Trafik Kazasında Kusur Oranına Nasıl İtiraz Edilir?

Kısa cevap: Maddi hasarlı kazada tarafların düzenlediği tutanaktan sonra sigorta şirketlerinin üzerinde anlaştığı kusur oranı size bildirildiyse, bildirimden itibaren 5 iş günü içinde, değerlendirmeyi değiştirebilecek yeni bilgi ve belgelerle ilgili sigorta şirketinden bir defaya mahsus yeniden değerlendirme isteyebilirsiniz. Her iki aracın trafik sigortası aynı şirkettense itiraz SBM'nin Kaza Tespit Tutanağı Sorgulama ve İtiraz ekranından aynı süre içinde yapılabilir. Sigorta şirketlerinin anlaşamadığı ve komisyonun karara bağladığı dosya, yaralanmalı kaza veya kolluk tutanağı için aynı ekran ve süreyi otomatik olarak uygulamayın. Uyuşmazlık sürüyorsa tazminat talebi kapsamında sigorta tahkimi veya mahkemede kusur delillerinin yeniden incelenmesi mümkündür. SBM'nin güncel KTT açıklaması başvuru yolunu ayrıntılarıyla gösterir.

Bir sürücüye SBM ekranında “%100 kusurlu” yazılması, çoğu zaman onarım masrafının tamamını kimin üstleneceği ve araç değer kaybının istenip istenemeyeceği tartışmasını başlatır. Ancak ilk görüntülenen oran, olay yerindeki her delilin mahkemede tartışılmasını engelleyen kesin bir hüküm değildir. Doğru soru yalnızca “Nereye itiraz edeyim?” değil, “Bu oran hangi tutanaktan ve hangi karardan çıktı; hangi somut delil farklı bir kusur değerlendirmesini gerektiriyor?” sorusudur.

Önce elinizdeki belgenin türünü belirleyin

Her trafik kazasında aynı tutanak düzenlenmez. En az iki aracın karıştığı, yalnız maddi hasarla sonuçlanan ve tarafların koşullar üzerinde anlaşabildiği olaylarda sürücüler kâğıt veya mobil kaza tespit tutanağı düzenleyebilir. Tutanak, sürücülerin olayı ve izleri kaydetmesidir; iki tarafın imzası, her zaman bir tarafın hukuken %100 kusuru kabul ettiği anlamına gelmez. İmzaladığınız metnin içeriği ise sonraki incelemede önemli delildir.

Yaralanma veya ölüm, alkol ya da uyuşturucu şüphesi, ehliyet veya geçerli trafik sigortası eksikliği, kamu malına zarar ve SBM'nin saydığı diğer özel durumlarda tarafların kendi arasında tuttuğu maddi hasarlı kaza tutanağı usulü uygulanmaz; yetkili kolluğa haber verilir. SBM'nin hangi durumlarda tutanak tutulmayacağını gösteren listesi bu ayrım için kontrol edilebilir. Yaralı varsa öncelik sağlık ve olay yeri güvenliğidir.

Kollukça düzenlenen olay yeri veya kaza tespit belgesinde kusurla ilgili görüş bulunması, SBM'nin şirketler arası uzlaşma sonrası 5 iş günlük itiraz prosedürünü o belgeye taşımaz. Böyle bir dosyada tutanağın dayandığı ölçüm, kroki, ifade ve kamera kayıtları incelenir; ceza soruşturmasında savcılığa, tazminat uyuşmazlığında hakeme veya mahkemeye gerekçeli deliller sunulur. Ayrıca düzenlenen bir trafik idari para cezası varsa ona ilişkin kanun yolu, kaza nedeniyle tazminat ve kusur tartışmasından ayrı değerlendirilmelidir.

SBM veya “TRAMER” kusur oranı nasıl ortaya çıkar?

Halk arasında TRAMER kusur oranı denilen kayıt, kendi aralarında maddi hasarlı kaza tutanağı tutan sürücülerin dosyasının SBM sistemi üzerinden işlenmesiyle oluşur. Sigorta şirketleri tutanak ve fotoğrafları sisteme iletir; her şirket, tutanağın SBM'ye girişini izleyen üç iş gününde kendi değerlendirmesini yapar. SBM açıklamasında bu ilk sistem oranları araç başına %0, %50 ve %100 olarak gösterilir.

