Faturaya Sonradan Vade Farkı Yazıldı: Tacirin Sessiz Kalması Yeni Borç Doğurur mu?

Tedarikçi, mal bedelini gösteren faturanın altına sonradan “geç ödemede aylık vade farkı uygulanır” kaydı koyabilir. Alıcının faturaya sekiz gün içinde itiraz etmemesi, her yeni şartın taraflarca kararlaştırılmış sayılacağı anlamına gelmez. Vade farkı talebinin dayanağı, tarafların anlaşması ve somut ticari ilişki incelenerek belirlenir. Fatura, tarafların iradesinden bağımsız biçimde sınırsız yeni borç üretme aracı değildir.

Öte yandan faturadaki kaydın bağlayıcılığı tartışmalı diye malın gerçek bedeli veya kanuni temerrüt sonuçları yok sayılmaz. Dosyada asıl satış bedeli, önceden kararlaştırılmış vadeli fiyat, gecikmeye bağlanan ek ödeme ve temerrüt faizi birbirinden ayrılmalıdır. “Vade farkı” adı altında talep edilen tutarın hukuki niteliği, yalnız muhasebe fişindeki başlığa göre belirlenmez.

Faturaya itiraz edilmemenin anlamı nedir?

Türk Ticaret Kanunu’nun 21/2. maddesi, faturayı alanın sekiz gün içinde içeriğe itiraz etmemesini düzenler. Ancak faturanın düzenlenmesine temel olan sözleşme ve ifanın niteliği önem taşır. Mal teslimini, üzerinde anlaşılmış bedeli ve tek taraflı eklenen yeni yükümlülüğü aynı ispat sorusu gibi değerlendirmek doğru değildir. Alacaklı, talebinin hangi ilişkiye dayandığını ortaya koymalıdır.

Malın faturadaki tutardan satıldığına ilişkin önceki sipariş belgesi varsa bu belge belirleyicidir. Buna karşılık teklifin farklı bir vadeli fiyatı içerdiği ve alıcının bu teklifi kabul ettiği görülürse, yalnız faturanın altındaki kaydın sonradan yazıldığını söylemek yetersiz kalabilir. Belgeler, satış ilişkisinin başından itibaren karşılaştırılır; uyuşmazlığı tek faturanın görünümüne indirgemek önemli delilleri dışarıda bırakır.

Yazılı anlaşma ve önceki ticari uygulama neden önemlidir?

Sözleşmede gecikme veya vadeli satış için açık bir hesap yöntemi kararlaştırılmışsa talep bu hüküm üzerinden değerlendirilir. Hangi borca uygulanacağı, başlangıç tarihi, hesap dönemi ve oran anlaşılır olmalıdır. Genel bir “güncel şartlarımız geçerlidir” cümlesi ile imzalanmış ve somut satışa uygulanmış ayrıntılı ödeme maddesi aynı kuvvette kabul edilemez.

Tarafların geçmişte vade farkı faturaları düzenleyip ödeme yapmış olması da önem taşıyabilir. Bunun gerçekten sürekli ve bilinen bir uygulama mı olduğu, ödeme sırasında çekince bulunup bulunmadığı ve yeni siparişin önceki ilişkiden farklı koşullarla kurulup kurulmadığı incelenir. Tek bir ödemenin her sonraki satış için sınırsız oran ve hesap yetkisi verdiği söylenemez. Geçmiş kayıtların tamamı birlikte okunmalıdır.

Vade farkı ile temerrüt faizi aynı şey midir?

Peşin fiyat yerine vadeli satışta daha yüksek bedel kararlaştırılması, satış fiyatının belirlenmesiyle ilgili olabilir. Ödeme gecikince doğan faiz veya ek ödeme ise başka bir hukuki değerlendirme gerektirir. Türk Ticaret Kanunu’nun 8-10. maddeleri ile Türk Borçlar Kanunu’nun temerrüt hükümleri ve şartları varsa ticari mal ve hizmet tedarikine ilişkin özel kurallar birlikte dikkate alınır.

Bu nedenle faturadaki bir cümleye itirazın kabul edilmesi, her durumda faizsiz ödeme yapılacağı sonucunu doğurmaz. Muacceliyet, temerrüt tarihi ve uygulanacak faiz türü ayrıca belirlenir. Aynı gecikme için farklı adlar altında aynı kaybın iki kez tahsil edilmesi hedeflenemez. Ayrıca faiz üzerine yeniden faiz istenmesinin özel sınırlamaları vardır; hesap tablosundaki her satır hukuki denetime tabidir.

Alıcı ilk bildirimi nasıl hazırlamalı?

