Türkiye’de Doğan Yabancı Çocuk Türk Vatandaşı Olur mu?

Türkiye’de doğmak, anne ve babası yabancı olan her çocuğa otomatik Türk vatandaşlığı kazandırmaz. Temel değerlendirme anne veya babadan vatandaşlık kazanılıp kazanılmadığıdır. Bunun önemli istisnası, Türkiye’de doğan ve yabancı anne ve babasından dolayı doğumla hiçbir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuktur. 5901 sayılı Kanun’un 8. maddesi bu çocuğun doğumdan itibaren Türk vatandaşı olduğunu düzenler. İstisnanın koşulları belge ve ilgili ülke hukuku üzerinden araştırılır.

Türk anne veya babadan doğan çocuğun durumu

Evlilik birliği içinde Türk vatandaşı anne veya babadan doğan çocuk, Türkiye’de ya da yurt dışında doğmuş olmasına bakılmaksızın soybağı esasına göre Türk vatandaşıdır. Diğer ebeveynin yabancı olması tek başına engel oluşturmaz. Burada hastanenin bulunduğu ülke yerine, doğum anındaki anne ve babanın vatandaşlığı ve hukuken kurulmuş soybağı belirleyicidir.

Evlilik dışında doğumda Türk anneye bağlı kazanım ile Türk babaya bağlı kazanımın usulü farklıdır. Türk baba ve yabancı anneden evlilik dışında doğan çocuk yönünden soybağının kurulmasını sağlayan usul ve esaslar yerine getirilmelidir. Sadece babanın isminin bir belgede yazılı bulunmasıyla her hukuki sorun çözülmüş sayılmaz. Tanıma, mahkeme kararı ve nüfus kayıtları somut duruma göre değerlendirilir.

İki yabancı ebeveynin çocuğunda hangi araştırma yapılır?

Çocuğun anne veya babasının vatandaşlığını doğumla kazanıp kazanmadığı, ilgili devletlerin hukukuna göre incelenir. Ebeveynlerin farklı ülke vatandaşları olması durumunda iki hukuk yönünden de değerlendirme gerekebilir. Bir ülkenin pasaport vermeyi geciktirmesi, çocuğun o ülkenin vatandaşlığını kazanmadığını tek başına göstermez. Vatandaşlık bağının kurulmasıyla belgenin düzenlenmesi farklı aşamalardır.

Örneğin çocuk ilgili ülkenin kanununa göre doğumla vatandaş olmuş, yalnız konsolosluk kaydı henüz yapılmamış olabilir. Böyle bir durumda geciken belgeyi vatansızlık kanıtı saymak doğru değildir. Buna karşılık ilgili hukuk doğan çocuğa vatandaşlık tanımıyorsa bunun resmî yazılar ve mevzuatla açıklanması gerekir. Ailenin kişisel tercihiyle başka ülke kaydını yapmaması, tek başına Türk vatandaşlığı için istisna oluşturmaz.

Vatansız kalmayı önleyen doğum yeri kuralı

Türkiye’de doğum ve doğumla başka devlet vatandaşlığının kazanılamaması birlikte bulunmalıdır. Anne babanın vatansız olması veya kendi millî hukukları nedeniyle vatandaşlık aktaramaması, incelemeye konu olabilecek durumlardır. Çocuğun koşulları taşıdığı tespit edilirse vatandaşlık doğum anına bağlanır. Bu, yıllarca ikamet ederek sonradan vatandaşlığa alınma yolundan farklı bir kazanımdır.

Türkiye’de bulunmuş çocuk için kanuni bir karine de vardır: aksine durum belirlenmedikçe Türkiye’de doğmuş sayılır. Bulunma koşulları, kolluk veya ilgili kurum tutanakları ve mevcut bilgiler kayda geçirilir. Karine, gerçekte bilinen doğum yeri bilgisini saklama imkânı sağlamaz. Çocuğun kimliği ve aile bağları güvenilir biçimde araştırılırken korunma ihtiyaçları da ayrıca gözetilir.

Başvuruya hangi belgeler hazırlanır?

Nüfus ve vatandaşlık birimlerine sunulacak dosyada doğum yeri ve tarihini gösteren kayıtlar, ebeveyn kimlik ve vatandaşlık belgeleri ile çocuğun neden başka vatandaşlık kazanamadığını açıklayan belgeler önemlidir. NVI’nin doğum yeri esasına ilişkin başvuru açıklamaları ve formu esas alınır. Yabancı belgelerin usulüne uygun onayı ve Türkçe tercümesi, belgenin geldiği ülke ve geçerli anlaşmalara göre belirlenir.

Hastane doğum raporu, nüfus tescili, yabancı pasaport ve ikamet kaydı farklı işlevlere sahiptir. Birinin bulunması diğerinin otomatik tamamlandığı anlamına gelmez. Dosyada farklı ad veya tarihler varsa uyuşmazlığın kaynağı açıklanmalıdır. Kişiye ait olmayan belge kullanılması veya ebeveyn bilgilerinin gizlenmesi, çocuğun durumunu çözmek yerine yeni hukuki sorunlar oluşturabilir.

Vatandaşlık araştırılırken ikamet ne olur?

Doğumun bildirilmesi ve vatandaşlığın incelenmesi, her dosyada ayrı ikamet veya koruma işlemlerini kendiliğinden tamamlamaz. Çocuğun mevcut kalış statüsü ilgili göç kurallarıyla birlikte ele alınır. Başvuruya cevap verilirse gerekçesi ve tebliğ tarihi saklanır. Vatandaşlığın tespitine ilişkin uyuşmazlıkta uygun idari ve yargısal başvuru yolu, kayıtların niteliği üzerinden belirlenmelidir; sıradan kayıt düzeltmeyle her sorun çözülemez.

Sık sorulan sorular

Türkiye’de doğum belgesi almak Türk vatandaşlığı için yeterli mi?

Hayır. Doğum belgesi doğumu kayda geçirir. Vatandaşlık için soybağı veya doğum yeri istisnasının kanuni koşulları ayrıca bulunmalıdır.

Anne veya baba Türk ise Türkiye’de doğma şartı var mı?

Soybağıyla kazanımda böyle genel bir şart yoktur. Doğum anındaki vatandaşlık ve soybağı koşulları yerine gelmişse yurt dışındaki doğum da kapsama girebilir.

İlgili yazılar

• Türkiye’de Doğan Yabancı Çocuk İçin İkamet İzni Nasıl Alınır?
• Türk Vatandaşlığı Başvurusunun Reddine Karşı İptal Davası

Hukuki kaynaklar

• Türk Vatandaşlığı Kanunu — m.6–8; soybağı ve doğum yeri
• NVI doğumla vatandaşlık açıklamaları — soybağı ve hiçbir vatandaşlık kazanamayan çocuk
• NVI doğum yeri esasına göre başvuru belgeleri — başvuru makamı, form ve ispat belgeleri