Anonim Şirket Kurulmadan Önce Sözleşme İmzalandı: Tescilden Sonra Borcu Kim Öder?

Anonim şirket kurulurken ofis, makine, yazılım veya tedarik için henüz ticaret siciline tescil yapılmadan sözleşme imzalanabilir. Şirketin daha sonra tescil edilmesi, bu sözleşmenin bütün borçlarının kendiliğinden yeni tüzel kişiye geçtiği anlamına gelmez. Türk Ticaret Kanunu’nun 355. maddesi, tescilden önce şirket adına işlem yapanların sorumluluğunu ve belirli şartlarla yalnız şirketin sorumlu hâle gelmesini düzenler.

Alacaklı açısından da “şirket kuruluyor, faturayı ona keseriz” sözünün ne anlama geldiği belirlenmelidir. İşlem yapan kişi, ileride kurulacak şirket adına hareket ettiğini açıkça bildirmiş midir? Şirket tescilden sonra ilgili taahhüdü süresinde kabul etmiş midir? Bu iki konu, yalnız tabelanın açılması veya vergi numarasının verilmesiyle eş tutulmamalıdır.

Anonim şirket tüzel kişiliği ne zaman kazanır?

TTK 355/1, anonim şirketin ticaret siciline tescille tüzel kişilik kazandığını düzenler. Kurucuların esas sözleşmeyi hazırlaması, kuruluş için para ayırması ve ticari faaliyete hazırlık yapması, tescille kazanılan tüzel kişilikle aynı aşama değildir. Bu nedenle sözleşme tarihinde şirketin gerçekten tescil edilip edilmediği sicil kaydıyla kontrol edilmelidir.

Şirketin ileride kullanılacak unvanı sözleşmeye yazılmış olabilir; bu unvanın sonradan küçük değişiklikle tescil edilmesi veya kuruluşun hiç tamamlanmaması da mümkündür. Hangi şirketin kastedildiği, sözleşmenin metni ve hazırlık belgeleriyle belirlenir. Şirketin adının bulunması, işlemi imzalayan kişinin her durumda kişisel sorumluluktan kurtulduğunu göstermez.

Tescil öncesi işlem yapanlar nasıl sorumlu olur?

TTK 355/2, tescilden önce şirket adına işlem yapan ve taahhütlere girenlerin bu işlem ve taahhütlerden şahsen ve müteselsilen sorumluluğunu düzenler. Sorumlu kişiler somut işlemle belirlenir. Şirkette kurucu olması düşünülen herkesin, hiç katılmadığı her sözleşmeden otomatik aynı kapsamda sorumlu olduğu sonucuna varılmamalıdır. İmza, temsil açıklaması ve işlemdeki gerçek rol incelenir.

Müteselsil sorumluluk, şartları bulunan borç için sorumlu kişilere başvuru imkânı sağlar; aynı borcun birkaç kez tahsilini haklılaştırmaz. İki kurucunun birlikte yaptığı bir taahhütte kimin hangi sıfatla imza attığı önemlidir. Alacaklı, henüz var olmayan tüzel kişiliği tek davalı veya borçlu olarak göstermeden önce gerçek sorumluları belirlemelidir.

Yalnız şirketin sorumlu olması için iki şart

Kanundaki özel sonuç için, işlem veya taahhüdün ileride kurulacak şirket adına yapıldığının açıkça bildirilmiş olması gerekir. Ayrıca şirketin ticaret siciline tescilinden sonra üç aylık süre içinde taahhüdü şirket tarafından kabul edilmelidir. Bu şartlar birlikte değerlendirilir. Yalnız üç ay içinde tescil yapılması veya sadece yeni şirketin faaliyete başlaması yeterli açıklama değildir.

Üç aylık süre tescilden sonraki şirket kabulü bakımından önemlidir; alacaklının her borç için üç ay içinde dava açması gerektiği anlamına gelmez. Sürenin başlangıcı sözleşmenin imza tarihi değildir. Dosyada tescil tarihi ve kabulün tarihli belgesi ayrı gösterilmelidir. Bu ayrım, yanlış takvim nedeniyle hakların değerlendirilmesini önemli ölçüde etkileyebilir.

Şirketin kabulü nasıl gösterilir?

Kabulün hangi yetkili organ veya temsilci tarafından, hangi taahhüt bakımından yapıldığı belirlenmelidir. Yönetim kararı, yazılı kabul, ödeme ve uygulama kayıtları somut değerlendirmede önem taşıyabilir. Ancak her muhasebe kaydı veya şirket hesabından yapılan küçük ödeme, bütün kuruluş öncesi taahhütlerin kabul edildiğini otomatik göstermez. İşlemin kapsamı açıklaştırılmalıdır.