Şirketlerin değerlendirmesi aynıysa dosya uzlaşmayla sonuçlanır. Farklıysa dosya Kaza Kusur Değerlendirme Komisyonuna gider; SBM'ye göre komisyon da dosyayı üç iş günü içinde sonuçlandırır. Bu üç iş günlük kurumsal değerlendirme süreleri, sürücünün itiraz için sahip olduğu bildirimden itibaren beş iş günüyle karıştırılmamalıdır. İtiraz süresinin başladığı an, sadece kaza tarihi veya aracın servise girdiği gün değildir; kusur oranının bildirimi önem taşır. Tutanaktaki telefon ve e-posta bilgilerinin doğruluğunu kontrol edin, gelen mesajı ve tarihini saklayın.

Sigorta şirketlerinin anlaştığı kusur oranına beş iş gününde itiraz

2017/18 sayılı genelgenin SBM tarafından yayımlanan itiraz hükümlerine göre, şirketler kusur oranında uzlaştığında sigortalı, bildirilen oranın bir defaya mahsus yeniden değerlendirilmesini isteyebilir. Başvuru, bildirimi izleyen 5 iş günü içinde ilgili sigorta şirketine yapılmalı ve kararı etkileyebilecek ilave bilgi veya belge içermelidir. Genelgede şirketlerin bu başvuru üzerine 3 iş gününde yeniden değerlendirme yapacağı belirtilir.

“Ben kusursuzum, oranı değiştirin” cümlesi tek başına dosyanın eksik yönünü göstermez. Başvuruyu, örneğin “Tutanak krokisi B aracını sağ şeritte gösteriyor; ekli kamera görüntüsünün 00:14–00:18 saniyelerinde B aracının sol şeritten dönüşe başladığı, çarpışmanın ise A'nın sağ ön değil sol arka kısmında olduğu görülüyor” biçiminde kurmak daha denetlenebilir bir açıklamadır. Görüntünün tam dosyasını, çekildiği yer ve saat bilgisini, olay yerinin farklı açılardan fotoğraflarını ve varsa tanığın iletişim bilgisini ekleyin. Sigortacının başvuruyu aldığına dair kayıt veya elektronik teyidi saklayın.

İki araç da aynı trafik sigortası şirketindeyse, sigortacının kusur değerlendirmesi taraflara iletildikten sonra bir defaya mahsus itiraz, SBM Kaza Tespit Tutanağı Sorgulama ve İtiraz hizmeti üzerinden 5 iş günü içinde yapılabilir; bu yol komisyon incelemesini sağlar. İki ayrı sigortacının mutabakatıyla biten dosyada ise ilk muhatap ilgili sigorta şirketidir. Kendi dosyanızda hangi karar türünün göründüğünü sorgulama ekranından ve sigortacıdan teyit edin.

İtiraz için kısa belge listesi

• Kaza tarihini, yerini, dosya veya tutanak numarasını ve iki aracın plakasını gösteren kayıt;
• Sonuçlanan kusur oranı ile bildirimin ekran görüntüsü, SMS veya e-postası;
• Tutanak, kroki, ayrı ayrı sürücü açıklamaları ve tüm imzalı sayfalar;
• Araçlar hareket ettirilmeden önce çekilen geniş açı fotoğraf ve ilk temas/hasar fotoğrafları;
• Özgün kamera kaydı, görüntünün alındığı konum ve zaman bilgisi; varsa tanık ve kolluk bilgisi;
• Hangi olgunun yanlış alındığını ve ek delilin bunu nasıl düzelttiğini madde madde açıklayan kısa dilekçe.

Kamera görüntüsünü sosyal medya sıkıştırmasıyla tek kanıt hâline getirmeyin; mümkünse orijinal dosyayı ve kaynağını koruyun. Servis onarımından önce araç üzerindeki darbe yönünü ve hasarlı parçaları kaydedin. Işık düzeni veya levha görünürlüğü tartışmalıysa kazanın saatine uygun görüntü ve trafik düzenlemesine ilişkin kayıtları isteyin. Delil “haklı olduğumu gösterir” demekle değil, kazanın nasıl meydana geldiğini yeniden kurmakla işe yarar.

