilir ve ayrı dinleme kuralının uygulanması istenir. İlk anlatımı hangi süre boyunca dinlediği tutanağa geçirilmesi istenen somut bir olgudur. İkinci tanığa daha sonra kendi gözleminin ne olduğu sorulabilir. Bu başvuru, tanığın ne söylemesi gerektiğini ona öğretmek veya beyanını birlikte hazırlamak anlamına gelmez.

Tutanakta hangi bilgiler önemli?

Tanıkların çağrılma sırası, dinlenme anında salonda bulunanlar, itiraz ve mahkemenin kararı mümkün olduğunca açık kayda geçirilmelidir. Duruşma tutanağı, yargılamanın nasıl yürütüldüğünü denetlemek bakımından önem taşır. Sonradan kanun yolu başvurusu yapılacaksa, usul eksikliği ile hükümde hangi delilin belirleyici olduğu ilişkilendirilir. Belirsiz bir salon düzeni şikâyeti yerine somut olay açıklanmalıdır.

Tanık çağrısına gitmemenin sonuçları ayrı bir yükümlülük konusudur. Tek delil tanıksa duruşmada doğrudan dinlenmesi gereği de bu yazıdaki sıralama sorunundan farklıdır. Tanık çağrılmış ve hazır olsa bile onun dinlenme biçiminin usule uygun yürütülmesi gerekir. Bekleme yerinde başka tanığın anlatımını öğrenmiş olması ileri sürülüyorsa, bu iddianın dayandığı somut gözlem ayrıca açıklanmalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — Adalet Bakanlığı — m.52,53,208 ve 219–222.