Ayıplı ürün nedeniyle kullanılan seçimlik hakların gerektirdiği sökme ve montaj masrafları, tüketiciye otomatik olarak yüklenemez. 6502 sayılı Kanun m.11/6, seçimlik hakların kullanılması nedeniyle ortaya çıkan masrafların hakkı yerine getiren tarafça karşılanmasını düzenler. Ancak ürünün gerçekten ayıplı olması ve istenen giderin bu hakkın uygulanmasıyla bağlantısı gösterilmelidir.
Duvara sabitlenen bir ürünün değişimi, yalnız yeni kutunun kapıya bırakılmasıyla tamamlanmayabilir. Buna karşılık tüketicinin aynı sırada başka odaya taşıma veya daha pahalı bir kurulum düzeni istemesi ayrı bir hizmet oluşturabilir. Gerekli giderle tercih edilen ek iş ayrılmadan tek bir ücret hesabı yapılmamalıdır.
Değişim için gereken işlem nedir?
Eski ürünün yerinden alınması, bağlantılarının güvenli biçimde sökülmesi ve aynı işlevdeki yeni ürünün kurulması bazı mallarda değişimin fiilen gerçekleşmesi için zorunlu olabilir. Hangi işlemin gerekli olduğu malın özelliğine ve ilk satışın koşullarına bağlıdır. Basitçe takılıp çıkarılan bir cihazla duvar içinde bağlantısı bulunan sistem aynı masrafı gerektirmez.
Satıcının veya üreticinin “ürünün kendisini değiştirdik, kalan sizin sorununuz” cevabı, zorunlu işlemleri açıklamadan yeterli değerlendirme sağlamaz. Tüketici hangi sökme ve kurma işinin ayıp nedeniyle gerektiğini fotoğraf, ilk kurulum belgesi ve teknik açıklamayla gösterebilir. İşlemin kapsamı belirlenmeden tüm evin tadilat bedelinin talep edilmesi de ölçülü bir başvuru oluşturmaz.
Ücretsiz onarımda hangi bedeller tartışılır?
Onarım hakkının koşulları gerçekleşmişse, gerekli işlem için “sökme ücreti”, “bağlantı bedeli” veya “montaj farkı” adı altında ayrı talep yapılması incelenmelidir. Bedelin adına değil, hangi işlemin karşılığı olduğuna bakılır. İlk satışta ayrıca verilen kurulum hizmetinin sınırları ve ayıbın onarımı için zorunlu adımlar araştırılır.
Ürün arızasının kullanım kılavuzuna aykırı davranıştan veya satıştan bağımsız başka bir müdahaleden kaynaklandığı iddiası ise ayrı teknik inceleme gerektirir. Her arızada kanuni ayıp sorumluluğunun gerçekleştiği varsayılamaz. İşletmenin kullanıcı hatası açıklaması da somut gerekçeyle desteklenmelidir. Ücretsiz giderim konusunda uyuşmazlık varsa önce arızanın ve ayıp ilişkisinin tespiti önem kazanır.
Daha farklı yere kurulum istemek
Tüketici yeni ürünün aynı yere kurulması yerine evin başka bölümüne taşınmasını isteyebilir. Ayıp gideriminin doğal gereği olmayan ek boru, elektrik hattı veya dekorasyon çalışması ayrıca kararlaştırılabilir. Yeni bir talebin ücretli olabileceği, zorunlu sökme ve yeniden kurmanın da tüketiciye bırakılacağı anlamına gelmez. İş kalemleri ayrılarak teklif hazırlanmalıdır.
Örneğin aynı konumda değişim için gereken bağlantı işçiliğiyle başka kata kurulum nedeniyle uzatılan tesisat birbirinden ayrılabilir. İşletmenin verdiği tek toplam fiyat, hangi kısmın kanuni giderim ve hangi kısmın ek tercih olduğunu gizleyebilir. Tüketici ayrı kalem ve açıklama istemelidir. Bu ayrım, sonradan fazla ücretin iadesi talebinin hesaplanmasını da kolaylaştırır.
Orantısız güçlük bütün masrafları kaldırır mı?
6502 m.11/3, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim bakımından orantısız güçlük koşullarını düzenler. Ürünün değeri, ayıbın önemi ve diğer hakların kullanımının tüketiciye etkisi değerlendirilir. Bu hüküm, satıcının zorunlu montaj gideri gördüğü her olayda tek başına ücret ekleyebilmesi anlamına gelmez.
