Yatılı Bakıcı Hastalanırsa İşverenin Bakım Yükümlülüğü Var mı?

Yatılı bakıcı hastalanırsa işverenin bakım ve tedavi yükümlülüğü belirli koşullarla doğabilir. Türk Borçlar Kanunu'nun418.maddesi, işverenle aynı ev düzeninde yaşayan işçi için özel koruma getirir. Hastalığın çalışmayı engellemesi, işçinin kusurunun bulunmaması ve sosyal sigorta yardımlarından yararlanamaması birlikte incelenir. Bu düzenleme, her yatılı çalışanın bütün sağlık giderlerini süresiz olarak işverene yükleyen genel bir sağlık sigortası değildir.

Aynı ev düzeninde yaşamak neyi değiştirir?

Bir evde gündüz hizmet verip akşam kendi konutuna dönen kişi ile işverenin evinde kalan kişi aynı durumda değildir. İş sözleşmesinin başlığına “yatılı” yazılması yanında gerçek barınma düzeni de görülmelidir. Bakıcının hangi adreste kaldığı, kendisine ayrılan yaşam alanı, yemek düzeni ve işin sürekliliği bu ilişkinin niteliğini açıklamaya yardımcı olur.

TBK418, bu ev düzeninde işverene yeterli beslenme ve uygun barınak sağlama yükümlülüğü de yükler. Hastalık ortaya çıkmasıyla ilk kez doğan bir konut borcundan söz edilmez. Çalışma sırasında zaten sağlanması gereken yaşam koşulları ile hastalık veya kazadan kaynaklanan bakım ve tedavi borcu birbirinden ayrılır. İşçinin evde kalmasına karşılık ücretinden yapılan kesintiler de ayrıca incelenebilir.

Hangi hastalık ve sigorta koşulları aranır?

Kanun, işçinin kendi kusuru bulunmadan hastalık veya kaza gibi sebeplerle işini yerine getirememesini esas alır. Yalnız bir muayene randevusu bulunması ile fiilen çalışamayacak durumda olmak aynı değildir. İstirahat raporu, tedavi gereksinimi ve çalışma görevinin özellikleri birlikte değerlendirilir. Bakıcılık işi sırasında bulaş veya fiziksel güç gereksinimi gibi somut koşullar önem taşıyabilir.

Ayrıca sosyal sigorta yardımlarından yararlanma durumu araştırılmalıdır. Bir sigorta kaydının bulunmasıyla ilgili yardımın gerçekten karşılanması birbirinden farklı olabilir. Hastane veya kurumdan alınan kayıt, hangi hizmetin neden karşılanmadığını göstermelidir. İşverenin gerekli sigorta bildirimini yapmamış olması ise ayrı yükümlülükleri gündeme getirir; bu bakım kuralı sigortasız çalıştırmaya izin vermez.

İki haftalık süre nasıl artar?

Bir yıla kadar çalışmış işçi bakımından kanundaki başlangıç süresi iki haftadır. Bir yılı aşan her hizmet yılı için süreye iki gün eklenir; toplam süre dört haftayı geçemez. Bu nedenle bütün çalışanlara koşulsuz dört haftalık yükümlülük varmış gibi hesap yapılamaz. Hizmetin başlangıcı ve tamamlanan yıllar belgeleriyle belirlenmelidir.

Bakım ihtiyacının başladığı gün, işgöremezliğin devamı ve daha önce sağlanan yardımlar kronolojik olarak kaydedilir. Sadece hastane faturasının düzenlendiği tarihten hareket etmek her olayda yeterli değildir. Kanuni bakım döneminin dışında kalan giderler bakımından başka sözleşme veya sorumluluk sebebi bulunup bulunmadığı ayrıca incelenir. İşverenin sebep olduğu bir iş kazasının tazminatı bu sınırlı süre hesabıyla kendiliğinden sona ermez.

Bakım borcu maaş ödemesiyle aynı mı?

Hayır. Bu hüküm bakım ve tedavi edimine ilişkindir. Çalışılmayan günlerin para ücretinin hangi koşullarla ödeneceği, sözleşme ve uygulanacak diğer hükümler üzerinden ayrıca belirlenir. Aynı gider için iki ayrı kaynaktan karşılık alınıp alınmadığı da açıklanmalıdır. Sağlık yardımını, ücret alacağını ve varsa zarar talebini tek toplamda göstermek hesabı belirsizleştirir.

Örneğin sekiz aydır aynı evde yaşayan bakıcı, kendi kusuru bulunmayan bir hastalık nedeniyle on gün çalışamamış ve ilgili sosyal sigorta yardımından yararlanamamış olsun. İş ilişkisinin ve sağlık koşullarının doğrulanması halinde418.maddedeki iki haftalık çerçeve gündeme gelir. Aynı kişi her gün dışarıdan gelip gidiyorsa yalnız bakıcılık unvanından hareketle aynı ev düzeni şartının bulunduğu söylenemez.

Talep hangi belgelerle açıklanabilir?

İşe giriş tarihi, yatılı çalışma anlaşması, barınma düzenini gösteren yazışmalar, sağlık raporları, yardımın karşılanmama gerekçesi ve gider belgeleri birlikte hazırlanmalıdır. İşverenden hangi tarihler için hangi bakımın sağlanmasının istendiği açık belirtilir. Önceden karşılanan giderler saklanmadan gösterilmeli; yalnız sözlü bir ret yerine mümkün olduğunca yazılı cevap alınmalıdır.

Ev hizmetlerindeki sigorta bildirim düzeni ayrı kontrol edilmelidir. Hastalığın işin yürütülmesinden kaynaklandığı düşünülüyorsa meslek hastalığı ve işveren sorumluluğu konusunun koşulları ayrıca değerlendirilir. Bakım talebinin dayanağı doğru seçildiğinde, sigorta işlemiyle çalışma sözleşmesinden doğan kişisel istemler birbirinin yerine kullanılmamış olur.

Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)

Hukuki kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.418; ev düzeninde barınma, bakım, sosyal sigorta yardımı ve süre.
• 4857 sayılı İş Kanunu: m.4; ev hizmetleri bakımından kanunun kapsamı.