Ticari Alıcı Malları Teslim Almadı: Satıcı Depolama Giderini İsteyebilir mi?

Ticari alıcı teslim almadı depolama gideri uyuşmazlığında satıcının “mallar benim depomda bekledi, günlük bedeli öde” talebi kendiliğinden kabul edilmez. Önce teslim tarihinin gelip gelmediği, malın sözleşmeye uygun şekilde hazır olup olmadığı, alıcıya nerede ve nasıl teslim teklif edildiği ve reddin haklı bir sebebi bulunup bulunmadığı belirlenir. Bu koşullar sağlandığında alacaklının temerrüdü ve makul muhafaza giderlerinin istenmesi gündeme gelebilir.

Ticari alıcı teslim almadı depolama gideri ne zaman doğar?

Türk Borçlar Kanunu 106. maddeye göre edim gereği gibi önerildiği hâlde alacaklı haklı sebep olmadan kabul etmez veya ifa için yapması gereken hazırlığı yapmazsa temerrüde düşebilir. Satıcı açısından bu, malların miktar, kalite, ambalaj ve teslim yerine uygun olması demektir. Alıcı hatalı ürün, eksik irsaliye veya henüz dolmamış teslim süresi nedeniyle kabul etmemişse temerrüt değerlendirmesi değişir. UYAP'taki resmî içtihat uygun ifa önerisi ve tevdi imkânının önemini açıklar.

Sözleşme teslim yerini satıcının deposu olarak belirlemişse alıcıya hazırlık bildirimi; alıcı adresini teslim yeri olarak belirlemişse sevk ve varış kayıtları gerekir. İrsaliyedeki ret şerhi, kargo taşıma tutanağı, e-posta teyidi, randevu sistemi ve yükleme fotoğraflarını tarihle saklayın. Sadece “alıcı aradı, istemedi” iddiası hem ret nedenini hem bekleme günlerini ispatta zayıf kalabilir. Seri numaralı veya özel üretim malda hangi paletin hangi alıcıya ayrıldığı gösterilmelidir.

Satıcı malı depoda bekletmek zorunda mı?

TBK 107 alacaklı temerrüde düştüğünde borçlunun teslim edeceği şeyi, hasar ve gider alacaklıya ait olmak üzere hâkimin belirleyeceği yere tevdi ederek borcundan kurtulabilmesini öngörür. Ticari mallar ise TBK 107 uyarınca hâkim kararı olmadan bir ardiyeye tevdi edilebilir. Tevdi tutanağı ve malın ardiyeye giriş belgesi düzenlenmesi, ileride “mal hiç hazır değildi” tartışmasını azaltır. Malları keyfî olarak açık alanda çürümeye bırakmak veya depodan çıkarıp kayıtsız satmak güvenli yöntem değildir. Malın muhafazası zor ya da aşırı giderli ise TBK 108 kapsamında hâkimden satış izni istenmesi gündeme gelebilir.

Depolama gideri gerçek, makul ve temerrütle bağlantılı olmalıdır. Harici antrepo faturası, palet-gün hesabı, malın hacmi ve zorunlu sigorta gideri ayrı ispatlanır. Satıcının kendi deposundaki günlük standart tarife sözleşmede kararlaştırılmışsa da miktarın dürüstlük kuralı ve gerçek zarar bakımından denetlenmesi mümkündür. Alıcıya makul süreyle kabul çağrısı yapılmış mı; satıcı maliyeti azaltabilecek tedbirleri almış mı? Aylarca pasif bekleyip sınırsız depo ücreti biriktirmek her olayda korunmaz.

Malı satma, sözleşmeyi sona erdirme ve bedel talebi

Alacaklı temerrüdü ile satıcının bedel alacağı aynı şey değildir. Satıcı teslim borcundan kurtulmak için tevdi, korunması güç mal için kanuni usulle satış veya karşılıklı sözleşmede temerrüde bağlanan diğer yolları düşünebilir. Sipariş özel üretimse stok maliyeti ve yeniden satış olanağı önem kazanır. Sözleşmeyi feshetme ve zarar isteme hakkının doğup doğmadığı, teslim ve ödeme edimlerinin vadesi ile ticari şartlara bağlıdır. Malların mülkiyeti ve hasarın geçişi için Incoterms ya da özel teslim şartı varsa onları da okuyun.

