Bir ürünün temel işlevi için yazılım lisansı gerekiyorsa, bu lisansın satışa dahil olup olmadığı ve ek ücretin önceden açıklanması önemlidir. Donanımın satın alınması her bağımsız yazılımın sınırsız lisansını otomatik olarak sağlamaz. Bununla birlikte satıcı lisanslı kullanımı vaat edip teslimde yalnız deneme sürümü vermişse farklı bir sözleşmeye aykırılık gündeme gelebilir.
“Ürünü aldınız, program ayrı” açıklaması satıştan sonra ilk kez yapılmış olabilir. İnceleme, cihazın kutusundan veya tek bir destek mesajından ibaret değildir. İlan, ürün özellikleri, toplam fiyat ve kullanım için zorunlu giderlerin nasıl açıklandığı karşılaştırılmalıdır. Tüketicinin kanuni hakları, gerçekten taahhüt edilen işlevle ilişkilendirilmelidir.
Dahil lisans ile ayrı yazılımın farkı
Bilgisayarın işletim sistemiyle birlikte satılması, başka bir ofis uygulamasının da sürekli lisanslı olacağını kendiliğinden göstermez. Ayrı programın önceden kurulu bulunması da her zaman tam lisanslı olduğu anlamına gelmez. Ancak satış sayfasında belirli uygulamanın lisansının dahil olduğu açıkça belirtilmişse bu taahhüt önemlidir.
Aynı ayrım akıllı cihazlarda da ortaya çıkabilir. Cihazın ana işlevinin belirli bir uygulama aboneliği olmadan çalışmayacağı biliniyorsa bunun satın alma kararı öncesinde anlaşılır biçimde açıklanması gerekir. İsteğe bağlı ek rapor veya bulut depolama hizmetiyle temel kullanım için zorunlu lisans aynı maliyet değildir. Satışın kapsamı bu fark üzerinden belirlenmelidir.
Deneme sürümü ne zaman sorun oluşturur?
Satışta deneme sürümü verileceği, süresi ve devam ücretinin ayrı olduğu açıkça anlatılmışsa tüketicinin bu koşulları bilerek işlem yapması değerlendirmeye katılır. Tam lisanslı ürün diye tanıtılan malda programın kısa sürede ücret istemesi ise ilanla teslimin uygunluğu bakımından araştırılır. Her ücretli uzatma tek başına ayıp değildir; taahhüde aykırı olan eksiklik önemlidir.
6502 sayılı Kanun m.8–11 çerçevesinde malın ilan edilen veya kararlaştırılan özellikleri taşıması gerekir. Yazılımın hiç verilmemesi veya kullanılamayan lisans anahtarı, vaat edilen ürünle ilişkilendirilerek değerlendirilir. Tüketicinin sadece sonradan daha kapsamlı program istediği olayla, kendisine satılan temel özelliğin eksik olduğu olay birbirine karıştırılmamalıdır.
Ek bedel sözleşmeye dahil mi?
Toplam fiyat ve zorunlu ek giderlere ilişkin bilgilendirme araştırılmalıdır. Sözleşmenin sonradan tüketici aleyhine değiştirilmesi, 6502 m.4 ve ilgili haksız şart hükümleriyle birlikte değerlendirilir. Önceden hazırlanmış belirsiz kayıtların yorumu bakımından TBK genel işlem koşulları da önem taşır. “Tüm programlar ayrıca ücretlidir” cümlesi, ilanda verilen açık dahil lisans vaadini her durumda silmez.
Tüketicinin daha sonra gerçekten ayrı bir abonelik satın alması farklı bir sözleşme olabilir. Bu işlem, ilk satıştaki eksikliğin düzeldiğini veya bütün itirazlardan vazgeçildiğini her durumda göstermez. Ne satın alındığı, hangi amaçla ödeme yapıldığı ve satıcıyla hangi çözümün kararlaştırıldığı belgelenmelidir. Aynı ihtiyacın iki kez karşılanmasına dayalı mükerrer talep de kurulamaz.
Hangi çözüm istenebilir?
