Yanılarak İmza Atan Kişi Tazminat Öder mi?

Yanılmada tazminat sorumluluğu, yanlışlıkla imza atan kişinin her durumda yalnız sözleşmeden kurtulacağı düşüncesine sınır getirir. Türk Borçlar Kanunu’nun 35. maddesine göre kişi, yanılmasında kusurluysa sözleşmenin hükümsüzlüğünden doğan zararı gidermekle yükümlü olabilir. Ancak diğer taraf yanılmayı biliyorsa veya bilmesi gerekiyorsa bu tazminat istenemez. Önce hukuken önemli bir yanılmanın varlığı, sonra kusur ve zarar incelenir.

Her yanlış anlama sözleşmeyi ortadan kaldırır mı?

Kanunun 30. maddesi esaslı yanılmayı düzenler. Yapılmak istenenden başka sözleşmenin açıklanması, yanlış konu veya belirli şartlarda yanlış kişiyle işlem yapılması gibi durumlar değerlendirilir. Sözleşmeden sonradan memnun kalmamak, başka yerde daha ucuz fiyat bulmak veya beklenen kazancı elde edememek tek başına esaslı yanılma değildir.

Basit toplama yanlışında ise kural, sözleşmenin geçerliliğini etkilemeden hesap hatasının düzeltilmesidir. Bu nedenle bir fatura toplamı yanlış yazıldığında doğrudan bütün sözleşmenin hükümsüzlüğü ve tazminat sonucu çıkarılamaz. Önce hatanın irade açıklamasının esasına mı yoksa düzeltilmesi mümkün bir hesaba mı ilişkin olduğu açıklanır. Hatanın sözleşme kararındaki etkisi somut belgelerle gösterilmelidir.

Yanılan kişi hangi durumda kusurlu olabilir?

Kusur, somut işlemde beklenen dikkat ve özenin gösterilip gösterilmediğiyle ilgilidir. Teklifin temel miktarı açıkça belirtilmişken kendi kayıtlarını kontrol etmeyen tarafın durumu ile karşı tarafın yanıltıcı bilgi verdiği olay aynı değildir. Her yanlışlık otomatik kusur oluşturmaz; işlem süreci, yazışmalar, tarafların bilgisi ve hatanın fark edilme olanağı birlikte değerlendirilir.

Örneğin bir kişi ihtiyacından farklı teknik ölçüyle sipariş verip bunu esaslı yanılma nedeniyle geçersiz saydırmak istesin. Karşı taraf da siparişe güvenerek geri alınamayan bir hazırlık gideri yapmış olsun. Yanılanın özensizliği, giderin gerçekten yapılıp yapılmadığı ve sözleşmenin geçerli olacağına duyulan güvenle bağlantısı ayrı sorulardır. Yalnız bir fatura düzenlenmesi bütün zarar iddiasını kendiliğinden kanıtlamaz.

Karşı taraf hatayı biliyorsa ne değişir?

35. madde, diğer tarafın yanılmayı bilmesi veya bilmesi gerekmesi hâlinde tazminat istenemeyeceğini belirtir. Açık yazışmadan siparişin yanlış rakam içerdiğini anlayan tarafın bu hataya güvenerek sınırsız gider yapması ile hatayı makul biçimde fark edemeyen kişinin hazırlığı aynı değerlendirilmez. Hangi bilginin ne zaman ulaştığı bu yüzden önemlidir.

34. madde uyarınca yanılma dürüstlük kurallarına aykırı ileri sürülemez. Diğer taraf, sözleşmenin yanılan kişinin kastettiği anlamda kurulmasına razı olduğunu bildirirse sözleşme o anlamda kurulmuş sayılır. Uyuşmazlık yalnız “iptal veya bütün bedeli öde” şeklinde iki seçenekten ibaret değildir. Tarafların gerçek olarak hangi içerikte anlaşabilecekleri ve yapılan açıklamalar da görülmelidir.

Hangi zararların karşılanması istenebilir?

Tazminatın konusu kural olarak sözleşmenin hükümsüzlüğünden doğan zarardır. Karşı tarafın gerçekten katlandığı gider, kaçırdığı belirli fırsat iddiası ve bunların güvenle bağlantısı somutlaştırılır. Sözleşme bedelinin tamamı veya sözleşme kurulmuş olsaydı elde edilecek bütün kâr, hiçbir inceleme yapılmadan otomatik borç hâline gelmez. Zararın oluştuğu ve miktarı delilleriyle gösterilmelidir.

Kanun, hakkaniyet gerektiriyorsa hâkimin daha fazla tazminata hükmedebilmesini de düzenler. Bunun üst sınırı ifadan beklenen yarardır. Bu özel sınırın varlığı, her dosyada üst sınıra kadar ödeme yapılacağı anlamına gelmez. Aynı giderin farklı adlarla iki kez istenmesi de doğru değildir. Hazırlanan hesap, her kalemin dayanağını ve sözleşmenin hükümsüz kalmasıyla bağlantısını göstermelidir.

Bildirim ve dosya hazırlığı

Yanılma nedeniyle sözleşmeyle bağlı olmama bakımından 39. maddedeki bir yıllık süre, yanılmanın öğrenilmesinden başlar. Tazminat riski bulunduğu düşüncesiyle gerekli bildirimi belirsiz süre ertelemek hak kaybı doğurabilir. Buna karşılık tek başına “yanlış anladım” mesajı, esaslı yanılmanın koşullarını veya bütün dava şartlarını ispatlamaz.

Teklifler, sözleşmenin bütün sayfaları, teknik çizimler, sipariş değişiklikleri ve hata öğrenildiğinde yapılan yazışmalar korunmalıdır. Tazminat isteyen taraf gider belgelerini, yanılan taraf da diğer kişinin hatayı bildiğini gösteren kayıtları sunabilir. Arabuluculuk anlaşması gibi özel bağlamlarda gizlilik ve usul kuralları ayrıca incelenir; genel yanılma kuralı bu özel sınırları kaldırmaz.

Bağlantılı konular

Arabuluculukta İmzalanan Anlaşma Baskı veya Yanılma Nedeniyle İptal Edilebilir mi?; Sözleşmedeki Toplama Hatası Nasıl Düzeltilir?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: TBK m.30–35, 39.