İş Kazasında İşveren ve SGK Sorumluluğu

İş kazası, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda sayılan hâllerden birinde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır. Bir olayın SGK bakımından iş kazası sayılması ile işverenin maddi-manevi tazminattan sorumlu tutulması aynı inceleme değildir. SGK yardımlarında kanuni olay ve sigortalılık bağı; işveren sorumluluğunda ise iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğü, kusur, zarar ve nedensellik ayrıca değerlendirilir.

İşveren, 4/a kapsamındaki çalışanın iş kazasını kolluğa derhal, SGK’ya kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmelidir. Bildirim yapılmaması olayın iş kazası niteliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak idari yaptırım, SGK rücuu ve ispat sorunları doğurabilir. Bu rehber iş kazasının kapsamını, bildirim süresini, işveren ve SGK sorumluluğunu, delilleri, tazminatları ve başvuru yollarını açıklamaktadır.

İş kazasının kanuni tanımı

5510 sayılı Kanun’un 13. maddesi iş kazasını, sigortalının kanunda sayılan hâllerden birinde uğradığı ve onu hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay olarak tanımlar. Olayın mutlaka işverenin kusuruyla meydana gelmesi, SGK bakımından iş kazası sayılmanın ön koşulu değildir.

İş kazası ani bir patlama, düşme veya makine yaralanması şeklinde olabileceği gibi, işyerinde yaşanan olayın sonradan ortaya çıkan sağlık etkisi de olabilir. Ani olay ile zaman içinde tekrarlanan mesleki maruziyet birbirinden ayrılır. Hastalığın işin niteliği veya yürütüm şartları nedeniyle zaman içinde oluşması meslek hastalığı kapsamında değerlendirilebilir.

Hangi olaylar iş kazası sayılabilir?

SGK’nın resmî açıklamasında da yer verilen kanuni hâller başlıca şunlardır:

• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen olay,
• İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle meydana gelen olay,
• Çalışanın görevli olarak işyeri dışında başka yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlardaki olay,
• Emziren çalışanın süt izni sırasında meydana gelen olay,
• Sigortalının işverence sağlanan taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-gelişi sırasında meydana gelen olay,
• Kendi adına bağımsız çalışan kişinin yürüttüğü iş nedeniyle meydana gelen olay.

Her olay, gerçekleştiği yer ve zaman yanında iş ilişkisiyle bağlantısı üzerinden incelenir. İşyerinde öğle arasında yaşanan düşme ile işçinin tamamen kişisel işi için işyeri dışında bulunduğu sıradaki kaza aynı değildir. Görevlendirme, servis organizasyonu ve işverenin kontrol alanı belgelerle belirlenmelidir.

İşyerinde meydana gelen her olay iş kazası mıdır?

Kanuni tanım işyerinde bulunma hâline geniş koruma sağlar; fakat sigortalının bir olayla karşılaşması ve bedensel veya ruhsal etkilenme bulunması gerekir. Olay ile zarar arasında uygun bağ değerlendirilir. İşyerinde doğal bir sağlık sorununun ortaya çıkması, koşullarına göre SGK ve yargı incelemesine konu olabilir.

İşverenin kusursuz olması, SGK tespiti bakımından olayın iş kazası sayılmasına tek başına engel değildir. Buna karşılık işveren aleyhine tazminat hesabında alınan önlemler, kaçınılmazlık ve taraf kusurları önem taşır.

İşe gidiş ve geliş sırasında kaza

İşçinin kendi seçtiği araçla ve olağan biçimde evinden işine giderken geçirdiği her trafik kazası otomatik iş kazası sayılmaz. Kanun, işverence sağlanan taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-geliş sırasında meydana gelen olayı açıkça kapsar. Servisin işverence sağlanması, organizasyon ve taşıma bağlantısı araştırılır.

İşçinin işveren talimatıyla müşteri, şantiye veya başka işyerine giderken geçirdiği kaza ise yürütülen iş veya görevlendirme nedeniyle iş kazası olabilir. Güzergâhtan tamamen kişisel nedenle ayrılma, olayın bağlantısını etkileyebilir.