• Asıl faturayı, tebliğ veya sistemden alınma kaydını koruyun.
• Sipariş ve sözleşmedeki ödeme maddesini faturadaki yeni kayıtla karşılaştırın.
• Asıl bedel ile tartışılan farkı rakamsal olarak ayırın.
• Daha önceki benzer faturaları ve ödeme açıklamalarını dosyalayın.
• İtirazı, hangi oran veya şartın kararlaştırılmadığını belirterek gönderin.
• Bildirimin gönderim ve ulaşma kayıtlarını saklayın.

Vergisel e-fatura iptali veya iade faturası düzenlenmesiyle borca ilişkin hukuki bildirimin aynı işlem olduğu varsayılmamalıdır. Kullanılan e-fatura senaryosu ve bildirim yöntemi ayrı incelenir. Ayrıca yazıda fesih, dönme veya temerrüt ihtarı da yapılacaksa Türk Ticaret Kanunu’nun 18/3. maddesindeki yollar dikkate alınmalıdır. Satıcının muhasebecisiyle sözlü görüşme yapıldığı iddiası, bildirimin içeriğini göstermekte sorun yaratabilir.

Örnek: Bedel ödendi, sonradan fark faturası geldi

Bir toptancıdan alınan ürünlerin kararlaştırılmış bedelinin birkaç hafta gecikmeyle ödendiğini düşünelim. Satıcı ödeme sonrası ayrıca vade farkı faturası kesmiş, ilk faturanın altındaki notu dayanak göstermiş olsun. İncelemede siparişin vadeli mi peşin mi olduğu, yazılı ödeme hükmü, satıcının önceki ödeme kabulü ve farkın hesaplanma yöntemi araştırılır. Fark faturasının düzenlenmesi, fark borcunun varlığını tek başına kesinleştirmez.

Alıcının “bütün hesabı kapattık” açıklamasını içeren yazışması ile satıcının buna verdiği cevap da dosyaya eklenmelidir. Buna karşılık yalnız banka dekontunda “fatura ödemesi” yazması, bütün faiz ve ek taleplerin ibra edildiğini her durumda kanıtlamaz. İbra, mahsup ve ödeme kapsamı farklı meselelerdir. Tarafların hesabı kapatırken kullandıkları ifadelerin somut borçlara bağlanması önemlidir.

Satıcı açısından doğru tahsil dosyası nasıl kurulur?

Vade farkı isteyen satıcı, yalnız faturaların toplamını sunmakla yetinmemelidir. Kabul edilmiş teklif, sözleşme, sipariş onayı, alıcının geçmiş ödeme davranışı ve hesabın ayrıntıları birlikte dosyalanmalıdır. Farkın hangi faturaya ve kaç günlük gecikmeye uygulandığı anlaşılmalıdır. Kısmi ödemeler farklı tarihlerde yapılmışsa bütün borca son güne kadar fark işletmek hatalı sonuç doğurabilir.

Karşı tarafın fatura içeriğine yaptığı itiraz ile daha sonra icra ödeme emrine yaptığı itiraz ayrı değerlendirilir. İcra süresi, takip türüne göre yeni tebligattan hesaplanır. Para alacağına ilişkin ticari dava açılacaksa dava şartı arabuluculuk ve talebin türü kontrol edilir. Güçlü dosya, yüksek bir toplam tutardan önce her kalemin hukuki dayanağını ve hesabını açıklayabilen dosyadır.

İlgili yazılar ve resmî kaynaklar

E-faturada itiraz yöntemleri konusundaki açıklamalar, dosyanın bağlantılı yönleri için ayrıca incelenebilir. Ticari alacakta itirazın iptali ve arabuluculuk konusundaki açıklamalar, dosyanın bağlantılı yönleri için ayrıca incelenebilir.

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.8-10, 18, 21 ve 1530.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.1, 117 ve devamındaki temerrüt hükümleri.
• Adalet Bakanlığı arabuluculuk bilgileri: ticari para alacağı davalarının kapsamı.

Mersin’de bulunan Keskin Hukuk Bürosu ile iletişim kurarak sözleşme, bildirim ve kayıtlarınız üzerinden hukuki değerlendirme talep edebilirsiniz. Türkiye’nin başka bir şehrindeki uyuşmazlıkta da belgeler uzaktan incelenebilir; görevli ve yetkili merci, süreler ve takip kapsamı dosyanın özelliklerine göre belirlenir.

Bu yazı genel hukuki bilgilendirmedir. Sonuç, tarafların sıfatı, sözleşme, deliller ve somut olaya uygulanacak hükümler birlikte incelenerek değerlendirilir.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)