Uygun hakkın belirlenmesi ile o hakkın uygulanmasının masrafları farklı sorulardır. Değişim yerine başka seçimlik hakkın koşulları tartışılıyorsa bu gerekçe açıkça anlatılmalıdır. Tüketicinin kabul etmediği bir çözümün “montaj pahalı” denilerek otomatik dayatılması doğru değerlendirme oluşturmaz. Somut teklif ve teknik gereklilik belgeleri uyuşmazlıkta önem taşır.
Örnek: Ankastre ürünün değiştirilmesi
Farazi bir olayda ankastre fırın teslimden sonra üretim hatası nedeniyle kullanılmaz hâle gelir ve değişim kabul edilir. Servis eski fırını çıkarıp aynı ölçüdeki yeni fırını yerine takmak için ayrıca işçilik ister. Bu bedel, değişimin fiilen yapılması için gerekli gider niteliğiyle incelenir. Tüketicinin mutfak dolabını başka tasarıma dönüştürme talebi ise aynı gider kalemi değildir.
Tüketici zorunlu işi kendi seçtiği ustaya yaptırırsa bunun neden gerekli olduğunu ve bedelin makullüğünü göstermelidir. İşletmeye uygun giderimi yapma imkânının verilip verilmediği de değerlendirilebilir. Her üçüncü kişi faturasının hiçbir inceleme olmaksızın karşı tarafa yüklenmesi söz konusu değildir. Acele teknik güvenlik ihtiyacı varsa bunun kayıtları ayrıca korunmalıdır.
Başvuruda kullanılacak belgeler
- Satış ve ilk kurulum belgeleri.
- Ayıbı ve seçilen hakkı gösteren servis kaydı.
- Değişim veya ücretsiz onarımın kabul edildiği yazışma.
- Sökme, aynı yere kurma ve ek iş için ayrı teklifler.
- Ödenen giderlerin faturaları ve ödeme belgeleri.
- Teknik zorunluluğa ilişkin açıklama ve fotoğraflar.
Başvuruda yalnız toplam para değil, her bedelin hangi zorunlu işlemden doğduğu gösterilmelidir. Böylece yeni bir hizmet talebiyle kanuni ayıp giderimi birbirinden ayrılır. Ürünü farklı satıcı, kurulumu başka işletme sağlamışsa tarafların kendi sorumlulukları da somut sözleşmelere göre belirlenir.
Sık sorulan sorular
Yeni ürün ücretsizse montaj her durumda ücretli mi?
Hayır. Seçimlik hakkın uygulanması için gerekli giderler 6502 m.11/6 kapsamında değerlendirilir. Bedelin montaj olarak adlandırılması tek başına ücret talebini haklı kılmaz.
Ürünü başka odaya taşımayı ücretsiz isteyebilir miyim?
Ayıp gideriminin gereği olmayan ek taşıma ve tesisat işleri ayrı değerlendirilir. Aynı yere yeniden kurmayla yeni konuma kurulum birbirinden ayrılmalıdır.
Kendi ustama yaptırdığım gideri geri alabilir miyim?
Gereklilik, makul tutar, işletmeye bildirilen sorun ve olayın aciliyeti incelenir. Her üçüncü kişi faturası otomatik kabul edilmez; işin ayıp giderimiyle bağlantısı gösterilmelidir.
Kullanım hatası varsa aynı kural uygulanır mı?
Önce kanuni ayıp sorumluluğunun oluşup oluşmadığı belirlenir. Kullanım hatası iddiası teknik dayanağıyla değerlendirilir; ücretsiz seçimlik hakkın koşulları gerçekleşmeden genel sonuç kurulamaz.
İlgili hukuki bilgiler
Su Arıtma Cihazının Hatalı Kurulumu Evi Su Bastı: Zararı Kim Öder?
Beyaz Eşyayı Kendim Kurdum: Garanti Tamamen Biter mi?
Resmî kaynaklar
- 6502 sayılı Kanun - resmi Ticaret Bakanlığı il müdürlüğü PDF: 6502 m.11/6: seçimlik hakların kullanılmasından doğan masraflar; m.11/3: orantısız güçlük
- Ticaret Bakanlığı: Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliği: Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliği m.14: satış sonrası hizmet sorumluluğu
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (6502)