Uzaktan çalışmada iş kazası

Evden veya uzaktan çalışma, iş kazası ihtimalini ortadan kaldırmaz. Olayın işin yürütümü sırasında ve işle bağlantılı meydana gelip gelmediği belirlenir. Çalışma saatinde işverenin sağladığı ekipmanı kullanırken yaralanma ile tamamen kişisel ev faaliyeti sırasındaki olay farklıdır.

Uzaktan çalışma sözleşmesinde çalışma yeri, süre, ekipman ve iş sağlığı güvenliği tedbirleri açık olmalıdır. Dijital oturum, toplantı, görev kaydı, tanık ve sağlık belgesi olay saatini ve iş bağlantısını gösterebilir.

İş kazası SGK’ya kaç gün içinde bildirilir?

4/a kapsamındaki çalışan için işveren, iş kazasını yetkili kolluk kuvvetlerine derhal; SGK’ya kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmelidir. İşverenin kontrolü dışındaki yerde meydana gelen ve bilgi alınmasına engel bulunan olaylarda süre, kazanın öğrenildiği tarihten başlayabilir. Gün hesabı olayın niteliğine göre dikkatle yapılmalıdır.

Bildirim e-Sigorta üzerinden veya SGK’nın kabul ettiği form ve yöntemlerle yapılabilir. İş kazası ve meslek hastalığı bildirgesinde olay doğru, eksiksiz ve çelişkisiz anlatılmalıdır. Hastane kaydında “adli vaka” veya “iş kazası” bilgisinin bulunması, işverenin SGK bildirim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki kayıt, inceleme ve bildirim yükümlülükleri de ayrıca uygulanır. İşveren bütün iş kazalarının ve ramak kala olayların nedenlerini inceleyerek gerekli önlemleri almalıdır.

Bildirim yapılmazsa ne olur?

Süresinde bildirim yapılmaması idari para cezası, SGK’nın yaptığı bazı ödemeleri işverenden istemesi ve geç bildirim nedeniyle artan zararların rücuu gibi sonuçlar doğurabilir. Yaptırımın türü işyerinin kanun kapsamına ve olay tarihindeki mevzuata göre belirlenir.

İşverenin bildirim yapmaması, işçinin veya hak sahiplerinin SGK’ya başvuru ve tespit isteme hakkını ortadan kaldırmaz. İşçi sağlık kayıtlarını, olay tarihini, tanıkları ve çalışma belgelerini koruyarak sosyal güvenlik merkezine başvurabilir. Uyuşmazlık hâlinde iş kazasının tespiti yargısal incelemeye konu olabilir.

“Şikâyetçi değilim” veya “iş kazası değildir” şeklindeki belge, kanuni nitelendirmeyi tek başına değiştirmez. Belgenin hangi koşulda imzalandığı ve olayın gerçek özellikleri incelenir.

İşçinin sigortasız olması sonucu değiştirir mi?

İşçinin işe giriş bildirgesinin verilmemiş olması, fiilen hizmet akdiyle çalışan kişinin uğradığı olayın iş kazası niteliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Önce gerçek çalışma ve sigortalılık ilişkisi tespit edilir. İşverenin kayıt dışı çalıştırması ayrıca idari ve sosyal güvenlik sonuçları doğurur.

Sigortasız çalışma iddiasında ücret ödeme kayıtları, tanık, işyeri girişleri, görev mesajları, kamera, üretim ve teslim belgeleri önemlidir. Hizmet tespiti ile iş kazası tespiti ve tazminat talepleri bağlantılı olabilir; davaların tarafları ve usulü dikkatle kurulmalıdır.

Ayrıntılı bilgi için sigortasız çalışma ve hizmet tespit davası rehberi incelenebilir.

SGK hangi yardımları sağlar?

İş kazası sigortası kapsamında koşulları oluştuğunda geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, sağlık yardımları ve ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir gibi sosyal sigorta yardımları sağlanabilir. Her yardımın tıbbi ve sigortalılık koşulları farklıdır.

İş kazası nedeniyle geçici iş göremezlik ödeneğinde hastalık sigortasındaki gibi belirli prim günü koşulu aranmayabilir ve ödeme raporun ilk günlerinden itibaren gündeme gelebilir. Raporun yetkili sağlık hizmet sunucusu tarafından düzenlenmesi ve SGK sistemine uygun işlenmesi gerekir.