Komisyon kararına veya reddedilen itiraza karşı ne yapılır?

Sigorta şirketleri baştan farklı oran verdiyse dosya komisyona gider. SBM, komisyonca sonuçlandırılan dosyalara karşı mahkeme yolunu işaret eder; ayrıca 2017/18 genelgesinin 4.3 maddesi, 5 iş günlük itiraz kullanılmadığında veya kullanılıp anlaşmazlık sürdüğünde Sigorta Tahkim Komisyonu ve özel hukuk yollarını belirtir. Dolayısıyla komisyon kararından sonra tekrar tekrar SBM formu doldurmak yerine somut tazminat uyuşmazlığının taraflarını ve doğru başvuru yolunu belirlemek gerekir. Sigortaya karşı hasar veya değer kaybı talebinde kusurun incelenmesi tahkimde gündeme gelebilir; sürücü ve işleten, limit dışı talepler veya başka sorumlular için dava gerekip gerekmediği ayrıca değerlendirilir.

Sigorta tahkimiyle SBM Kaza Kusur Değerlendirme Komisyonu farklı kurumlardır. İlki, sigorta uyuşmazlığı hakkında hakem kararı verir; ikincisi maddi hasarlı tutanakların sigortacılar arasındaki kusur değerlendirmesi sürecinde görev alır. Tahkime geçmeden önce sigorta kuruluşuna talebiniz hakkında yazılı başvuru yapmanız gerekir. Sigorta Tahkim Komisyonu'nun başvuru rehberi, trafik sigortasında sigortacı talebi reddeder veya 15 gün içinde yazılı yanıt vermezse başvuru yapılabildiğini açıklar. Buradaki 15 gün, SBM kusur itirazındaki 5 iş gününden ayrı bir süredir. Sigortaya gönderdiğiniz başvurunun teslimini ispatlayın; yalnız SBM'deki itiraz ekranına belge koymuş olmak tazminat talebini yazılı bildirdiğinizi her dosyada göstermeyebilir.

Hakem veya mahkeme, tutanakla birlikte taraf anlatımlarını, görüntüleri, aracın hasar bölgelerini, yol çizgilerini ve trafik kurallarını değerlendirir. Çarpışma mekaniği teknik uzmanlık gerektiriyorsa bilirkişi raporu alınır. SBM oranı dosyada delildir; tazminat incelemesinin yerine geçmez. Uzman raporuna itiraz edilecekse “katılmıyoruz” yerine hangi ölçüm, kare, fren izi veya araç hareketinin göz ardı edildiği açıkça yazılmalıdır. Çelişen iki rapor varsa çelişkinin giderilmesi istenebilir.

Tek başına bir rakamı internet kaydından sildirmek, zararın kimden ve hangi hukuki sebeple istendiğini çözen bir başvuru değildir. Onarım, değer kaybı veya bedensel zarar talebinin kapsamına göre husumet, teminat, görev, yetki ve gerekiyorsa arabuluculuk da dosya bazında belirlenir. Sigorta tahkim başvurusu rehberimiz bu aşamanın belgelerini ayrıca açıklar.

Kusuru değiştirebilecek deliller nasıl okunur?

Kroki ile fotoğraf arasındaki uyumsuzluk: Tutanakta aracın kavşağa giriş yönü ters çizilmiş olabilir. Yolun şerit sayısı, araçların son konumu ve hangi panelin hangi yönde ezildiği birlikte incelenir. Son konum her zaman ilk temas noktası değildir; savrulma ayrıca açıklanır.

Kamera ve sinyalizasyon: Bir kesit yalnız çarpma anını gösterirken daha önceki şerit değişimini göstermeyebilir. Kameranın saatinin doğru olup olmadığı, açıdan doğan yanılsama ve görüntüde trafik lambasının gerçekten seçilip seçilemediği belirtilmelidir. Kamera kaydı kaybolmadan çevredeki işyerine veya ilgili kuruma yazılı talepte bulunmak, gerektiğinde delil tespiti istemek önemlidir.

