Ticari Fatura Alacağında İtirazın İptali Davasından Önce Arabuluculuk Zorunlu mu?

İtirazın iptali arabuluculuk: Ticari fatura alacağı için başlatılan ilamsız takip, borçlunun itirazıyla durduğunda alacaklı itirazın iptali davası açmayı düşünebilir. Burada yalnız İcra ve İflas Kanunu’nun bir yıllık süresine bakmak yeterli değildir: Uyuşmazlık ticari dava ve konusu para alacağı ise dava öncesi arabuluculuk şartı da değerlendirilir.

Önce uyuşmazlığın ticari niteliğini belirleyin

Tarafların tacir olması tek başına her kişisel borcunu ticari dava yapmaz; uyuşmazlığın işletmelerin faaliyetleriyle ilişkisi, faturanın dayandığı mal veya hizmet teslimi, ticari defterler ve varsa özel kanun hükümleri incelenir. Bir şirketin tüketiciyle yaptığı işlem veya bir kişinin şahsi kira borcu aynı kurala sokulamaz. Ticari satıştaki fatura, sevk irsaliyesi ve teslim kayıtları birlikte ele alınır.

TTK 5/A, kapsamına giren ticari davalarda arabulucuyu dava şartı olarak düzenler; 2023 değişikliğiyle itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat gibi dava türleri de açıkça kapsamda ele alınmıştır. Ancak her itirazın iptali davasında aynı ticari hüküm uygulanmaz. Alacağın kaynağı ve görevli mahkeme ilk kontrol olmalıdır.

İcra takibi ve arabuluculuk hangi sırada?

İlamsız icra takibinin başlatılması için bu dava şartı arabuluculuğun önce yapılması gerekmez. Borçlunun geçerli itirazı üzerine açılacak ticari itirazın iptali davasından önce arabuluculuğa başvurulur. Arabulucu, uyuşmazlığı çözerse anlaşmanın kapsamı ve icra dosyasına etkisi düzenlenir; anlaşma olmazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir.

Arabuluculuk başvurusunda taraflar, icra dosya numarası, itirazın kapsamı, ana para, faiz ve istenen sonuç doğru tanımlanmalıdır. Son tutanakta yalnız “genel alacak” yazılı olup dava başka fatura ve başka tutara dayanıyorsa dava şartı kapsamına ilişkin tartışma doğabilir. Birden fazla faturanın tek takipte birleştirilmesi hâlinde her kalem açıkça gösterilir.

Bir yıllık süre nasıl izlenir?

İİK 67, borçlunun itirazının alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açılmasını öngörür. Takip dosyasındaki tebliğ mazbatası esastır; borçlunun itiraz ettiğini telefonla duymak veya UYAP ekranında görmekle tebliği bir saymak güvenilir değildir. Yargıtay’ın resmî kararlarında arabuluculuğa başvurmanın tek başına tebliğ yerine geçip geçmeyeceği ayrıca tartışılmıştır.

Arabuluculuk süresinin zamanaşımı ve hak düşürücü süre üzerindeki etkisi 6325 sayılı Kanun hükümleriyle değerlendirilir. Buna güvenip son güne kadar beklemek risklidir. Tebliğ, arabuluculuğa başvuru, son tutanak ve dava açılışı bir çizelgede tutulur; elektronik başvuru ve dava açma saatlerinin kayıtları saklanır.

Arabuluculukta hangi belgeler işe yarar?

Sözleşme veya sipariş onayı, fatura, sevk irsaliyesi, teslim alanın imzası, elektronik yazışmalar, cari hesap mutabakatı, tahsilat ve iade belgeleri gerçek bakiyeyi gösterir. Fatura kesilmiş olması, malın teslim edildiğini veya borçlunun borcu kabul ettiğini her dosyada tek başına ispatlamaz. Karşı tarafın ayıp veya eksik ifa savunması varsa hangi tarihte hangi bildirim yapıldığı incelenir.

İcra dosyasında talep edilen faiz türü ve başlangıcı ile arabuluculukta görüşülen tutar aynı olmayabilir. Uzlaşma önerisi hazırlanırken yalnız nominal fatura değil devam edecek faiz, icra masrafı, vergisel kayıt ve ödeme takvimi de hesaplanır. Taraflar anlaşırsa icra dosyasının nasıl kapatılacağı açık yazılır.

Dava şartı eksikliğinin sonucu

Zorunlu arabuluculuğa hiç gidilmeden dava açılması dava şartı yokluğu nedeniyle usulden ret riski yaratır. Ret kararından sonra sürenin nasıl işleyeceği somut olayda ayrıca değerlendirilir; “sonradan tutanak sunarım” varsayımı güvenli değildir. Son tutanağın aslı veya onaylı örneği dava dosyasına usulüne uygun eklenmelidir.

Arabuluculuk, alacağın kendiliğinden kabul edildiği bir yargılama değildir. Anlaşma çıkmazsa mahkeme, itirazın iptalini sözleşme ve ifa delilleri üzerinden inceler. İcra inkâr tazminatı talebi ayrıca kanuni koşullara bağlıdır.