Meslekte kazanma gücü kaybı belirli orana ulaştığında sürekli iş göremezlik geliri bağlanabilir. Oran, SGK sağlık kurullarının ve gerektiğinde yargısal tıbbi incelemenin konusudur. Hastane engellilik raporu ile SGK’nın meslekte kazanma gücü kaybı oranı aynı kavram değildir.

SGK yardımı almak işverene karşı davayı engeller mi?

Hayır. SGK sosyal sigorta yardımları sağlar; işverenin kusuru ve karşılanmayan zarar varsa maddi ve manevi tazminat ayrıca talep edilebilir. Ancak SGK’nın karşıladığı gelir ve ödemelerin hangi kısmının tazminat hesabından indirileceği, rücu edilebilirlik ve hesap ilkelerine göre belirlenir.

Aynı zarar iki kez karşılanamaz. Bilirkişi hesabında ücret, maluliyet, kusur, yaşam süresi, aktif-pasif dönem ve SGK gelirleri usulüne uygun ele alınmalıdır.

İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğü

İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamak; mesleki riskleri önlemek; eğitim ve bilgi vermek; organizasyon kurmak; gerekli araçları sağlamak ve tedbirleri değişen koşullara uygun hâle getirmekle yükümlüdür. Risk değerlendirmesi yapmak tek başına yeterli değildir; önlemler fiilen uygulanmalı ve denetlenmelidir.

Makine koruyucusu, kişisel koruyucu donanım, eğitim, çalışma talimatı, periyodik kontrol, sağlık gözetimi ve acil durum planları işin riskine göre belirlenir. İşveren yalnız ekipmanı teslim ettiğini değil, uygun seçimi, eğitimi ve kullanım denetimini de gösterebilmelidir.

İşçinin tecrübeli olması veya tehlikeyi bilmesi işverenin gözetim borcunu ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte işçinin açık talimata aykırı davranışı kusur dağılımında değerlendirilebilir.

İşverenin tazminat sorumluluğu için ne aranır?

Maddi ve manevi tazminat için işverenin yükümlülüğe aykırılığı, kusur veya sorumluluk esası, zarar ve olayla zarar arasındaki uygun nedensellik bağı incelenir. Kaçınılmazlık, işçinin kusuru ve üçüncü kişinin davranışı kusur dağılımını etkileyebilir.

İşverenin bütün mevzuat tedbirlerini aldığını yalnız belgeyle değil fiilî uygulamayla göstermesi gerekir. Olaydan sonra hazırlanan genel eğitim formu veya çalışanın okumadan imzaladığı talimat yeterli olmayabilir. Eğitim içeriği, tarihi, dili ve işe uygunluğu araştırılır.

İşçinin kusuru tazminatı ortadan kaldırır mı?

İşçinin kusuru, tazminattan uygun indirim yapılmasına yol açabilir; ancak her kusur işveren sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırmaz. İşverenin gözetim ve önleme borcu ile işçinin davranışı ayrı oranlanır. Tamamen kişisel, öngörülemez ve iş bağlantısını kesen ağır davranışta nedensellik kesilebilir.

“Kendi hatasıydı” şeklindeki genel savunma yeterli değildir. İşin tehlikesi, verilen eğitim, koruyucu donanım, denetim, vardiya süresi ve üretim baskısı birlikte değerlendirilir.

Asıl işveren ve alt işveren sorumluluğu

Alt işveren işçisinin iş kazasında, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin gerçekliği ve kanuni birlikte sorumluluk hükümleri incelenir. İş sağlığı ve güvenliği koordinasyonu, işyeri kontrolü ve kazaya neden olan iş organizasyonu önemlidir.

Taşeron şirketin değişmesi veya işçinin bordrosunda başka şirket görünmesi, fiilî işveren ilişkisini kesinleştirmez. Muvazaalı alt işverenlik varsa işçinin başlangıçtan itibaren asıl işveren işçisi sayılması ve sorumluluk gündeme gelebilir.

Mersin OSB, liman, lojistik ve inşaat işlerinde birden fazla yüklenici bulunduğundan sözleşmeler, saha talimatları ve iş güvenliği koordinasyon kayıtları özellikle önemlidir.