Araç hasarının yönü: “Arkadan çarpan daima kusurludur” gibi otomatik bir formül yoktur. Takip mesafesi yanında ön aracın ani ve hukuka aykırı manevrası, şerit ihlali, çarpışma açısı ve olayın kaçınılabilirliği incelenir. Kaporta fotoğrafı tek başına hızı kesin olarak ölçmez. Zincirleme kazada her darbenin sırası ve hangi aracın kime ne zaman temas ettiği ayrıca kurulmalıdır.

Kolluk ve tanık kayıtları: Tutanaktaki tanığın olayı gerçekten görüp görmediği, ilk ifadesiyle sonraki anlatımı ve kamera ile uyumu kontrol edilir. Bir tarafın olay yerinde söylediği sözün tutanağa “kusur ikrarı” olarak yazılıp yazılmadığı da önemlidir. Eksik veya yanlış alıntı varsa karşı beyan ve nesnel kayıt birlikte sunulur.

Örnek: Park alanından ana yola çıkan araç için tutanakta %100 kusur yazılmış olsun. Yeni görüntü, diğer aracın ters yönden geldiğini ve park alanı çıkışındaki görüşü engelleyen düzenlemeyi gösteriyorsa değerlendirme değişebilir; görüntü bu hususları göstermiyorsa sırf çıkış noktasının fotoğrafı oranı değiştirmeyebilir. Delilin sonucu değil, kanıtladığı somut hareket anlatılmalıdır.

Kusur oranı hasar ve değer kaybı talebini nasıl etkiler?

Kusur, karşı taraftan talep edilebilecek zararın hesaplanmasında temel unsurdur. Örneğin zarar görenin de kazaya katkısı varsa tazminat hesabı etkilenir; ancak her olayda bütün talep kalemleri aynı hesapla sonuçlanmaz. Onarım bedeli, aracın onarım sonrasındaki değer kaybı, kullanım mahrumiyeti ve bedensel zarar ayrı koşullar ve teminatlarla incelenir. Üzerinde uzlaşılmayan kusur oranına rağmen aceleyle “tüm haklarımı aldım” yazan bir belge imzalamadan önce ödemenin hangi zarar kalemini ve oranı kapsadığı anlaşılmalıdır.

Kusura ilişkin itiraz, zarar hesabının kendisini ispatlamaz. Değer kaybında önce aracın kaza öncesi ve onarım sonrası piyasa durumu; hasarda işçilik, parça ve fatura; bedensel zararda sağlık belgeleri gerekir. Araç değer kaybı başvurusu rehberimiz bu talebin ayrı şartlarını ele alır. Yaralanmalı ve ölümlü kazalar dâhil tazminat kalemlerinin geniş çerçevesi için trafik kazası tazminat süreci yazısı incelenebilir.

Beş iş günü geçtiyse hakkınız tamamen biter mi?

Hayır. SBM genelgesindeki kısa süre, sigortacıların uzlaştığı maddi hasarlı tutanaktaki bu özel yeniden değerlendirme yoluna ilişkindir. Genelgenin 4.3 maddesi, süre kullanılmamış olsa da devam eden kusur uyuşmazlığı için tahkim veya özel hukuk yollarını açıkça anmaktadır. Bununla birlikte gecikme delilin kaybolmasına ve sigorta ödemesinin mevcut orana göre yapılmasına yol açabilir. Kamera kaydı otomatik silinmeden ve araç onarılmadan harekete geçmek önemlidir.

Tazminat taleplerinin zamanaşımı başka bir konudur. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 109'un temel kuralı, motorlu araç kazasından doğan maddi zarar taleplerinde zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her hâlde kaza gününden itibaren 10 yıldır; fiil daha uzun ceza zamanaşımına tabi suç oluşturuyorsa bu süre ayrıca değerlendirilir. Bedensel zarar, failin öğrenilmesi, talebin muhatabı, zamanaşımını etkileyen işlemler ve suç niteliği somut olayda kontrol edilmelidir. “Beş gün geçti, artık hiçbir dava açılamaz” da “iki yıl var, bugün delil toplamaya gerek yok” da doğru değildir.