Vaat edilen geçerli lisansın sağlanması, uygun şartlarda ürünün ayıpsız hâle getirilmesine ilişkin çözüm olabilir. Bunun yanında seçimlik hakların somut koşulları değerlendirilir. Eksikliğin ürünün temel işlevine etkisi, giderilebilirliği ve orantılılık önemlidir. Her küçük ek uygulama eksikliğinin bütün donanım bedelinin iadesini gerektirdiği söylenemez.
Ek lisans bedelini tüketici ödemişse giderin ilk taahhüdü yerine getirmek için gerekli olup olmadığı ve tutarın makullüğü incelenir. Satıcının temin edebileceği çözüm yerine farklı ve daha pahalı yazılım paketi alınması, bütün bedelin doğrudan karşı tarafa yüklenmesini gerektirmeyebilir. Talep, ihtiyaçla satın alınan paketin kapsamını açıkça ayırmalıdır.
Örnek: Sürekli lisans diye satılan uygulama
Farazi bir olayda belirli programın kalıcı kullanım lisansı dahil denilerek bilgisayar satılır. Otuz gün sonra uygulama erişimi durur; teslimde yalnız deneme hesabı açıldığı anlaşılır. Satıcının verdiği anahtar ve satış sayfası birlikte incelenebilir. İlk vaadin kalıcı lisans olduğu gösterilebiliyorsa yalnız “cihaz çalışıyor” cevabı yazılım eksikliğini tek başına çözmez.
Başka bir satışta ise yalnız donanım ve açıkça belirtilmiş deneme sürümü bulunur. Tüketicinin deneme sonunda programı satın alması, ilk satışın aynı biçimde ayıplı olduğunu göstermez. İki işlem arasındaki fark taahhüdün içeriğidir. Başvuruda reklam, ürün paketi ve kullanım koşulları eksiksiz gösterilmelidir.
Belge ve kayıt listesi
- Satış sayfasındaki lisans ve yazılım açıklaması.
- Sipariş, fatura ve paket içeriği.
- Lisans anahtarının verildiğini gösteren belge.
- Uygulamadaki süre veya ödeme uyarısının kaydı.
- Satıcıyla eksiklik hakkında yapılan yazışma.
- Sonradan alınan lisansın faturası ve kapsamı.
Lisans anahtarının tamamı herkese açık paylaşımda gösterilmemelidir; anahtarın izinsiz kullanımına yol açmadan kayıt korunabilir. Hukuki başvuru için uygulamanın lisans korumasını aşmak veya yetkisiz yazılım kullanmak gerekli değildir. Uyuşmazlık, yapılan satışın ve geçerli kullanım hakkının belgeleri üzerinden açıklanmalıdır.
Sık sorulan sorular
Bilgisayar alınca bütün programlar da lisanslı mı olur?
Hayır. Satışın kapsamında hangi yazılımların ve hangi kullanım haklarının bulunduğu incelenir. Önceden kurulum, her program için sürekli lisans verildiğini tek başına göstermez.
Deneme sürümünün bitmesi her zaman ayıp mı?
Başta açıklanmış deneme koşuluyla tam lisans vaadine aykırı teslim farklıdır. Ayıp incelemesi, ilan ve kararlaştırılan özelliklere dayanır.
Sonradan lisans bedeli ödersem geri isteyebilir miyim?
Ödemenin ilk taahhüdü yerine getirmek için gerekliliği, makul tutarı ve satışla bağlantısı gösterilmelidir. Daha kapsamlı yeni paketin tüm bedeli otomatik olarak talep edilemez.
Lisans sorununu program korumasını aşarak çözebilir miyim?
Hukuki hak aramak için yetkisiz kullanım gerekli değildir. Geçerli lisansın sağlanması ve uygun tüketici talepleri satış belgelerine dayanılarak değerlendirilmelidir.
İlgili hukuki bilgiler
İnternet, Telefon ve Dijital Abonelik Nasıl Feshedilir?
Garanti Belgesi, Azami Tamir Süresi ve Tekrar Arıza
Resmî kaynaklar
- 6502 sayılı Kanun - resmi Ticaret Bakanlığı il müdürlüğü PDF: 6502 m.4, 8–11: fiyat bilgilendirmesi ve ayıplı mal
- 6098 Türk Borçlar Kanunu - TBMM kabul metni: TBK m.19–25: sözleşme yorumu ve genel işlem koşulları
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (6502)