Kısa uygulama örneği

İki şirket arasında makine yedek parçası teslimi için kesilen üç faturanın toplamı takibe konulmuş ve borçlu “son fatura teslim edilmedi, önceki ikisi ödendi” diye itiraz etmiş olsun. Arabuluculuk başvurusunda üç faturayı ve dekontları ayrı yazmak, yalnız toplamı konuşmaktan daha anlamlıdır. Anlaşma olmazsa mahkemede her teslim ve ödeme ayrıca ispatlanır.

Aynı örnekte itiraz alacaklıya henüz tebliğ edilmemişse bu durum bir yıllık sürenin başlangıcı bakımından incelenir; alacaklı yine de tebligatın yapılmasını ve arabuluculuk sürecini aktif izlemelidir.

Arabuluculuk başvurusunda üç ayrı tutar

Ticari fatura takibinde başvuru hazırlanırken ana para, takip tarihine kadar işlemiş faiz ve arabuluculuk gününe kadar ortaya çıkan başka feriler ayrıştırılır. Anlaşma teklifinin hangi tutarı kapattığı, tahsil harcı ve takip vekâlet ücretinin nasıl ele alınacağı yazılmazsa taraflar sonradan dosya kapanışında uyuşabilir. Taksitli ödeme önerisinde muacceliyet, kısmi ödeme ve son taksidin ardından dosyanın kapatılması açık biçimde yazılmalıdır.

Arabuluculuk görüşmesinin gizliliği ve uyuşmazlıkta kullanılabilecek delillerin sınırı da gözetilir. Ticari defter, fatura ve teslim belgesi önceden var olan delillerdir; müzakerede sunulmaları bunların dayandığı olguyu kendiliğinden kabul anlamına gelmez. Tutanakta olguların yanlış aktarılmaması için taraf ve fatura bilgileri baştan karşılaştırılır.

Dava hazırlığında alacak ve itiraz eşleşmesi

Borçlunun ödeme emrine itirazı yalnız faize veya yalnız bir faturaya ilişkinse dava konusu buna göre belirlenir. İtiraz edilmeyen kısımda takip devam edebileceğinden aynı miktarı tekrar dava konusu yapmak masraf ve usul riski yaratır. İtiraz dilekçesinde imza inkârı, yetki veya ödeme savunması varsa her biri için ayrı delil dosyası hazırlanır.

Mahkemeye sunulan son tutanak, ticari ilişkinin ispatı değildir. Anlaşamama hâlinde teslim, miktar, ayıp, iade, ödeme ve faiz yine ispatlanır. Bu nedenle arabuluculuk başvurusu yapılırken defter incelemesi için dönemler, irsaliye numaraları ve banka hesap hareketleri de önceden düzenlenmelidir.

Arabuluculukta başarısızlık sonrası beşli kontrol

Son tutanağın tarihini ve imzalarını, uyuşmazlığın fatura ve icra dosyası numarasıyla eşleşmesini, alacaklının itirazı tebliğ aldığı günü, davalı borçlu ve varsa kefilin kimliğini, dava dilekçesinde istenen tutarın itiraz edilen kısımla uyumunu kontrol edin. Bu beş kayıttan biri yanlışsa mahkeme alacağı tartışmadan usul sorunuyla karşılaşabilir. Başvurunun bizzat taraflarca mı vekille mi yapıldığına göre temsil yetkisi de belgeyle gösterilir.

Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa kısmi ödeme karşılığında tüm icra dosyasından vazgeçildiği gibi belirsiz bir ifade yerine hangi alacak kaleminin hangi ödeme ile sona ereceği yazılır. Anlaşma olmazsa taraflar dava açma ve savunma haklarını kullanır; arabuluculuk görüşmesindeki uzlaşma teklifi otomatik borç ikrarı sayılmamalıdır.

Sık sorulan sorular

İcra takibi açmadan önce arabulucuya gitmek zorunda mıyım?

Bu yazıdaki dava şartı takip açma aşamasına değil, kapsamına giren itirazın iptali davası öncesine ilişkindir.

Her faturaya itirazda arabuluculuk zorunlu mu?

Ticari dava niteliği, alacağın kaynağı ve tarafların sıfatı incelenir; her fatura aynı usule tabi değildir.

Arabuluculuk görüşmesi bir yıllık süreyi sıfırlar mı?

Hayır. Süre başlangıcı ve arabuluculuğun süreye etkisi ayrı kanun hükümleriyle hesaplanır.

İlgili içerik ve mevzuat

• Cari Hesap ve Fatura Alacağının İlamsız İcra Yoluyla Tahsili
• İcra Ödeme Emrine Nasıl İtiraz Edilir? 7 Günlük Süre
• İİK m. 67
• TTK m. 5/A
• Arabuluculuk Kanunu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut dosyada kararın tarihi, tebliği, deliller ve suç ya da takip türü birlikte incelenmelidir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, Mersin merkezli olup Türkiye genelindeki dosyaları yetkili merciler önünde takip edebilir.

Resmî kaynaklar: İcra ve İflas Kanunu (2004)