Üçüncü kişinin ve kamu kurumunun sorumluluğu

Kaza başka bir şirketin çalışanı, araç sürücüsü, makine üreticisi veya kamu hizmetindeki eksiklik nedeniyle meydana gelebilir. İşveren yanında üçüncü kişinin kusuru ve sorumluluk türü değerlendirilir. Trafik kazasında zorunlu sigorta ve diğer poliçeler de ödeme kaynağı olabilir.

Birden fazla sorumlu bulunduğunda davanın tarafları, müteselsil sorumluluk, sigorta limiti ve SGK rücu ilişkisi doğru kurulmalıdır. Aynı zarar için yapılan ödemeler mahsup edilir.

Hangi maddi zararlar talep edilebilir?

İşçinin bedensel zarara uğraması hâlinde tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalması veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılması gibi zararlar koşullarına göre talep edilebilir. SGK tarafından karşılanan bölümler ve işveren dışındaki ödemeler hesapta dikkate alınır.

Ölüm hâlinde cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi ve çalışma gücü kaybı zararları ile desteğinden yoksun kalan kişilerin kayıpları gündeme gelebilir. Destekten yoksun kalma yalnız mirasçılığa bağlı değildir; gerçek ve düzenli destek ilişkisi ispatlanmalıdır.

Manevi tazminat nasıl değerlendirilir?

Bedensel bütünlüğün zedelenmesi veya ölüm hâlinde, olayın ağırlığı, kusur, maluliyet, tarafların durumu ve adalet duygusu dikkate alınarak manevi tazminata karar verilebilir. Amaç acıyı tamamen ölçmek veya ceza vermek değil, manevi tatmin sağlamaktır.

Yakınların manevi tazminat hakkı ölüm veya ağır bedensel zarar koşullarına göre değerlendirilir. Her akrabalık otomatik tazminat doğurmaz; yakınlık ve olayın etkisi araştırılır.

Ceza soruşturması ve iş kazası

İş kazası taksirle yaralama veya ölüme neden olma suçları bakımından ceza soruşturmasına konu olabilir. Cumhuriyet savcılığı olay yeri, bilirkişi, tanık ve iş güvenliği belgelerini inceler. Ceza sorumluluğu kişiseldir; şirket unvanı yanında yükümlülüğü bulunan gerçek kişiler belirlenir.

Ceza dosyasındaki kusur raporu hukuk hâkimini her yönüyle bağlamayabilir, fakat önemli delildir. Ceza ve tazminat dosyalarının kusur ölçütleri farklı olabilir. İşverenin SGK bildirimi yapması ceza sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

İş kazasında hangi deliller toplanmalıdır?

• İş kazası bildirim formu ve işyeri tutanağı,
• Acil servis, epikriz, rapor ve görüntüleme kayıtları,
• Olay yeri fotoğrafı ve kamera görüntüleri,
• Makine bakım, periyodik kontrol ve koruyucu kayıtları,
• Risk değerlendirmesi, eğitim ve kişisel koruyucu teslim belgeleri,
• Vardiya, puantaj ve görevlendirme kayıtları,
• Tanık bilgileri ve kolluk tutanağı,
• SGK hizmet dökümü, bordro ve gerçek ücret delilleri,
• Alt işveren sözleşmeleri ve saha koordinasyon kayıtları.

Kamera kayıtları kısa sürede silinebileceğinden olaydan hemen sonra hukuka uygun saklama talebi yapılmalıdır. Yaralı işçi sağlık durumuna uygun değilken ayrıntılı ifade veya feragat belgesi imzalamaya zorlanmamalıdır. Olay yeri değiştirilmeden gerekli kayıt alınmalı, acil güvenlik tedbirleri geciktirilmemelidir.

Gerçek ücret neden önemlidir?

İş kazası tazminatında kazanç hesabı işçinin gerçek gelirine dayanır. Bordro ve SGK prime esas kazancının düşük gösterildiği iddiası varsa banka, sözleşme, emsal ücret, tanık ve mesleki kayıtlar değerlendirilir. Düzenli prim ve yan hakların hesaba etkisi ayrıca belirlenir.

İşçinin yaşı, mesleği, çalışma kapasitesi ve gelecekteki kazanç ihtimali hesapta önemlidir. Sadece asgari ücret üzerinden standart hesap yapmak her dosyada gerçek zararı yansıtmayabilir.