Sıkça sorulan sorular

Kaza tespit tutanağını imzaladım; kusura itiraz edebilir miyim?

Evet. Tutanaktaki olgu açıklamaları önemli delildir, ancak sigorta şirketlerinin sonradan verdiği kusur oranına şartları varsa yeniden değerlendirme istenebilir. İmzalı anlatımınıza aykırı yeni bir iddia ileri sürüyorsanız nedenini ve destekleyen nesnel delili açıklayın.

%100 kusurlu çıktım; oran mutlaka %50'ye çevrilir mi?

Hayır. Yeni delil, kazaya ilişkin farklı bir hareket veya ihlali gösteriyorsa oran yeniden değerlendirilebilir; hiçbir başvuru değişiklik garantisi vermez. İlk sistemin %0, %50, %100 sınıflaması, yargısal incelemede olayın bütün koşullarının değerlendirilmesini ortadan kaldırmaz.

TRAMER kusur oranına itiraz için 5 gün mü, 5 iş günü mü var?

Şirketlerin mutabakatıyla sonuçlanan maddi hasarlı tutanakta 2017/18 genelgeye göre kusur bildiriminin ardından 5 iş günü vardır. SBM sayfasındaki bazı özet cümleler “5 gün” yazsa da yayımladığı genelgenin 4.1 ve 4.5 maddeleri “5 iş günü” der. Süreyi son güne bırakmayın; bildirimin ve başvurunun tarihini belgeleyin.

Komisyon kararına yeniden SBM'den itiraz edebilir miyim?

SBM, sigorta şirketlerinin anlaşamadığı dosyada komisyon kararından sonra mahkeme yolunu gösterir. Devam eden sigorta tazminatı uyuşmazlığı için tahkim koşulları da genelge 4.3 çerçevesinde ayrıca incelenir. Aynı şirketin iki araç için yaptığı ilk değerlendirmeye SBM ekranından yapılan 5 iş günlük başvuruyla, komisyonun verdiği kararı birbirine karıştırmayın.

Sigorta şirketine yazılı başvuru ile SBM itirazı aynı şey mi?

Hayır. SBM yolu ilk kusur değerlendirmesinin yeniden incelenmesini hedefler. Sigorta Tahkim Komisyonuna veya trafik sigortacısına karşı davaya gitmeden önce, sigortacıya onarım veya değer kaybı gibi somut tazminat talebini yazılı ve belgeli iletmek ayrı bir koşuldur.

Yaralanmalı kazada kendi aramızda tutanak tutup 5 günde itiraz edebilir miyiz?

Hayır. Yaralanmalı/ölümlü kazada tarafların kendi arasında doldurduğu yalnız maddi hasarlı tutanak usulü uygulanmaz. Sağlık ve kolluk süreci başlatılır; kusura ilişkin itiraz ve deliller soruşturma ile tazminat dosyalarında değerlendirilir.

Dosyayı değerlendirmeye hazırlarken

Tutanak veya kolluk belgesi, SBM sonuç bildirimi, fotoğraf ve kamera kaydı, poliçe/hasar numarası, sigorta yazışmaları ve hangi hareketin yanlış değerlendirildiğini anlatan bir sayfalık olay kronolojisi birlikte sunulursa dosyanın ilk incelemesi somutlaşır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, Mersin'deki ofisinden Türkiye'nin farklı illerindeki trafik kazası dosyalarını belge, başvuru, tahkim ve dava koşulları yönünden değerlendirebilir. Görüşme için iletişim sayfamızdan başvurabilirsiniz. Sonuç, delillere ve ilgili mercinin değerlendirmesine bağlıdır.

Resmî kaynaklar: SBM KTT sorgulama ve itiraz (2017/18 Genelge'nin itiraz hükümleri); SBM sık sorulan sorular; Sigorta Tahkim Komisyonu başvuru rehberi; Karayolları Trafik Kanunu, Adalet Bakanlığı Mevzuat. Bu yazı 29 Eylül 2026 tarihinde genel bilgilendirme için kontrol edilmiştir; somut dosyada tebliğ, teminat, delil ve süre ayrıca incelenir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)