Alıcının “depo masrafını kabul etmiyorum” yazısına karşı ihtarnameyle net kronoloji kurun: üretim tamamlanması, kontrol daveti, teslim teklifi, ret nedeni, koruma yeri, maliyet hesabı ve son kabul çağrısı. Çek, fatura veya cari hesap otomatik olarak depolama giderini kanıtlamaz. Satıcı alternatif alıcıya devretmeyi seçerse malın değerini, satış masrafını ve önceki alıcının sözleşme sorumluluğunu birbirinden ayırmalıdır. TBK 108'deki hâkim izni gereken durumlar atlanmamalıdır.

Dava ve ticari arabuluculuk hazırlığı

Talep depolama bedeli veya sözleşme kaynaklı tazminat ise ticari dava niteliği ve TTK 5/A kapsamında dava şartı arabuluculuk incelenir. İlamsız icra yapılırsa alıcının itirazı üzerine dava süresi ve arabuluculuk yolu ayrıca değerlendirilir. Dosyada sözleşme, teklif ve kabul, sevk irsaliyesi, depo faturaları, malın fotoğrafları, ihtarlar, yeniden satış kayıtları ve mali bilirkişi için bir hesap tablosu bulunmalıdır. Eksik teslim iddiasında irsaliye ve eksik teslim yazısı, sınır aşan satışta ihracatta alıcının malı almaması yazısı yardımcı bağlam sağlar.

Mersin merkezli ofisimiz Türkiye'nin her ilindeki ticari teslim uyuşmazlığının sözleşme, sevk ve muhafaza kayıtlarını uzaktan ön incelemeye alabilir. Türkiye'deki her ticari uyuşmazlıkta “depo ücreti vardır” diye tek kalem fatura kesmek yerine malların her birine ilişkin teslim ve muhafaza belgelerini ayırın. Kayıtlar güçlü ise hem malın korunması hem bedel ve gider alacağının tahsili için daha tutarlı yol kurulur. Satıcı ve alıcı, satış koşullarındaki yazılı teslim ve ret prosedürünü incelemelidir.

Alıcının ret gerekçesi haklı mı?

Alıcı yükleme alanı dolu veya personeli yok diye malı almıyorsa bu hazırlık borcunu yerine getirmemesi olabilir. Fakat satıcı yanlış model, eksik sertifika veya bozuk ambalaj sunmuşsa alıcının teslimi reddetmesi haklı olabilir. Numune onayı, kalite kontrol raporu ve ayıp bildirimlerini teslim çağrısından önceki tarihlerle karşılaştırın. Perakende satışı için kritik sezon bitmişse teslim zamanının sözleşmenin esaslı unsuru olup olmadığı ayrıca incelenir. Taşıyıcı gecikmesi alıcıya otomatik yüklenmemelidir.

Bozulabilir veya hızla değer kaybeden malda günlük soğuk depo gideri hızla büyür. Satıcı, kanunun öngördüğü mahkeme izni ve mümkünse alıcıya bildirim usulünü izleyerek satış seçeneğini zamanında değerlendirmelidir. Çabuk bozulma halinde özel istisna koşulları bulunabilir; somut depolama ve piyasa fiyatı kaydı gereklidir. Hâkim izni talebinde malın nerede bulunduğu, bekledikçe ne kadar değer kaybettiği ve güvenli satış yöntemi açıklanır. Elde edilen satış bedelinin önceki alıcıyla hesabı ayrıca yapılır.

Depo bedeli sözleşmede dövizle belirlenmişse para birimi kısıtları ve hangi kurun uygulanacağı sözleşme türüne göre incelenir. Gider faturasında KDV, taşıma, güvenlik ve sigorta kalemlerini ayrı gösterin; aynı masrafı hem genel zarar hem sözleşme cezası altında iki kez istemeyin. Alıcının borcunu kabul ederken yalnız miktara itiraz etmesiyle malların sözleşmeye aykırı olduğunu ileri sürmesi farklı savunmalardır. Yazılı yanıtın bu ayrımı netleştirmesi, gereksiz uyuşmazlık alanını daraltır.