İş kazası tazminatında arabuluculuk zorunlu mu?

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarını zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında bırakır. Bu nedenle iş kazası tazminatı için dava öncesi arabuluculuk kural olarak dava şartı değildir.

Aynı dosyada kıdem, ücret veya yıllık izin gibi işçilik alacakları da varsa bu kalemler için zorunlu arabuluculuk gerekebilir. Talep türleri ayrılarak doğru usul izlenmelidir. Taraflar zorunlu olmasa da ihtiyari arabuluculuk yapabilir.

Görevli ve yetkili mahkeme

İş ilişkisi ve sosyal güvenlik hukukundan doğan iş kazası uyuşmazlıklarında görevli mahkeme kural olarak iş mahkemesidir. SGK’nın taraf olması gereken tespit veya gelir uyuşmazlıklarında kurum başvurusu ve taraf teşkili önemlidir. Ayrı iş mahkemesi olmayan yerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla görev yapabilir.

Yetki bakımından işin yapıldığı yer, kazanın meydana geldiği yer, davalıların yerleşim yeri ve özel yetki hükümleri incelenir. Birden çok davalı varsa ortak yetki ve bağlantı değerlendirilmelidir.

Zamanaşımı ve süreler

İş kazası tazminatında zamanaşımı, talebin sözleşmeye aykırılık veya haksız fiil niteliği, zararın gelişimi, ceza davası ve olay tarihi gibi unsurlara göre belirlenir. Tek bir kısa genelleme yapmak doğru değildir. Bedensel zararın zaman içinde gelişmesi veya maluliyetin daha sonra kesinleşmesi başlangıç tartışması yaratabilir.

SGK’ya bildirim için üç iş günü, işçinin tazminat davası zamanaşımıyla aynı değildir. İdari itiraz, maluliyet oranına itiraz ve ceza şikâyeti de farklı sürelere tabidir. Her yol ayrı takip edilmelidir.

İşçi ve yakınları için ilk adımlar

1. Öncelikle acil sağlık ve güvenliği sağlayın.
2. Sağlık kaydında olayın iş sırasında nasıl gerçekleştiğini doğru anlatın.
3. İşveren ve SGK bildiriminin yapılıp yapılmadığını kontrol edin.
4. Olay yeri, kamera, tanık ve görev kayıtlarının korunmasını isteyin.
5. İmzalanacak tutanak ve feragat belgelerini okuyun.
6. SGK geçici iş göremezlik ve gelir işlemlerini takip edin.
7. Gerçek ücret ve düzenli kazanç belgelerini saklayın.
8. Ceza, SGK ve tazminat süreçlerinin sürelerini ayrı izleyin.

İşveren için kaza sonrası kontrol listesi

1. Acil müdahale ve yeni tehlikenin önlenmesini sağlayın.
2. Kolluğa derhal, SGK’ya üç iş günü içinde doğru bildirim yapın.
3. Olay yerini ve dijital kayıtları usulüne uygun koruyun.
4. Kök neden incelemesi yapın; yalnız işçi kusuruna odaklanmayın.
5. Risk değerlendirmesi ve çalışma talimatını güncelleyin.
6. Tanık ve yaralı çalışana baskı yapmadan ifade alın.
7. Alt işveren ve iş güvenliği koordinasyon belgelerini toplayın.
8. Sigorta şirketine poliçe süresinde bildirim yapın.

İş kazası ile meslek hastalığı arasındaki fark

İş kazası çoğu kez belirli bir olayla bağlantılıdır. Meslek hastalığı ise sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliği nedeniyle tekrarlanan bir sebeple ya da işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık hâlidir. Gürültüye bağlı işitme kaybı, kimyasal maruziyet veya mesleki kas-iskelet hastalığı bu kapsamda incelenebilir.

Meslek hastalığının tespitinde yetkili sağlık hizmet sunucusunun raporu, tıbbi belgeler, çalışma ve maruziyet geçmişi ile SGK Sağlık Kurulu incelemesi önemlidir. İş kazasındaki üç iş günlük bildirim ile meslek hastalığında durumun öğrenilmesinden başlayan bildirim süreci birbirinden ayrılmalıdır.