Alacaklı mümkünse belirli sözleşmenin tescil sonrasında şirketçe benimsendiğini gösteren açık belge edinmelidir. Kurucunun kendi e-postasında “şirket zaten kabul eder” demesi, şirketin gerçek kabulünün yerine geçmez. Yetkilinin unvanı ve temsil kaydı kontrol edilmelidir. Kuruluş öncesi sözleşmeyle sonradan yapılan yeni sözleşmenin birbirine karışması da önlenmelidir.

Şirket hiç kurulmaz veya taahhüdü kabul etmezse

Tescil gerçekleşmezse, şirketin tüzel kişi olarak borçlu hâle geldiği varsayımı kurulamaz. Tescil olup kabul gerçekleşmezse TTK 355 çerçevesindeki kişisel sorumluluk ve diğer somut hukuki ilişkiler değerlendirilir. Şirketin kuruluşu tamamlanınca bütün kurucu borçlarının otomatik ortadan kalkacağına güvenilmemelidir. Sonraki borç üstlenmesi veya yeni anlaşma gibi işlemler kendi şartlarıyla ayrıca incelenebilir.

TTK 355/3, şirketçe kabul edilmeyen kuruluş giderlerinin kurucular tarafından karşılanmasını ve bunların pay sahiplerine rücu edilememesini düzenler. Kuruluş gideriyle üçüncü kişiye verilmiş her ticari taahhüt aynı kalem değildir. Noter, hazırlık hizmeti veya başka giderin hangi ilişkiye dayandığı ayrı gösterilmelidir. Dosyadaki bütün faturaları tek başlıkta toplamak sorumluluğun tespitini zorlaştırır.

Örnek: Şirket tescil edilmeden makine siparişi

İki kişinin kurulacak anonim şirket için makine sipariş ettiğini, satıcıya bunun henüz kurulacak şirket adına yapıldığını açıkça bildirdiğini düşünelim. Şirket tescilinden sonra üç ay içinde ilgili taahhüdü kabul etmişse kanundaki yalnız şirket sorumluluğu sonucu incelenebilir. Açık bildirim veya kabul şartı yoksa aynı sonuca sırf makinenin şirket fabrikasında kullanılmasıyla otomatik ulaşılamaz.

Satıcı sipariş bedelini tahsil edemediğinde sözleşme, yazılı açıklama, tescil ve kabul kayıtlarını birlikte inceler. Kurucular da makinenin şirket adına sipariş edildiğini ileri sürerken bu şartları belgelendirmelidir. Satışın geçerli biçimde kurulması ve teslim edilmesi gibi temel alacak meseleleri ayrıca araştırılır. TTK 355, gerçekte hiç teslim edilmemiş makinenin bedelini kendiliğinden ispatlayan hüküm değildir.

İnceleme için hangi belgeler hazırlanmalı?

• Tescil öncesi imzalanmış sözleşme, sipariş ve teklif.
• İşlemin ileride kurulacak şirket adına yapıldığını gösteren açık bildirim.
• İmzalayan ve taahhüde giren kişilerin bilgileri.
• Şirketin tescil tarihini gösteren sicil kaydı.
• Şirket kabulünün tarihi, kapsamı ve yetkili kişi veya organ belgesi.
• Teslim, ödeme ve kalan borcun hesabı.

Takip ve dava yolu, borcun gerçek tarafları ve işlemin hukuki niteliği üzerinden belirlenir. Para alacağına ilişkin ticari davalarda arabuluculuk kapsamı ayrıca incelenir. Kuruluş aşamasındaki işlemler için açık taraf ve kabul kayıtları tutmak, şirket sonradan faaliyete başladığında borcun kime ait olduğuna ilişkin belirsizliği azaltır.

İlgili yazılar ve resmî kaynaklar

Şirket adına yetkisiz senet imzası konusundaki açıklamalar, dosyanın bağlantılı yönleri için ayrıca incelenebilir. Ticari alacakta dava ve arabuluculuk konusundaki açıklamalar, dosyanın bağlantılı yönleri için ayrıca incelenebilir.

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.354-355.
• İstanbul Ticaret Odası kanun metni: tescil öncesi işlemler ve tescilden sonra üç aylık kabul.

Mersin’de bulunan Keskin Hukuk Bürosu ile iletişim kurarak sözleşme, bildirim ve kayıtlarınız üzerinden hukuki değerlendirme talep edebilirsiniz. Türkiye’nin başka bir şehrindeki uyuşmazlıkta da belgeler uzaktan incelenebilir; görevli ve yetkili merci, süreler ve takip kapsamı dosyanın özelliklerine göre belirlenir.

Bu yazı genel hukuki bilgilendirmedir. Sonuç, tarafların sıfatı, sözleşme, deliller ve somut olaya uygulanacak hükümler birlikte incelenerek değerlendirilir.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)