Teslim teklifinin usulü depolama hesabını nasıl etkiler?

Taraflar teslim için fabrika kapısını belirlemişse satıcının alıcıyı tarihli yükleme randevusuna çağırması ile malları alıcının adresine götürmesi farklı ifa biçimleridir. Satıcı, sözleşmedeki teslim şekli ve yerini yerine getirmeden alıcıya gecikme yükleyemez. Ticari satışta Incoterms kullanılmışsa kısaltmanın yılı ve eklenen özel koşullar okunur. “EXW” yazılmış bir sözleşmenin yanındaki taşıma taahhüdü veya “DDP” teslimindeki gümrük işleri gibi farklar, hazır bulundurmanın ispatını değiştirebilir. İç ticaret sözleşmesinde Incoterms yoksa bu kavramlar tarafların yerine hayali teslim kuralı olarak uygulanmaz.

İrsaliyede alıcının imzası bulunmaması malın hiç gelmediğini her zaman kanıtlamaz; taşıyıcı kapıda beklemiş ve kabul edilmemiş olabilir. Tersine, yalnız satıcının düzenlediği irsaliye alıcıya gereği gibi teslim teklif edildiğini tek başına kanıtlamayabilir. Kapı kamerası, taşıma takip kaydı, mesajların teslim bilgisi, yüklenme tartı fişi ve alıcının belirttiği ret gerekçesi birlikte incelenir. Alıcı miktar eksikliğini ileri sürüyorsa palet ve koli bazında kabul edilen/kabul edilmeyen miktar ayrılmalıdır.

Depo günlerini ve zarar azaltma adımlarını nasıl hesaplamalı?

İlk gün, sözleşmeye uygun ifanın teklif edildiği ve haklı neden olmadan reddedildiği tarih olabilir; mal daha önce üretilmiş diye o tarihten itibaren otomatik alıcı gideri doğmaz. Satıcı her hafta yer, hacim, muhafaza koşulu, birim günlük maliyet ve malın değerini tabloya işlemelidir. Boş depolama kapasitesi zaten mevcutsa salt şirket içi fiyat listesinin neden gerçek gider sayılması gerektiği açıklanmalıdır. Dış depo faturası olsa dahi gereksiz uzun bekleme, piyasa fiyatının çok üzerinde gider ve mükerrer sigorta kalemi itiraza açıktır.

Bozulmayan seri mal başka müşteriye uygun koşullarda satılabiliyorsa satıcının bunun için çaba gösterip göstermediği de zarar hesabına etkileyebilir. Ancak taraflar arasında özel üretim, münhasırlık veya mülkiyet kısıtı varsa tek taraflı yeniden satış daha büyük ihlal yaratabilir. Depo bedeli, satış bedeli, tahsil edilmeyen kâr ve sözleşme cezasını birbirine eklerken aynı ekonomik kaybı iki kere yazmamak gerekir. Alıcıya gönderilen periyodik gider dökümü, masrafın artmasına zamanında itiraz olanağı da sağlar.

Kanuni dayanak: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.106–109. Sözleşmenin teslim hükmü ve somut zarar görülmeden gider miktarı garanti edilemez.

Sık sorulan sorular

Alıcı telefonla teslimi reddettiyse yeterli mi?

Tanık veya kayıt bulunabilir; fakat yazılı teslim çağrısı ve ret gerekçesi ispatı güçlendirir. Sözleşmeye uygun malın hazır olması da gösterilmelidir.

Satıcı malı hemen başkasına satabilir mi?

Her olayda hayır. Tevdi ve korunması güç malın kanuni satış usulü ile sözleşmenin feshi ayrı yollar; mülkiyet, teslim şartı ve hâkim izni gereği incelenir.

Depom kendi mülkümse gider isteyebilir miyim?

Gerçek ve makul kullanım maliyeti ile sözleşme tarifesi tartışılabilir; sırf iç hesapla belirlenen sınırsız bedel otomatik kabul edilmez.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)