Aynı işyerinde ani kimyasal sızıntı nedeniyle zehirlenme iş kazası; yıllar süren maruziyetin oluşturduğu hastalık meslek hastalığı olarak değerlendirilebilir. Nitelendirme tazminat ve SGK haklarında önem taşır.

Yabancı işçi ve yurt dışı görevlendirme

Yabancı uyruklu çalışanın çalışma izninin veya sigorta kaydının eksik olması, fiilî iş ilişkisini ve işverenin güvenlik yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Sosyal güvenlik kapsamı; kişinin statüsü, ikamet ve çalışma izni, uluslararası sosyal güvenlik sözleşmesi ve fiilî çalışmaya göre belirlenir.

Türk işveren tarafından yurt dışındaki projeye gönderilen çalışanın kazasında, geçici görevlendirme, iş sözleşmesinde uygulanacak hukuk, sosyal güvenlik sözleşmesi ve kazanın gerçekleştiği ülke kuralları birlikte incelenebilir. Yabancı merciden alınan raporların apostil, tasdik ve tercüme koşulları olabilir.

Maluliyet oranına ve SGK kararına itiraz

SGK’nın olayın iş kazası olmadığı, geçici iş göremezlik ödeneği verilmeyeceği veya sürekli iş göremezlik oranı hakkında kararı uyuşmazlık konusu olabilir. Öncelikle kararın gerekçesi ve tebliğ tarihi alınmalı; Kurum içi sağlık kurulu ve itiraz yolları ile dava şartları güncel mevzuata göre izlenmelidir.

İş kazası tespitinde SGK ve işverenin davada yer alması gerekebilir. Maluliyet oranı ile kusur oranı aynı değildir: maluliyet sağlık ve çalışma gücü kaybını, kusur ise olayın meydana gelmesindeki sorumluluk payını ifade eder. Birinin yüksek olması diğerini otomatik belirlemez.

İşveren sorumluluk sigortası

İşveren mali sorumluluk veya benzeri sigorta poliçesi yaptırmış olabilir. Poliçe işverenin kanuni iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğünü kaldırmaz; yalnız teminat koşulları içinde mali koruma sağlar. Kaza, sigortacıya poliçedeki sürede bildirilmelidir.

Teminat limiti, muafiyet, alt işveren, manevi tazminat ve yurt dışı çalışma klozları incelenir. Sigortacının ödeme yapması tüm zararı karşılamıyorsa sorumlu kişilere karşı kalan talep devam edebilir. Aynı kalem için çift ödeme yapılamaz.

Sulh ve feragat belgelerinde dikkat edilecekler

Kaza sonrasında işçiye veya yakınlarına yapılan acil yardım ve avans ödemeleri insani ihtiyaçları karşılayabilir. Ancak ödemenin hangi zarar kalemine ait olduğu açık yazılmalıdır. Sağlık durumu ve maluliyet henüz belli değilken alınan genel “hiçbir hakkım yoktur” belgesinin geçerliliği irade, miktar ve emredici hükümler bakımından tartışılabilir.

Sulh anlaşmasında bilinen zarar, SGK süreci, maluliyet, ödeme tarihi ve saklı tutulan haklar açıkça düzenlenmelidir. İşçinin tedavi altında veya baskı altında olduğu dönemde belge imzalaması irade sakatlığı iddiası yaratabilir. Zarar gelişime açıksa erken ve sınırsız feragat ciddi risk taşır.

İş kazası dosyalarında sık yapılan hatalar

• Hastane kaydında olayın iş bağlantısını hiç belirtmemek,
• SGK bildirimini hastanenin yapacağını varsaymak,
• Kamera ve makine kayıtlarını zamanında korumamak,
• Yalnız işçinin kusuruna ilişkin tek taraflı tutanak hazırlamak,
• Maluliyet oranı ile kusur oranını karıştırmak,
• Gerçek ücret ve düzenli gelirleri belgelememek,
• İş kazası tazminatında zorunlu arabuluculuk bulunduğunu sanmak,
• SGK geliri bağlanmadan veya tespit tarafları tamamlanmadan eksik dava kurmak,
• Ceza, SGK ve tazminat sürelerinin aynı olduğunu varsaymak.

Sıkça Sorulan Sorular

1. İşveren kusursuzsa olay iş kazası sayılmaz mı?

Hayır. SGK bakımından iş kazası niteliği için işveren kusuru zorunlu değildir. İşverenin tazminat sorumluluğunda kusur, zarar ve nedensellik ayrıca incelenir.

2. İş kazası kaç gün içinde SGK’ya bildirilir?

4/a çalışanı için işveren, kazayı SGK’ya olaydan sonraki üç iş günü içinde; kolluğa derhal bildirmelidir. Kontrol dışı olaylarda öğrenme tarihiyle ilgili özel durum olabilir.

3. Bildirim yapılmadıysa işçi hak kaybeder mi?

Bildirim yapılmaması olayın niteliğini ortadan kaldırmaz. İşçi veya hak sahipleri SGK’ya başvurabilir ve gerektiğinde tespit davası açabilir; deliller hızla korunmalıdır.

4. Sigortasız işçinin kazası iş kazası olabilir mi?

Evet. Fiilî hizmet akdi ve olay bağlantısı ispatlanırsa kayıt dışı çalıştırma iş kazası korumasını kendiliğinden kaldırmaz. Hizmet tespiti gerekebilir.

5. Servis kazası iş kazası mıdır?

İşverence sağlanan taşıtla işe gidiş-geliş sırasında meydana gelen olay kanuni kapsamda olabilir. Servis organizasyonu ve olayın taşıma bağlantısı incelenir.

6. SGK gelir bağlarsa işverene dava açılamaz mı?

Açılabilir. SGK yardımları hesapta dikkate alınır; işverenin kusuruyla karşılanmayan maddi zarar ve manevi tazminat ayrıca talep edilebilir.

7. İş kazası tazminatı için arabuluculuk zorunlu mu?

İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi-manevi tazminat davaları zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır. Diğer işçilik alacakları için arabuluculuk gerekebilir.

8. İş kazasında hangi belge en önemlidir?

Tek bir belge yoktur. Sağlık ve olay yeri kayıtları, bildirim, kamera, tanık, iş güvenliği belgeleri, görev ve ücret kayıtları birlikte değerlendirilir.

İş Kazasında İşveren ve SGK Sorumluluğu incelemesinin kapsamı nedir?

İş kazası, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda sayılan hâllerden birinde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır. Bir olayın SGK bakımından iş kazası sayılması ile işverenin maddi-manevi tazminattan sorumlu tutulması aynı inceleme değildir. SGK yardımlarında kanuni olay ve sigortalılık bağı; işveren sorumluluğunda ise iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğü, kusur, zarar ve nedensellik ayrıca değerlendirilir.

İş Kazasında İşveren ve SGK Sorumluluğu bakımından başlangıçta hangi hususlar açıklanmalıdır?

İşveren, 4/a kapsamındaki çalışanın iş kazasını kolluğa derhal, SGK’ya kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmelidir. Bildirim yapılmaması olayın iş kazası niteliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak idari yaptırım, SGK rücuu ve ispat sorunları doğurabilir. Bu rehber iş kazasının kapsamını, bildirim süresini, işveren ve SGK sorumluluğunu, delilleri, tazminatları ve başvuru yollarını açıklamaktadır.

İlgili mevzuat ve resmî kaynaklar

• SGK – İş Kazası: kapsam ve bildirim
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu – Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat (özellikle m. 13 ve devamı)
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu – Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat

Somut olayın değerlendirilmesi

İş kazasında SGK tespiti, işverenin kusuru, maluliyet, gerçek ücret, sosyal sigorta yardımları ve karşılanmayan zarar ayrı başlıklarda incelenmelidir. Bildirim formundaki tek cümle veya işçinin kusurlu olduğu yönündeki genel tutanak kesin sonuç vermez.

Mersin’de veya uzaktan değerlendirme talep eden işçi, işveren ve hak sahipleri; kaza bildirimi, sağlık belgeleri, iş güvenliği kayıtları, bordro ve olay kronolojisiyle iletişim sayfası üzerinden randevu isteyebilir. Bu bilgilendirme sonuç garantisi içermez; her dosya teknik ve hukuki delilleriyle incelenir.

Bu yayın genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Acil sağlık tehlikesinde önce 112 ve yetkili acil birimlere başvurulmalıdır.